Con số 3.840 là bài toán an toàn, không chỉ tuyển dụng
Nhân lực đường sắt cho tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng là đội ngũ được đào tạo chuyên môn để vận hành, điều độ, bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống đường sắt, đồng thời quản lý hoạt động khai thác an toàn. Đây là điều kiện vận hành cốt lõi, không thể bổ sung gấp vào sát ngày tuyến khai thác.
Tại buổi làm việc chiều 6/11 giữa Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR), Trường Cao đẳng Đường sắt và Học viện Kỹ thuật Liễu Châu (Trung Quốc), Phó tổng giám đốc VNR Hoàng Năng Khang cho biết tuyến cần đào tạo khoảng 3.840 nhân sự vận hành và bảo trì đến năm 2035. Quy mô này đòi hỏi kế hoạch có lộ trình, thay vì trông chờ vào tuyển dụng khi công trình sắp hoàn thành.
Lý do phải chuẩn bị trước rất rõ: các vị trí cần chuyên môn cao, thời gian đào tạo dài và tác động trực tiếp đến an toàn khai thác. Vì vậy, mức độ sẵn sàng của đội ngũ cần được xem là một phần của tiến độ dự án, ngang với việc chuẩn bị hệ thống và phương tiện.
Bắt đầu từ lái tàu, điều độ và kỹ thuật bảo trì
VNR dự kiến tổ chức đào tạo từ đầu năm 2027, ưu tiên lái tàu, điều độ chạy tàu cùng nhân sự bảo dưỡng và sửa chữa. Đây là các chức danh tạo thành chuỗi vận hành thiết yếu: lái tàu trực tiếp điều khiển đoàn tàu, điều độ phối hợp hoạt động, còn đội kỹ thuật duy trì tình trạng của thiết bị và hạ tầng.
Đào tạo lái tàu không thể chỉ dừng ở kiến thức trong lớp. Người học cần thực hành quy trình, quy định và xử lý tình huống; nhân sự điều độ cũng phải nắm chắc các nguyên tắc vận hành. Với bảo trì đường sắt, chương trình cần bám sát công nghệ, phương tiện và thiết bị thực tế của tuyến, thay vì dựa hoàn toàn vào giáo trình chung.
Nhu cầu còn vượt khỏi nhóm trực tiếp làm việc trên tàu. Ngành đường sắt cũng cần cán bộ quản lý cấp trung đủ năng lực tổ chức, điều hành một hệ thống hiện đại. Nếu bỏ qua lớp nhân sự này, kế hoạch có thể đủ người theo đầu việc nhưng thiếu năng lực phối hợp.
Hợp tác đào tạo cần gắn với công nghệ của tuyến
VNR định hướng phối hợp với Trường Cao đẳng Đường sắt và Học viện Kỹ thuật Liễu Châu để tổ chức đào tạo kết hợp: phần lý thuyết học tại trường ở Việt Nam với sự tham gia giảng dạy của chuyên gia Trung Quốc, còn thực hành triển khai tại cơ sở của học viện. Cách chia này có ý nghĩa khi phần thực hành giúp học viên tiếp xúc với thiết bị, thay vì chỉ nghe mô tả công nghệ.
Nội dung được yêu cầu bám sát hệ thống điều khiển, tín hiệu, thông tin liên lạc, vận hành đầu máy, toa xe và phương tiện chuyên dụng. VNR cũng dự kiến cử cán bộ tham gia chương trình để tìm hiểu cách xây dựng giáo trình và thiết kế khóa học, nhất là cho đội ngũ quản lý cấp trung.
Hợp tác quốc tế có thể bổ sung kinh nghiệm và năng lực thực hành, nhưng không thay thế việc xây dựng nền tảng đào tạo trong nước. Trường Cao đẳng Đường sắt đang chuẩn bị cập nhật kiến thức cho lao động hiện có, đồng thời phát triển các chuyên ngành như thông tin tín hiệu và công trình đường sắt.
Chuẩn bị sớm mới tránh biến nhân lực thành nút thắt
Mốc bắt đầu đào tạo từ năm 2027 cho thấy việc chuẩn bị phải diễn ra trước khi tuyến đi vào khai thác, chứ không đợi đến lúc cần người mới mở lớp. Một chương trình có chất lượng cần thời gian để đào tạo, thực hành và kiểm tra năng lực theo từng chức danh; với các vị trí liên quan trực tiếp đến an toàn, không thể rút ngắn quá trình bằng cách chỉ tăng số lượng học viên.
Yêu cầu 3.840 người đến năm 2035 vì thế cần được chuyển thành kế hoạch cụ thể: đào tạo ai, theo công nghệ nào, thực hành ở đâu và chuẩn bị đội ngũ giảng viên, thiết bị ra sao. Thông tin hiện có nêu hướng phối hợp và nhóm nghề ưu tiên, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc chương trình được triển khai đều đặn và sát nhu cầu thực tế.
Kết luận: đường sắt Lào Cai không chỉ cần một tuyến được xây dựng hoàn chỉnh mà còn cần lực lượng đủ năng lực để vận hành và bảo dưỡng. Khởi động đào tạo sớm là bước đúng; điều quan trọng tiếp theo là biến kế hoạch hợp tác thành năng lực nghề nghiệp có thể kiểm chứng trước ngày khai thác.
