Vết nứt 40m trên tuyến hơn 6.000 tỷ: câu chuyện không thể coi là “sự cố nhỏ”
Sự cố lún cục bộ mặt đường và vết nứt đường cao tốc dài khoảng 40m xuất hiện chỉ vài tháng sau khi cao tốc Biên Hòa Vũng Tàu được đưa vào khai thác tạm đã trở thành phép thử quan trọng cho cách chúng ta thiết kế, thi công và giám sát những dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn, đồng thời phơi bày những lỗ hổng trong bảo đảm chất lượng công trình từ khâu khảo sát địa chất đến quản lý khai thác. Theo báo cáo của cơ quan quản lý, đoạn tuyến bên phải từ Km1+880 đến Km1+920 qua khu vực sông Buông, phường Phước Tân, sau khi khai thác tạm từ ngày 18/5 đã xuất hiện lún cục bộ kèm vết nứt dọc mặt đường dài khoảng 40m vào giữa tháng 8. Đây không thể bị xem là hỏng hóc “thường thấy”, mà là tín hiệu cảnh báo sớm về sự an toàn của cả tuyến trong tương lai. Điều đáng nói, tuyến thành phần 1 của cao tốc Biên Hòa – Vũng Tàu có tổng mức đầu tư hơn 6.000 tỷ đồng, với 8 nhà thầu tham gia hai gói thầu xây lắp chính trị giá hơn 2.662 tỷ đồng. Khi một dự án hạ tầng quy mô như vậy vừa thông xe tạm đã lún, nứt, câu hỏi buộc phải đặt ra là: chúng ta đang làm đường cao tốc theo tiêu chuẩn nào?
Địa chất phức tạp hay sai sót thi công: đâu là nguyên nhân gốc?
Các bên liên quan nhanh chóng nhấn mạnh yếu tố nền đất yếu khu vực sông Buông như một lý do kỹ thuật chính. Theo hồ sơ thiết kế, đoạn qua sông này được bố trí cầu vượt, đường chuyên dùng, và phần nền đường phải đắp cao khoảng 8,7m so với mặt đất tự nhiên, lớp bùn yếu được đào đến lớp đất cứng, trải vải địa kỹ thuật rồi đắp đất đạt K95–K98 trước khi thảm kết cấu áo đường. Nghe thì rất “đúng quy trình”, nhưng việc vẫn xảy ra lún cục bộ mặt đường và vết nứt đường cao tốc dài 40m cho thấy quy trình trên hoặc chưa được thực hiện đúng, hoặc chưa đủ an toàn với điều kiện địa chất thực tế. Đến ngày 22/9, đơn vị tư vấn mới khoan khảo sát hai hố để thí nghiệm địa chất, đánh giá hiện trạng nền đường và tìm giải pháp xử lý lâu dài. Cách “vừa khai thác vừa đoán bệnh” đặt ra hoài nghi: phải chăng việc đánh giá địa chất ban đầu chưa đủ chiều sâu, hoặc có áp lực tiến độ khiến giai đoạn xử lý nền đất yếu bị rút ngắn? Khi các bên còn chưa dám khẳng định có hay không lỗi chất lượng thi công, người dân có quyền nghi ngờ và yêu cầu một kết luận minh bạch, chứ không chỉ nghe giải thích chung chung về “địa chất phức tạp”.
