Một chiếc bình không dập được lửa đã mở ra vụ án lớn
Bình chữa cháy giả là sản phẩm mang nhãn hiệu hoặc giấy tờ tạo cảm giác đạt chuẩn nhưng chất lượng, thành phần hay khả năng dập lửa không đáp ứng yêu cầu an toàn. Trong vụ Dragon, cáo trạng cho rằng hơn 1,27 triệu bình bột kém chất lượng đã được sản xuất và tiêu thụ, phơi bày khoảng cách nguy hiểm giữa tem kiểm định và năng lực chữa cháy thực tế. Đây không chỉ là câu chuyện hàng giả: khi thiết bị cứu hỏa thất bại đúng lúc cần dùng, người mua có thể mất đi lớp bảo vệ mà họ tin rằng mình đã có.
Vụ việc được khơi lên sau khi một người dân Hà Nội trình báo vào tháng 9/2025 rằng các bình Dragon đã mua không dập được lửa khi sử dụng. VKSND TP Hà Nội đã truy tố 9 bị can; hồ sơ được chuyển sang TAND TP Hà Nội, với phiên sơ thẩm dự kiến ngày 11/11. Từ một dấu hiệu thất bại rất cụ thể, cơ quan điều tra lần theo hoạt động sản xuất và phân phối qua nhiều doanh nghiệp. Bài học đáng lo ngại là người tiêu dùng không thể tự nhìn tem hay nhãn để biết một bình có hoạt động hay không.
Tiền hối lộ biến kiểm định thành cửa thông hành
Theo cáo trạng, từ tháng 6/2023, Vietlink thuê Công ty Phương Nam kiểm định bình chữa cháy. Nguyễn Thị Kim Ngân bị cáo buộc thỏa thuận chi tiền ngoài hợp đồng để Phạm Đức Cảnh chỉ đạo lấy mẫu và kiểm định sai quy định; tổng số tiền hối lộ bị cáo buộc là 17,1 tỷ đồng. Nhờ vậy, sản phẩm bột chữa cháy Dragon kém chất lượng vẫn được dán tem đạt chuẩn. Nếu cáo buộc được chứng minh tại tòa, đây không phải sai sót thủ tục đơn lẻ mà là việc dùng tiền làm biến dạng mục đích của kiểm định.
Một mắt xích khác khiến hệ thống mất khả năng tự bảo vệ: cáo trạng cho rằng thiết bị của Phương Nam không đạt chuẩn để sử dụng, nhưng vẫn nhận kết quả hiệu chuẩn đạt mà không cần kiểm tra trực tiếp. Từ cuối năm 2022 đến hết năm 2024, ba bị can bị cáo buộc cấp khống giấy chứng nhận cho 302 lượt máy móc, thiết bị. Khi cả sản phẩm lẫn công cụ dùng để thử nghiệm đều có thể vượt qua quy trình bằng hồ sơ và sự móc nối, tem đạt chuẩn trở thành bằng chứng của sự thất bại thể chế, chứ không còn là bảo đảm cho an toàn chữa cháy.
Nguồn nguyên liệu kém chất lượng, quy mô sản xuất lớn
Cáo trạng cho biết Vietlink mua từ Công ty Long Thành ở Trung Quốc bột chữa cháy có hàm lượng chất chữa cháy thấp, không bảo đảm tiêu chuẩn Việt Nam, cùng vỏ bình, bình CO₂, máy móc và linh kiện để sản xuất trong nước. Trong giai đoạn 2019–2024, giá trị hàng Long Thành bán cho Vietlink được nêu là hơn 402,5 tỷ đồng; sau đó, An Phú tiếp tục mua hàng, đưa tổng giá trị cung cấp cho hai doanh nghiệp lên hơn 504 tỷ đồng. Những con số này cho thấy vụ việc không dừng ở vài sản phẩm lỗi: một chuỗi cung ứng lớn đã đưa vật tư và nguyên liệu vào hoạt động sản xuất.
Theo cáo trạng, hoạt động sản xuất ban đầu do Vietlink tổ chức, rồi nhà xưởng và dây chuyền được chuyển sang An Phú vào đầu năm 2025, trong khi nguồn hàng từ Trung Quốc vẫn tiếp tục được nhập. Cách vận hành qua nhiều công ty khiến việc truy dấu trách nhiệm và kiểm soát đầu vào càng cần được làm rõ. Tuy nhiên, xuất xứ hàng hóa tự nó không giải thích được vì sao bình kém chất lượng lọt ra thị trường: điểm then chốt vẫn là khâu sản xuất trong nước và cơ chế kiểm định bị cáo buộc thao túng.
Hậu quả không dừng ở nhãn hiệu Dragon
Rủi ro lớn nhất không nằm ở tranh chấp thương hiệu, mà ở niềm tin sai lệch của người mua: một bình có tem đạt chuẩn có thể được cất trong nhà, cơ sở kinh doanh hoặc phương tiện với kỳ vọng sẽ dập được đám cháy. Trường hợp người dân báo bình không dập được lửa cho thấy hậu quả của kiểm định bị thao túng có thể xuất hiện vào thời điểm con người ít có cơ hội sửa sai nhất. Vì vậy, xử lý hình sự là cần thiết nhưng chưa đủ; quy trình lấy mẫu, năng lực thiết bị và tính độc lập của đơn vị kiểm định cũng cần được kiểm tra thực chất.
Cơ quan điều tra đã khởi tố Nguyễn Thị Kim Ngân về hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả và đưa hối lộ, nhưng do bị cáo buộc bỏ trốn, phần hành vi của người này được tách ra để tiếp tục điều tra, xử lý sau. Vụ án dự kiến được đưa ra xét xử sơ thẩm ngày 11/11; cáo trạng là các cáo buộc cần được tòa xem xét, không phải phán quyết cuối cùng. Kết luận cần được nhìn thẳng: nếu tem có thể mua bằng tiền và giấy hiệu chuẩn có thể cấp khi không kiểm tra, người tiêu dùng không thể dựa vào giấy tờ ấy để mặc định rằng thiết bị bảo đảm an toàn chữa cháy.
