Tham vấn luật là phép thử cho khả năng thực thi
Tham vấn dự thảo luật là quá trình cơ quan lập pháp và các bên liên quan rà soát quy định, nhận diện tác động thực tế và đề xuất điều chỉnh trước khi luật được thông qua. Loạt hoạt động trong tháng 10 cho thấy trọng tâm không chỉ là hoàn thiện câu chữ, mà còn là xác định ai chịu trách nhiệm và người dân có thể thực hiện quyền của mình ra sao.
Ngày 21/10, đại biểu Quốc hội thảo luận tại Tổ 15 về bốn dự án luật, trong đó có dự án sửa đổi Luật An toàn, vệ sinh lao động. Đại biểu Sùng A Lềnh ủng hộ cắt giảm điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính, nhưng nhấn mạnh việc chuyển sang quản lý trong quá trình hoạt động, hậu kiểm phải đi kèm kiểm soát chất lượng huấn luyện. Ông đề nghị làm rõ trách nhiệm người sử dụng lao động khi tự tổ chức hoặc thuê huấn luyện, từ kiểm soát nội dung đến xác nhận kết quả và lưu hồ sơ.
Đây là điểm đáng chú ý: đơn giản hóa thủ tục chỉ có ý nghĩa nếu không làm suy yếu bảo vệ người lao động. Đại biểu cũng đề nghị cho phép người lao động trực tiếp báo tin về tai nạn hoặc nguy cơ tai nạn, đồng thời được bảo vệ khi thực hiện quyền này. Cơ chế tiếp nhận và phối hợp điều tra cần rõ đầu mối, tránh tình trạng thông tin đã được báo nhưng không cơ quan nào chịu trách nhiệm xử lý.
Từ trẻ em, y tế đến rủi ro giá nông sản
Ngày 23/10, Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh tổ chức hội thảo góp ý dự thảo các luật về trẻ em, người khuyết tật, khám bệnh, chữa bệnh, dược, người cao tuổi, bảo hiểm y tế và giao dịch hàng hóa phái sinh. Các đại biểu nhìn nhận việc sửa đổi là cần thiết để hoàn thiện hành lang pháp lý, đáp ứng yêu cầu phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số.
Các ý kiến đi vào những vướng mắc có thể ảnh hưởng trực tiếp đến người sử dụng dịch vụ. Với lĩnh vực bảo vệ trẻ em, cần phân định trách nhiệm giữa cấp tỉnh và cấp xã, làm rõ quy trình chăm sóc thay thế và xử lý cơ sở dịch vụ. Trong y tế, đại biểu đề nghị giải thích rõ khái niệm cơ sở dịch vụ y khoa, bổ sung nội dung đào tạo nhân lực cấp cứu ngoại viện và quy định điều kiện bố trí giường lưu tại trạm y tế xã, phòng khám vùng khó khăn.
Góp ý dự thảo luật còn nhắm đến việc thống nhất điều kiện thanh toán bảo hiểm y tế ban đầu, kiểm soát quảng cáo thuốc và ngăn bán thuốc qua livestream. Với dự thảo về giao dịch hàng hóa phái sinh, đại biểu cho rằng luật có thể giúp nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp phòng ngừa biến động giá nông sản; đồng thời đề nghị tránh chồng chéo với hợp đồng mua bán, bao tiêu có giao nhận thực tế. Liên hiệp đã tiếp thu ý kiến để tổng hợp, gửi đoàn đại biểu Quốc hội và cơ quan chức năng xem xét tại kỳ họp tới.
BHXH bắt buộc: mở rộng diện tham gia nhưng phải khả thi
Trong phiên làm việc sáng 21/10, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải trình bày dự án sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội. Mục tiêu được nêu là bảo đảm thống nhất chính sách và tạo cơ sở pháp lý cho quá trình thực hiện. Dự thảo định hướng mở rộng độ bao phủ, trong đó có thể đưa người làm việc không có quan hệ lao động và người làm việc nền tảng số vào diện bắt buộc theo lộ trình.
Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra cảnh báo nhóm đối tượng này được mô tả quá rộng, chưa bảo đảm tính khả thi và cần đánh giá tác động kỹ lưỡng, đa chiều. Ủy ban cơ bản tán thành mục tiêu mở rộng an sinh, nhưng đề nghị Chính phủ làm rõ đối tượng và thời điểm triển khai, đồng thời thực hiện đầy đủ kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Sự thận trọng này có cơ sở: người làm việc qua nền tảng số có thể khác nhau về tính ổn định việc làm, thu nhập và quan hệ với đơn vị cung cấp nền tảng. Nếu quy định nghĩa vụ trước khi xác định rõ phạm vi và cách thực hiện, chính sách có nguy cơ khó áp dụng, trong khi mục tiêu bảo vệ người lao động bị giảm hiệu quả. Chính phủ dự kiến nghiên cứu thể chế hóa một số nội dung sau khi Trung ương thông qua nghị quyết mới về tiền lương và bảo hiểm xã hội.
Góp ý phải biến thành quy định rõ ràng
Ba diễn đàn tham vấn cho thấy các vấn đề được đặt lên bàn trải từ an toàn lao động, dịch vụ xã hội và y tế đến bảo hiểm cho lực lượng lao động mới. Điểm chung là đề nghị viết luật theo hướng xác định rõ trách nhiệm, quy trình và nhóm được áp dụng, thay vì chỉ nêu mục tiêu chính sách.
Vai trò của đại biểu Quốc hội và các hội nghề nghiệp không dừng ở việc nêu quan điểm. Những góp ý cụ thể giúp cơ quan soạn thảo nhìn thấy khoảng trống khi luật đi vào đời sống: ai tiếp nhận tin báo tai nạn, cấp nào chịu trách nhiệm bảo vệ trẻ em, hay điều kiện nào khiến người làm việc nền tảng số thuộc diện BHXH bắt buộc. Chất lượng tham vấn vì thế cần được đo bằng mức độ phản ánh ý kiến vào quy định cuối cùng.
Kết luận, mở rộng quyền và độ bao phủ an sinh là hướng đi cần thiết, nhưng luật chỉ bảo vệ được người dân khi nghĩa vụ có thể thực hiện và cơ quan thực thi có trách nhiệm rõ ràng. Những góp ý dự thảo luật lần này đặt đúng câu hỏi: không chỉ luật muốn đạt điều gì, mà còn phải chỉ ra cách đạt mục tiêu ấy mà không tạo thêm khoảng trống hoặc gánh nặng khó áp dụng.
