Chuỗi cung ứng công nghệ Việt Nam – Hà Lan là gì và vì sao phải bắt đầu ngay
Chuỗi cung ứng công nghệ Việt Nam – Hà Lan là cấu trúc hợp tác trong đó Hà Lan đảm nhận vai trò thiết kế, cơ khí chính xác, bán dẫn và logistics thông minh, còn Việt Nam đảm nhận chế tạo, lắp ráp, mở rộng quy mô sản xuất và tiếp cận thị trường khu vực, hình thành một mạng lưới sản xuất công nghệ cao tích hợp, bền vững và cạnh tranh ở tầm khu vực lẫn toàn cầu.
Điểm mấu chốt hiện nay là cả hai bên đều có động lực thay đổi. Hà Lan nắm thế mạnh về cơ khí chính xác, bán dẫn và logistics, trong khi Việt Nam đã trở thành cứ điểm sản xuất của nhiều tập đoàn đa quốc gia trong các lĩnh vực điện tử, cơ khí chính xác, thiết bị điện và công nghệ cao. Nhưng giá trị gia tăng trong nước của Việt Nam vẫn còn thấp, doanh nghiệp chủ yếu mới dừng ở gia công, lắp ráp và cung ứng linh kiện đơn giản. Nếu không bước sang “chơi ở phần khó” của chuỗi cung ứng, Việt Nam sẽ mãi ở vùng biên lợi nhuận thấp. Chính vì vậy, hợp tác với một trung tâm công nghiệp công nghệ cao như Hà Lan không chỉ là lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc nếu muốn vươn lên nấc thang giá trị mới.
Hà Lan: trạm trung chuyển công nghệ, Việt Nam: công xưởng đang lên
Hà Lan hiện là một trong những trung tâm logistic thương mại và sản xuất công nghiệp công nghệ cao hàng đầu châu Âu, đồng thời là cầu nối quan trọng giữa hàng hóa và thị trường EU với thế mạnh về công nghiệp chính xác, bán dẫn, cơ khí công nghệ cao, tự động hóa, logistics thông minh và kinh tế tuần hoàn. Trong chuỗi cung ứng công nghệ, đây là lợi thế mà không nhiều quốc gia có được. Hà Lan cũng là nơi xuất phát của các tập đoàn lớn trong lĩnh vực bán dẫn và cơ khí chính xác như ASML, VDL Groep và BE Semiconductor Industries.
Ở chiều ngược lại, Việt Nam sở hữu năng lực sản xuất đang phát triển mạnh, công nghiệp chế tạo là ngành nền tảng, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế, xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài. Việt Nam đã trở thành cứ điểm sản xuất của nhiều tập đoàn đa quốc gia, nhưng vẫn bị kẹt ở phân đoạn thấp của chuỗi giá trị. Một phát biểu đáng chú ý là: “Chiến lược phát triển công nghiệp trong giai đoạn tới sẽ ưu tiên các ngành chế tạo có giá trị gia tăng cao, ứng dụng công nghệ tiên tiến, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa”. Nói cách khác, Việt Nam đang đặt cược tương lai công nghiệp vào việc bước sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghệ cao.
Bán dẫn và cơ khí chính xác: trục xương sống của chuỗi cung ứng mới
Nếu phải chọn một trục xương sống cho chuỗi cung ứng công nghệ Việt Nam – Hà Lan, đó chắc chắn là bán dẫn và cơ khí chính xác. Hà Lan có thế mạnh rõ ràng trong cả hai lĩnh vực này, cùng với logistics hiện đại, trong khi Việt Nam lại có lợi thế về quy mô sản xuất, lực lượng lao động và vị trí địa lý thuận lợi trong khu vực. Hà Lan là nơi xuất phát của những doanh nghiệp hàng đầu như ASML trong máy quang khắc, VDL Groep trong công nghệ cao và cơ khí gia công, hay BE Semiconductor Industries (Besi) trong thiết bị lắp ráp bán dẫn. Đây chính là các “đầu tàu” công nghệ mà Việt Nam cần kết nối nếu muốn bứt khỏi vị thế gia công đơn giản.
