Đào tạo để biến kế hoạch thành năng lực triển khai
Đào tạo nhân lực đường sắt là quá trình trang bị kiến thức và kỹ năng chuyên môn để đội ngũ trong nước có thể quy hoạch, xây dựng, quản lý, vận hành và bảo trì các tuyến đường sắt hiện đại. Với đường sắt tốc độ cao, đây không phải phần việc phụ trợ mà là điều kiện để những dự án lớn đi từ bản vẽ đến khai thác an toàn.
Chương trình hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực do Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) phối hợp với SNCF tổ chức đã giúp 110 cán bộ Bộ Xây dựng và các đơn vị trực thuộc tiếp cận kinh nghiệm quốc tế. Nội dung gồm sáu mô-đun tại Hà Nội, các khóa thực hành ở Rabat, Maroc, và chuyến khảo sát tại Paris. Hơn 90% học viên hài lòng với các mô-đun trong nước; mức hài lòng với chuyến khảo sát tại Pháp là 98%. Những con số này cho thấy chương trình được đón nhận, nhưng giá trị dài hạn sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển kiến thức thành quy trình và năng lực thực thi trong nước.
Vì sao nhân lực phải đi cùng hạ tầng
Việt Nam dự kiến xây dựng các tuyến mới và nâng cấp tuyến hiện có, hướng tới mạng lưới 25 tuyến với tổng chiều dài hơn 6.700 km. Quy mô đó đòi hỏi năng lực không chỉ ở khâu thi công, mà còn trong nghiên cứu, quản lý dự án, vận hành và bảo trì. Nếu thiếu đội ngũ am hiểu các khâu này, việc tiếp nhận công nghệ sẽ khó chuyển thành năng lực tự chủ.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng đánh giá chương trình giúp nâng cao kiến thức và năng lực chuyên môn cho cán bộ trong lúc Việt Nam chuẩn bị triển khai các dự án giao thông quy mô lớn. Đây là điểm đáng chú ý: đào tạo không thể thay thế vốn, thiết kế hay quyết định đầu tư, nhưng có thể giúp cơ quan quản lý và đơn vị thực hiện đưa ra yêu cầu kỹ thuật rõ ràng, giám sát tốt hơn và chuẩn bị nhân lực cho giai đoạn khai thác. Vì thế, đào tạo nên được xem là một phần của chiến lược phát triển ngành đường sắt, không phải hoạt động ngắn hạn tách rời dự án.
Hợp tác Pháp rộng hơn một khóa học
Phía Pháp xác định hợp tác đường sắt không dừng ở đào tạo nhân lực, mà còn hướng tới chuyển giao công nghệ và cấp phép sản xuất tại Việt Nam, với mục tiêu hình thành hệ thống “Made in Vietnam” đáp ứng nhu cầu trong nước theo tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn tiên tiến của châu Âu. Hướng đi này có ý nghĩa nếu việc học được gắn với các dự án cụ thể, tiêu chuẩn minh bạch và lộ trình để kỹ sư, doanh nghiệp trong nước từng bước đảm nhận thêm công việc.
SNCF và ngành đường sắt Việt Nam từng hợp tác trong dự án cải tạo, nâng cấp tuyến Yên Viên – Lào Cai. Tập đoàn đường sắt quốc gia Pháp khai thác mạng lưới khoảng 28.000 km, có hoạt động tại 60 quốc gia và vùng lãnh thổ. Kinh nghiệm ấy tạo cơ sở cho trao đổi chuyên môn, nhưng không bảo đảm mọi mô hình có thể áp dụng nguyên trạng tại Việt Nam. Điều cần thiết là chọn lọc giải pháp phù hợp với điều kiện kỹ thuật, quản lý và năng lực nội địa.
Từ chương trình quốc gia đến trao đổi địa phương
Sáng 5/11, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Hồng Hải tiếp xã giao đoàn công tác SNCF và Cơ quan Phát triển Pháp, trong đó có Diego Diaz, Giám đốc Quan hệ Quốc tế SNCF kiêm Chủ tịch SNCF International. Cuộc gặp mở rộng bối cảnh hợp tác ra ngoài chương trình đào tạo cấp bộ: hai bên trao đổi về giao thông, đô thị, du lịch và khả năng nghiên cứu các giải pháp đường sắt, gồm cả đường sắt tốc độ cao.
Lâm Đồng bày tỏ mong muốn tiếp tục trao đổi với các đối tác Pháp về hạ tầng giao thông; phía SNCF cũng đề cập việc dành thêm thời gian hợp tác trong tương lai. Những tiếp xúc địa phương có thể giúp nhận diện nhu cầu và kết nối chuyên gia, nhưng trọng tâm vẫn phải là biến đối thoại thành kế hoạch chuyên môn cụ thể. Kết luận cần rõ ràng: Việt Nam muốn phát triển đường sắt tốc độ cao thì phải đồng thời xây dựng đội ngũ đủ năng lực làm chủ quy hoạch, công nghệ, vận hành và bảo trì. Hợp tác với Pháp có ích nhất khi góp phần tạo năng lực ấy ngay trong nước.