8 nhà thầu, hàng nghìn tỷ và bài toán trách nhiệm tập thể
Dự án thành phần 1 dài khoảng 16km, kết nối tuyến tránh Quốc lộ 1 qua Biên Hòa với Long An, Long Thành, được chia thành hai gói thầu chính: gói 18 đoạn Km0+000 – Km6+200 trị giá gần 1.262 tỷ đồng và gói 21 đoạn Km6+200 – Km16+000 hơn 1.400 tỷ đồng, với tổng cộng 8 doanh nghiệp thuộc hai liên danh tham gia thi công. Việc vết nứt xuất hiện ngay trên đoạn thuộc gói 18 và phải xử lý bước đầu từ ngày 30/9 với việc khoan, cắt, bóc lớp bê tông nhựa, thảm lại mặt đường càng đặt ra câu hỏi về cơ chế phân định trách nhiệm giữa ban quản lý, tư vấn thiết kế – giám sát và nhà thầu thi công. Một tuyến cao tốc không thể được xây theo kiểu “hỏng đâu vá đó”. Như nhận định được trích dẫn trong báo chí: “Việc xử lý không chỉ dừng lại ở sửa chữa vị trí hư hỏng cục bộ, mà phải làm rõ nguyên nhân để đánh giá mức độ ảnh hưởng đến chất lượng và an toàn khai thác của dự án”. Nếu kết luận cuối cùng lại dừng ở những cụm từ quen thuộc như “sự cố khách quan”, “địa chất phức tạp”, thì niềm tin của người đi đường vào các dự án nghìn tỷ sẽ ngày càng bào mòn.
Người dùng đang phải chịu rủi ro gì ngay trên tuyến mới?
Điều đáng lo nhất không phải là đoạn đường bị cắt ra để thảm lại, mà là cảm giác bất an khi lưu thông trên một cao tốc vừa khai thác tạm đã có dấu hiệu xuống cấp. Hiện tuyến chỉ cho phép xe dưới 9 chỗ lưu thông, tốc độ tối đa 80km/h. Ngay sau khi phát hiện lún cục bộ và vết nứt, các đơn vị đã lắp biển hạn chế tốc độ xuống 60km/h trong phạm vi khoảng 40m, đồng thời triển khai biện pháp đảm bảo an toàn giao thông tại vị trí này. Nhưng việc phải vội vã đặt biển chậm tốc ngay trên một đoạn được thiết kế cho tốc độ cao cho thấy sự bất cập rõ ràng. Theo báo cáo, vết nứt đến nay chưa phát triển thêm về chiều dài, bề rộng và hiện tượng lún có xu hướng dừng lại. Dù vậy, đây mới chỉ là giai đoạn khai thác tạm với lưu lượng và tải trọng thấp. Câu hỏi đáng ngại là: khi cho xe tải, xe khách lớn, container vào lưu thông, áp lực lên nền đường sẽ tăng mạnh. Nếu nguyên nhân gốc chưa được xử lý triệt để, liệu người dùng có đang đi trên một dự án tiềm ẩn rủi ro an toàn mà không hề hay biết?
Không thể chấp nhận tư duy “vỡ đâu vá đó” trong làm cao tốc
Cao tốc Biên Hòa Vũng Tàu là tuyến huyết mạch tương lai, kỳ vọng giảm tải Quốc lộ 51 và kết nối vùng kinh tế trọng điểm phía Nam. Khi một phần tuyến vừa đi vào khai thác tạm đã xuất hiện lún cục bộ mặt đường và vết nứt đường cao tốc, đây phải là hồi chuông cảnh tỉnh nghiêm khắc cho toàn bộ cách chúng ta triển khai dự án hạ tầng: từ khảo sát địa chất, thiết kế, thẩm định đến thi công và nghiệm thu. Người dân không cần những lời trấn an chung chung, họ cần một cao tốc đúng chuẩn, an toàn, vận hành ổn định nhiều năm. Giải pháp chặt lớp bê tông nhựa, trải vải tăng cường rồi thảm lại bề mặt là bắt buộc phải làm, nhưng đó mới chỉ là xử lý phần “triệu chứng” của căn bệnh. Điều quan trọng hơn là phải công khai nguyên nhân, chế tài rõ ràng nếu phát hiện sai sót, đồng thời rà soát toàn tuyến để loại trừ nguy cơ tái diễn. Một vết nứt trên cao tốc nghìn tỷ không nên được coi là chuyện bất thường, mà phải được xem như tín hiệu cảnh báo để sửa lại cả hệ thống quản lý chất lượng công trình trước khi xảy ra những hậu quả nghiêm trọng hơn.