Thực tế, nhiều doanh nghiệp Hà Lan đã không chỉ dừng ở ý định mà đã xuống tiền và đặt nhà máy tại Việt Nam. VDL ETG khánh thành nhà máy đầu tiên tại Việt Nam để cung cấp các cấu kiện kim loại chuyên dụng cho ngành bán dẫn, hệ thống phân tích và năng lượng mặt trời, còn Besi đã xây dựng và tiếp tục mở rộng nhà máy tại Khu công nghệ cao TP.HCM để sản xuất máy móc phục vụ linh kiện và thiết bị bán dẫn. Những dự án này cho thấy chuỗi cung ứng công nghệ giữa hai bên không phải là khái niệm trên giấy, mà đang dần hình thành thành các mắt xích cụ thể.
Từ chuỗi cung ứng “thuê gia công” sang hệ sinh thái đồng thiết kế
Điểm đáng chú ý trong hợp tác Việt Nam – Hà Lan là định hướng chuyển từ quan hệ đặt hàng – gia công sang cùng xây dựng hệ sinh thái chuỗi cung ứng công nghệ. Mô hình được đề xuất là kết hợp năng lực thiết kế, hệ thống và thị trường châu Âu của Hà Lan với năng lực chế tạo, quy mô sản xuất và thị trường khu vực của Việt Nam. Nói thẳng, nếu Việt Nam vẫn chấp nhận ở vai “xưởng gia công giá rẻ”, đây sẽ là cơ hội bị bỏ lỡ. Nhưng nếu dám bước sang đồng thiết kế, đồng phát triển sản phẩm, doanh nghiệp Việt có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Tại một hội thảo về hợp tác công nghiệp chế tạo Việt Nam – Hà Lan với chủ đề kết nối đổi mới sáng tạo, đầu tư và chuỗi cung ứng bền vững, đại diện phía Việt Nam đề xuất nghiên cứu chương trình phát triển nhà cung ứng cho các ngành công nghiệp công nghệ cao. Mỗi nhóm ngành sẽ xác định doanh nghiệp dẫn dắt, nhà cung ứng Việt Nam, mục tiêu công nghệ, yêu cầu chứng nhận và lộ trình thị trường. Đáng chú ý, định hướng được nêu rõ: “Hợp tác công nghiệp Việt Nam – Hà Lan cần hướng tới cùng phát triển năng lực: từ gia công sang đồng thiết kế; từ giao dịch đơn lẻ sang hệ sinh thái; từ lợi thế chi phí sang độ chính xác, độ tin cậy và tính bền vững”.
Cửa sổ cơ hội khu vực và vai trò của Nhà nước
Chuỗi cung ứng công nghệ giữa Việt Nam và Hà Lan không chỉ là câu chuyện song phương, mà còn là chiến lược hợp tác kinh tế khu vực. Hà Lan là cầu nối quan trọng giữa hàng hóa và thị trường EU, trong khi Việt Nam nắm lợi thế địa lý chiến lược và mạng lưới gần 20 hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, qua đó trở thành điểm đến hấp dẫn của nhiều tập đoàn sản xuất quốc tế. Hiệp định EVFTA giữa Việt Nam và EU cũng tạo ra nền tảng thuận lợi để thúc đẩy thương mại, đầu tư giữa hai bên, giúp chuỗi cung ứng công nghệ mới này có “đường cao tốc” pháp lý để vận hành.
Nhà nước không đứng ngoài cuộc. Một hội thảo do cơ quan xúc tiến thương mại thuộc Bộ Công Thương tổ chức đã nhấn mạnh việc kết nối đổi mới sáng tạo, đầu tư và chuỗi cung ứng bền vững giữa hai nước, cùng gợi ý xây dựng chương trình phát triển nhà cung ứng trong công nghiệp công nghệ cao. Việt Nam khuyến khích doanh nghiệp Hà Lan đầu tư cơ sở sản xuất, trung tâm thiết kế – nghiên cứu và dịch vụ kỹ thuật; liên doanh hoặc phát triển doanh nghiệp Việt thành nhà cung cấp lâu dài. Nếu tận dụng tốt cơ hội này, Việt Nam có thể giảm phụ thuộc vào các trung tâm chuỗi cung ứng khác, đồng thời nâng chuẩn sản xuất theo yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, phát triển xanh, chuyển đổi số và trách nhiệm xã hội.
