Khoảng cách giá trị bắt đầu từ chế biến
Chế biến gỗ keo là quá trình biến gỗ nguyên liệu thành sản phẩm hoàn thiện bằng công nghệ và thiết kế, qua đó nâng giá trị thương mại thay vì bán nguyên liệu thô. Tại một hội nghị về khoa học, công nghệ và tăng trưởng ngành nông nghiệp diễn ra ngày 27.10 ở Hà Nội, bà Đỗ Thị Bạch Tuyết, Tổng giám đốc Woodsland, nêu ví dụ một mét khối gỗ keo tròn đưa về nhà máy có giá khoảng 2 triệu đồng; khi thành sản phẩm nội thất hoàn thiện, giá trị có thể đạt 1.500–2.500 USD mỗi mét khối thành phẩm. Chênh lệch ấy là lời nhắc rằng bán được nhiều gỗ chưa đồng nghĩa tạo ra giá trị cao. Nhưng mức giá được dẫn là một trường hợp cụ thể, không phải bảo đảm cho mọi loại gỗ keo hay mọi sản phẩm nội thất. Kết quả còn phụ thuộc chất lượng nguyên liệu, năng lực chế biến và sản phẩm làm ra.
Công nghệ có thể phá thế “xuất thô, lãi mỏng”
Lý do câu chuyện này được nhấn mạnh lúc này là nhiều doanh nghiệp muốn thoát khỏi mô hình xuất nguyên liệu thô với lợi nhuận mỏng. Trong trường hợp gỗ keo, chế biến sâu không chỉ là đưa gỗ qua dây chuyền; đó còn là khả năng phát triển sản phẩm nội thất đáp ứng yêu cầu về chất lượng và thị trường. Bà Tuyết cho rằng dư địa tăng giá trị thông qua công nghệ chế biến và phát triển sản phẩm còn rất lớn. Nhận định này có sức nặng, nhưng không nên hiểu con số giá trị thành phẩm như kết quả tự động của việc đầu tư máy móc. Công nghệ chỉ tạo lợi thế khi đi cùng nguyên liệu phù hợp, kỹ năng lao động và năng lực tổ chức sản xuất. Nếu thiếu những điều kiện ấy, khoảng cách giữa gỗ thô và đồ nội thất gỗ chất lượng cao vẫn khó chuyển thành lợi thế kinh doanh bền vững.
Nguyên liệu và nhân lực là nút thắt
Tiềm năng tăng giá trị không xóa được các hạn chế ở đầu vào. Theo bà Tuyết, ngành chế biến gỗ đang vướng nguồn nguyên liệu và nhân lực; chất lượng gỗ keo rừng trồng chưa được kiểm soát đồng bộ từ khâu giống đến khai thác. Nhiều diện tích được thu hoạch khi mới 4–5 năm tuổi, khiến đường kính, độ cứng và chất lượng gỗ chưa đáp ứng yêu cầu làm nội thất giá trị cao. Điều đó cho thấy bài toán không thể chỉ đặt trong nhà máy. Nếu muốn chế biến gỗ keo thành sản phẩm tốt hơn, ngành cần cải thiện chất lượng vùng trồng và năng lực lao động song song với công nghệ. Woodsland kiến nghị ưu tiên nghiên cứu giống cây lâm nghiệp chất lượng cao, phát triển vùng trồng gỗ lớn có chứng chỉ quản lý rừng bền vững. Đây là hướng đi cần thiết để nối đầu tư chế biến với nguồn cung ổn định.
Muốn tăng giá trị, phải nối nghiên cứu với thị trường
Bước tiếp theo là biến định hướng thành liên kết thực chất giữa nghiên cứu, doanh nghiệp và thị trường. Woodsland cho biết sẵn sàng phối hợp với hiệp hội, viện nghiên cứu và trường đại học để giải quyết bài toán công nghệ, đồng thời chia sẻ kết quả với cộng đồng doanh nghiệp. Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cũng khẳng định bộ sẽ tháo gỡ điểm nghẽn cơ chế và thúc đẩy mô hình liên kết giữa viện nghiên cứu, doanh nghiệp và thị trường. Những cam kết ấy chỉ có ý nghĩa khi giúp nâng chất lượng nguyên liệu, đào tạo nhân lực và tạo ra sản phẩm phù hợp nhu cầu. Kết luận cần rút ra không phải mọi mét khối gỗ keo đều có thể đạt mức giá thành phẩm được nêu, mà là chế biến sâu mở ra cơ hội rõ rệt—với điều kiện chuỗi cung ứng và công nghệ cùng tiến lên.
