Khi tem kiểm định không còn bảo đảm an toàn
Bình chữa cháy giả là sản phẩm mang nhãn hiệu hoặc giấy chứng nhận chất lượng nhưng không đáp ứng tiêu chuẩn thực tế, khiến người dùng không thể dựa vào chúng để khống chế đám cháy khi cần. Trong vụ án Dragon, cáo trạng của Viện Kiểm sát nhân dân TP Hà Nội truy tố 9 bị can liên quan việc sản xuất, buôn bán hơn 1,2 triệu bình giả; hồ sơ đã chuyển sang Tòa án nhân dân TP Hà Nội và phiên sơ thẩm dự kiến mở ngày 11/11. Đây không chỉ là câu chuyện hàng giả, mà là sự sụp đổ của một lớp bảo vệ vốn được thiết kế để giúp người mua phân biệt thiết bị an toàn với sản phẩm không đạt chuẩn. Khi khâu kiểm định bị thao túng, con dấu “đạt” không còn là bằng chứng đáng tin, mà có thể trở thành vỏ bọc cho rủi ro.
Quy mô vụ việc được cáo trạng xác định là hơn 1,27 triệu bình bột chữa cháy giả do Vietlink và An Phú sản xuất, tiêu thụ. Với thiết bị phòng cháy chữa cháy, một chứng nhận sai không dừng ở sai phạm giấy tờ: nó khiến người dân, cơ sở kinh doanh và đơn vị quản lý tin rằng bình sẽ hoạt động đúng lúc nguy hiểm nhất.
Từ nguyên liệu kém chất lượng đến thị trường
Theo cáo trạng, từ năm 2019, Vietlink nhập bột chữa cháy có hàm lượng chất chữa cháy thấp, không bảo đảm tiêu chuẩn, cùng vỏ bình, máy móc và linh kiện từ Trung Quốc để sản xuất. Doanh nghiệp này đã bán cho đại lý 1.049.875 bình bột, với khoản thu lời được xác định là hơn 344 tỷ đồng. Cuối năm 2024, hoạt động sản xuất được chuyển sang Công ty An Phú; riêng năm 2025, công ty này sản xuất và tiêu thụ 226.568 bình Dragon, doanh thu hơn 117 tỷ đồng.
Đường dây vì thế không chỉ dựa vào một lô hàng lỗi hay một khâu sản xuất đơn lẻ. Việc chuyển hoạt động sang doanh nghiệp khác cho thấy khả năng tiếp tục đưa sản phẩm ra thị trường, trong khi nhãn hiệu và vẻ ngoài của bình có thể khiến người mua không nhận ra khác biệt về chất lượng. Vụ án được phát hiện sau khi một người dân trình báo vào tháng 9/2025 rằng các bình Dragon mua từ hai doanh nghiệp không dập được đám cháy như hướng dẫn và cam kết. Đó là lời cảnh báo thực tế: người dùng chỉ phát hiện sự thật khi thiết bị đã được đem ra sử dụng.
Hơn 17 tỷ đồng biến kiểm định thành thủ tục
Cơ chế bị cáo buộc rất rõ: tiền được đưa theo sản phẩm, còn khâu lấy mẫu và thử nghiệm bị làm sai để bình kém chất lượng vẫn nhận kết quả “đạt”. Từ tháng 6/2023, Nguyễn Thị Kim Ngân bị cáo buộc thỏa thuận chi tiền ngoài hợp đồng cho Phạm Đức Cảnh; theo cáo trạng, tổng số tiền hối lộ vượt 17 tỷ đồng. Phía Công ty Phương Nam bị cáo buộc chỉ đạo tiếp nhận, lấy mẫu và kiểm định sai quy trình, sau đó cấp giấy chứng nhận đạt chất lượng cho bình Vietlink.
Số tiền được phân bổ cho các cá nhân bị truy tố về tội nhận hối lộ: Cảnh nhận hơn 14 tỷ đồng, Phạm Thị Hương nhận hơn 2 tỷ đồng và Đặng Kim Tựu nhận 160 triệu đồng. Hối lộ kiểm định ở đây không phải một khoản chi bên lề vô hại: nó được cáo buộc là mắt xích giúp sản phẩm vượt qua cánh cửa kiểm soát chất lượng. Khi người có trách nhiệm kiểm định bị mua chuộc, quy trình vốn phải ngăn hàng nguy hiểm lại tiếp tay đưa chúng đến đại lý và người sử dụng.
Sai lệch từ cả phép thử lẫn thiết bị đo
Cáo trạng còn nêu một tầng sai phạm khác: máy móc, thiết bị phục vụ thử nghiệm tại Công ty Phương Nam không đạt chuẩn, nhưng giấy chứng nhận hiệu chuẩn vẫn được cấp mà không kiểm tra thực tế. Từ cuối năm 2022 đến hết năm 2024, ba người tại TechBoss bị xác định đã cấp khống giấy chứng nhận hiệu chuẩn cho 302 lượt thiết bị, máy móc. Như vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc lấy mẫu và kiểm định bình chữa cháy sai quy trình; độ tin cậy của chính thiết bị dùng để kiểm tra cũng bị đặt dấu hỏi.
Đây là vòng sai lệch nguy hiểm: máy đo không được hiệu chuẩn đúng, mẫu thử không đại diện hoặc quy trình bị bẻ cong, rồi giấy chứng nhận lại được dùng để hợp thức hóa sản phẩm. Người mua không có cách dễ dàng để tự xác minh những lớp kỹ thuật ấy. Hệ quả là niềm tin vào nhãn kiểm định bị tổn hại, còn hậu quả thực tế có thể là mất thời gian quý giá trong lúc cháy lan. Một bình không hoạt động như cam kết không chỉ thất bại với chủ sở hữu; nó còn có thể làm tăng nguy cơ đối với người xung quanh và tài sản.
Phiên tòa cần làm rõ trách nhiệm và khôi phục niềm tin
Hồ sơ vụ án đã được chuyển sang tòa; phiên sơ thẩm dự kiến xét xử 9 bị cáo tại Hà Nội từ ngày 11/11 và kéo dài ba ngày. Các bị cáo bị truy tố về những hành vi liên quan đến sản xuất, buôn bán hàng giả, nhận hối lộ và giả mạo trong công tác. Đây là giai đoạn các cáo buộc sẽ được xem xét tại tòa, không nên đánh đồng việc bị truy tố với kết luận có tội.
Dù kết quả xét xử ra sao, bài học quản lý đã hiện rõ: kiểm định chỉ có ý nghĩa khi quy trình lấy mẫu, thử nghiệm, hiệu chuẩn và cấp chứng nhận được kiểm soát độc lập, có thể truy vết. Nếu các bước ấy bị mua chuộc hoặc làm giả, người dân không còn cơ sở để tin rằng bình chữa cháy đạt chuẩn sẽ hoạt động khi hỏa hoạn xảy ra. Vụ án Dragon vì thế cần được nhìn nhận không chỉ như đường dây hàng giả quy mô lớn, mà còn như phép thử đối với trách nhiệm và độ tin cậy của toàn bộ hệ thống kiểm định thiết bị phòng cháy chữa cháy.
