Giá LNG châu Á bùng nổ: cú sốc an ninh năng lượng mới
Giá LNG châu Á là mức giá giao ngay của khí tự nhiên hóa lỏng được mua bán giữa các nhà cung cấp và người mua trong khu vực, phản ánh trực tiếp chi phí vận tải, rủi ro an ninh trên các tuyến đường biển và mức độ cạnh tranh nguồn cung giữa châu Á với các thị trường khác. Giá LNG giao ngay tại châu Á đã tăng lên 30,4 USD/triệu đơn vị nhiệt Anh, mức cao nhất kể từ tháng 12/2022, trong bối cảnh các vụ tấn công tàu chở dầu và khí đốt ở Trung Đông làm dấy lên lo ngại về khả năng phục hồi xuất khẩu từ khu vực này. Diễn biến này không chỉ là một cú sốc giá ngắn hạn, mà là lời cảnh báo rõ ràng rằng an ninh năng lượng khu vực đang bị đặt vào thế rủi ro kéo dài.
Giá LNG châu Á vượt mốc 30 USD/triệu đơn vị nhiệt Anh lần đầu tiên kể từ tháng 12/2022, sau thông tin về vụ tấn công nhằm vào một tàu chở LNG tại vịnh Aden, ngoài khơi Yemen. Đây là hệ quả trực tiếp của làn sóng tấn công mới nhắm vào tàu chở dầu và khí đốt ở Biển Đỏ và eo biển Hormuz, khiến kỳ vọng về việc các dòng chảy năng lượng từ Trung Đông sớm trở lại bình thường gần như tan biến. Nói cách khác, thị trường đang định giá lại rủi ro địa chính trị, và người tiêu dùng châu Á là bên phải trả hóa đơn.
Tấn công tàu dầu Trung Đông: khi rủi ro an ninh biến thành giá điện
Các vụ tấn công tàu dầu Trung Đông không còn là câu chuyện xa xôi trên bản tin quốc tế; chúng đang trực tiếp biến thành hóa đơn điện cao hơn và lạm phát tại châu Á. Một tàu chở LNG đã bị tấn công bằng súng tại Biển Đỏ, gần Yemen, buộc thủy thủ đoàn phải đáp trả bằng súng cảnh cáo. Đây chỉ là một phần trong làn sóng gia tăng các vụ tấn công nhằm vào tàu chở dầu và khí đốt ở Biển Đỏ và eo biển Hormuz. Khi rủi ro chiến tranh tăng, phí bảo hiểm, phụ phí rủi ro và chi phí chậm trễ lập tức bị cộng vào giá cuối cùng mà người mua châu Á phải gánh.
Tác động thực tế là rõ ràng: tình trạng khan hiếm năng lượng đang làm tăng hóa đơn điện của các hộ gia đình và lạm phát, đồng thời buộc một số nền kinh tế phụ thuộc nhiều hơn vào than đá. Đà tăng mới nhất của giá LNG có thể tiếp tục kìm hãm nhu cầu tại châu Á, khi những quốc gia có khả năng tài chính hạn chế ngày càng chuyển sang sử dụng than. Điều đáng lo là châu Âu, với kho khí đốt chỉ được lấp đầy khoảng ba phần tư dung tích và thấp hơn mức trung bình 5 năm, gần như không còn nhiều dư địa để quay lại than, nên ngày càng phụ thuộc vào LNG và phải chấp nhận mức giá cao để bảo đảm nguồn cung.
Cước tàu tăng cao: bản đồ thương mại dầu mỏ và LNG bị vẽ lại
Cước tàu tăng cao đang âm thầm nhưng mạnh mẽ vẽ lại bản đồ thương mại dầu mỏ và LNG tại châu Á. Cước vận tải biển tăng vọt, cộng với phí rủi ro chiến tranh tại Trung Đông, đang buộc các nhà sản xuất dầu mỏ toàn cầu phải tăng chiết khấu tại cảng đi hoặc tìm người mua ở gần hơn để chia sẻ chi phí vận chuyển và giữ chân khách hàng châu Á. Nói cách khác, những tuyến đường truyền thống qua eo Hormuz hay Biển Đỏ đang trở nên quá đắt đỏ, đẩy giá dầu giao tại cảng đến vượt quá ngưỡng chấp nhận của các nhà máy lọc dầu.
