An toàn trường học cần tiếng nói của học sinh
Phòng chống bạo lực học đường là nỗ lực chủ động ngăn ngừa hành vi gây tổn hại giữa học sinh, đồng thời giúp các em biết cách ứng phó và tìm kiếm hỗ trợ trong môi trường giáo dục. Vì thế, học sinh không thể chỉ là người nghe những lời nhắc nhở về an toàn; các em cần được tham gia nêu vấn đề và đề xuất cách cải thiện đời sống ở trường. Chiều 28/10, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An phối hợp tổ chức diễn đàn tại Trường THPT Hà Huy Tập, phường Thành Vinh, với hơn 1.000 học sinh tham dự. Quy mô ấy cho thấy chủ đề có sức lan tỏa, nhưng ý nghĩa của diễn đàn không nằm ở số người dự בלבד: giá trị thực sự xuất hiện khi học sinh có kỹ năng nhận diện nguy cơ, biết ứng phó và được người lớn lắng nghe. An toàn trường học phải được xây dựng cùng học sinh, không chỉ áp đặt cho các em.
Diễn đàn chỉ có ý nghĩa khi mở ra đối thoại
Diễn đàn được tổ chức nhằm nâng cao nhận thức, trang bị kỹ năng phòng ngừa và ứng phó với bạo lực, hướng tới môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh. Đây là mục tiêu cần thiết, bởi các quy tắc chung khó phát huy tác dụng nếu học sinh không biết nhận ra tình huống đáng lo, phản ứng ra sao hoặc tìm ai để trợ giúp. Tuy nhiên, thông tin được công bố không nêu cụ thể nội dung trao đổi, những câu hỏi học sinh đặt ra hay phương án xử lý được thống nhất. Vì vậy, không nên xem sự hiện diện đông đảo là bằng chứng rằng đối thoại đã tạo ra thay đổi cụ thể. Điều đáng kỳ vọng là những diễn đàn như thế này không dừng ở việc truyền đạt một chiều: nhà trường cần tạo điều kiện để học sinh nói về điều khiến các em bất an, còn người lớn cần phản hồi rõ ràng và theo sát vấn đề. Đối thoại có ý nghĩa khi tiếng nói của học sinh dẫn tới hành động.
Một sáng kiến nhỏ, một thông điệp rõ ràng
Vai trò của học sinh còn thể hiện qua những sáng kiến được gửi đi ngoài phạm vi một diễn đàn. Em Nguyễn Thanh Hà, học sinh lớp 3B Trường Tiểu học Trương Lương, xã Minh Tâm, Cao Bằng, giành giải Ba toàn quốc ở chủ đề phòng ngừa bạo lực học đường với tác phẩm “Hãy chung tay phòng ngừa bạo lực học đường để trẻ em có một ngôi trường học tập an toàn và hạnh phúc”. Bài vẽ của em trước đó đạt giải Nhất cấp tỉnh. Cuộc thi do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức diễn ra từ ngày 10/3 đến 30/5/2026. Ban tổ chức trao 60 giải toàn quốc, gồm 3 giải nhất, 9 giải nhì, 15 giải ba, 29 giải khuyến khích và 4 giải lĩnh vực. Thành tích của Hà đáng chú ý không chỉ vì thứ hạng: thông điệp về một ngôi trường an toàn, hạnh phúc được cất lên từ chính một học sinh tiểu học.
Từ sáng kiến đến môi trường học đường lành mạnh
Cuộc thi được thiết kế để phát huy vai trò trung tâm của học sinh trong xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh. Điều đó có giá trị khi sáng kiến học sinh không bị xem như sản phẩm dự thi rồi cất đi, mà trở thành điểm khởi đầu cho việc trò chuyện về trật tự trường học, bạo lực và cách bảo vệ trẻ em. Dẫu vậy, các thông tin hiện có không cho biết tác phẩm của Hà đã được áp dụng trong trường ra sao, cũng không mô tả cách diễn đàn tại Hà Huy Tập chuyển ý kiến thành kế hoạch cụ thể. Không nên suy diễn rằng một cuộc thi hay một buổi gặp mặt tự nó giải quyết được vấn đề. Điều có thể khẳng định là cả hai hình thức đều mở thêm cơ hội để học sinh thể hiện nhận thức và trách nhiệm. Nhà trường cần tiếp nối cơ hội ấy bằng lắng nghe, hướng dẫn kỹ năng và phản hồi nhất quán. Khi học sinh được coi là người cùng xây dựng giải pháp, phòng chống bạo lực mới có cơ hội bén rễ trong đời sống hằng ngày.