Thực tế này đang làm thay đổi hướng chảy của từng thùng dầu. Các lô hàng từ Brazil và Tây Phi đang ồ ạt chuyển hướng sang Ấn Độ thay vì Trung Quốc, bởi khoảng cách hải trình ngắn hơn và chi phí vận tải thấp hơn. Trong khi đó, các nhà máy lọc dầu châu Á ngày càng coi trọng độ tin cậy của nguồn cung, khiến dầu từ Mỹ Latinh hấp dẫn hơn nhờ tuyến vận chuyển không đi qua các vùng biển bị hạn chế. Với LNG, việc phần lớn sản lượng của Qatar bị mắc kẹt phía sau eo Hormuz buộc người mua phải chuyển sang thị trường giao ngay đắt đỏ hơn vì không thể nhận đủ lượng hàng theo hợp đồng.
An ninh năng lượng khu vực: châu Á bị kẹp giữa chiến tranh và mùa đông
An ninh năng lượng khu vực đang bị thử thách đồng thời bởi chiến sự ở Trung Đông và nhu cầu mùa đông tăng mạnh. Cuộc chiến Mỹ–Iran khiến phần lớn sản lượng LNG của Qatar, vốn từng chiếm khoảng một phần năm nguồn cung toàn cầu, bị mắc kẹt phía sau eo Hormuz. Diễn biến này cho thấy khả năng các dòng chảy năng lượng từ Trung Đông sớm trở lại bình thường vẫn còn xa vời. Nguy cơ các tàu chở LNG tiếp tục bị tấn công gia tăng có thể khiến các bên vận chuyển e ngại, hạn chế khả năng khôi phục mạnh mẽ dòng chảy thương mại.
Trong bối cảnh đó, cuộc cạnh tranh giữa châu Á và châu Âu để giành nguồn LNG trở nên gay gắt hơn, khi một số người mua châu Á vẫn chấp nhận mua các lô hàng giao ngay ở mức giá cao. Điều này làm tăng thêm áp lực giá trên toàn thị trường, đẩy nhiều nền kinh tế đang phát triển quay lại than đá như một giải pháp bất đắc dĩ. Về dài hạn, nếu châu Á không chủ động đa dạng hóa nguồn cung và đầu tư vào hạ tầng lưu trữ, an ninh năng lượng khu vực sẽ tiếp tục bị chi phối bởi những biến động ở các eo biển cách hàng nghìn kilômét.
Tương lai thị trường: châu Á phải chọn lại đối tác và chiến lược
Trước những biến động hiện nay, dòng chảy dầu mỏ và LNG chắc chắn sẽ không trở lại trạng thái cũ. Giới quan sát dự báo dòng chảy dầu mỏ sẽ dần được phân bổ lại theo cả chi phí lẫn độ chắc chắn trong hoạt động giao hàng: Ấn Độ sẽ nhận thêm dầu từ Mỹ Latinh và Tây Phi, còn Trung Quốc nhiều khả năng tiếp tục tập trung vào dầu Nga, Saudi Arabia, thậm chí Canada. Với LNG, việc các tuyến đường qua Biển Đỏ giúp rút ngắn thời gian vận chuyển đang bị đe dọa bởi rủi ro tấn công, khiến các nhà vận chuyển do dự và làm chậm quá trình khôi phục thương mại.
Điều quan trọng là các chính phủ châu Á không thể chỉ chờ cước tàu giảm hay chiến sự lắng xuống. Họ cần coi an ninh năng lượng khu vực là ưu tiên chiến lược, từ việc ký thêm hợp đồng dài hạn, đa dạng hóa tuyến vận tải, đến tăng dự trữ khí và thúc đẩy điện hạt nhân hoặc năng lượng tái tạo. Nếu không, mỗi lần tấn công tàu dầu Trung Đông xảy ra, giá LNG châu Á sẽ lại bùng nổ, và người dân sẽ tiếp tục trả giá bằng hóa đơn điện cao hơn, lạm phát và không khí ô nhiễm hơn vì than đá.
