Khoản đầu tư 4,99%: Tín hiệu địa chính trị từ một thương vụ vốn
Thương vụ Elmet Group mua 4,99% cổ phần Masan High-Tech Materials, doanh nghiệp sở hữu mỏ vonfram Núi Pháo, là một bước đi đầu tư Mỹ Việt Nam mang màu sắc địa chính trị rõ rệt, khi một tập đoàn vật liệu chiến lược tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khoáng sản vonfram vốn được coi là tài nguyên chiến lược toàn cầu. Điểm mấu chốt ở đây không phải là tỉ lệ sở hữu, mà là việc một nhà cung cấp vật liệu cho tàu ngầm, tên lửa, chip và hơn 100 chương trình quốc phòng Mỹ muốn neo dài hạn nguồn nguyên liệu tại Việt Nam. Elmet không mua để “đa dạng danh mục” thuần túy; họ đang khóa chặt một mắt xích quan trọng trong chuỗi vật liệu chiến lược, trước khi các rào cản pháp lí với nguồn vonfram từ Trung Quốc và các đối thủ khác siết lại từ sau năm 2027.
Elmet Group: Tập đoàn vật liệu chiến lược bước ra tiền tuyến khoáng sản
Elmet là cái tên gần 100 năm tuổi, với nền tảng Elmet Technologies hoạt động từ năm 1929 và mới lên sàn Nasdaq với mã ELMT, nhưng thực chất đã âm thầm góp mặt trong các chương trình quân sự Mỹ từ lâu. Vật liệu và linh kiện của họ xuất hiện trong hàng không, vệ tinh, tàu ngầm lớp Virginia và Columbia, tiêm kích F-35, hệ thống Patriot PAC-3, tên lửa Trident D5, thiết bị bán dẫn và nhiều hệ thống công nghệ cao. Ở cấp độ chiến lược, Elmet cung cấp vật liệu chiến lược, linh kiện cơ khí chính xác, sản phẩm vi sóng công suất cao, cùng tinh luyện và thương mại vật liệu chiến lược cho cả quốc phòng, công nghiệp, y tế, bán dẫn và năng lượng. Tham vọng mới của tập đoàn là xây một chuỗi khép kín từ nguồn khoáng sản và nguyên liệu vonfram, đi qua tinh luyện, sản xuất bột, tạo hình, gia công chính xác đến linh kiện giá trị cao. Khoản đầu tư vào Masan High-Tech Materials chính là mảnh ghép đầu nguồn mà Elmet còn thiếu.
Vonfram Núi Pháo: Tài nguyên chiến lược trong cuộc đua tách khỏi Trung Quốc
Trong thế giới khoáng sản, vonfram không phải cái tên “ồn ào” như dầu mỏ, nhưng lại là kim loại cứng, chịu nhiệt rất cao, thiết yếu trong tên lửa, đạn dược, động cơ hàng không vũ trụ và điện tử. Theo Cục Khảo sát Địa chất Mỹ, Trung Quốc khai thác khoảng 67.000 tấn trong tổng 85.000 tấn vonfram của thế giới, tương đương gần 79%, và từ cuối năm 2025 chỉ cho phép 15 doanh nghiệp xuất khẩu trong giai đoạn 2026–2027. Trong khi đó, Mỹ không khai thác vonfram thương mại từ năm 2015 và sẽ bị ràng buộc bởi quy định DFARS 252.225-7052 từ 1/1/2027, hạn chế mua vonfram từ Trung Quốc, Nga, Iran và Triều Tiên. Đặt trong bối cảnh đó, vonfram Núi Pháo và tổ hợp tinh luyện tại Việt Nam trở thành nguồn cung thay thế hiếm hoi, giúp Elmet hiện thực hóa mục tiêu xây dựng chuỗi cung ứng vật liệu “độc lập với Trung Quốc”.
Chuỗi cung ứng khoáng sản: Từ Núi Pháo đến Nevada và kho dự trữ quốc phòng Mỹ
Điều quan trọng là khoản đầu tư vào Masan High-Tech Materials gắn chặt với cả một kế hoạch xây dựng chuỗi cung ứng khoáng sản kéo dài nhiều năm. Song song với thương vụ cổ phần, hai bên ký thỏa thuận thương mại dài hạn: MSR cung cấp vonfram khai thác từ mỏ vonfram Núi Pháo và dịch vụ chế biến tại tổ hợp tinh luyện ở Việt Nam, với thời hạn hợp tác dự kiến hơn 8 năm. Về phía Mỹ, Elmet nhận cam kết đầu tư 450 triệu USD từ Bộ Chiến tranh thông qua Chương trình Phân tích và Duy trì Nền tảng Công nghiệp (IBAS) cùng Đơn vị Kinh tế Quốc phòng mới thành lập, trong đó hơn 150 triệu USD được rót vào liên doanh tổ hợp vonfram Springer tại bang Nevada, dự kiến khai thác trở lại vào quý 4/2027 và xây nhà máy chuyển đổi APT từ nửa cuối năm 2028. Đồng thời, công ty con Elmet Technologies ký hợp đồng khung với Cơ quan Hậu cần Quốc phòng Mỹ, có giá trị trần 2 tỉ USD để cung cấp quặng, tinh quặng và sodium tungstate cho Kho dự trữ Quốc phòng Quốc gia, với thời hạn đặt hàng tới 30/8/2031 và khả năng gia hạn đến 2033.
Cơ hội và trách nhiệm phía trước cho Việt Nam
Giao dịch dự kiến hoàn tất trong quý III/2026, đi kèm việc Elmet sẽ có một ghế trong HĐQT MSR và hỗ trợ chuyển niêm yết MSR sang HoSE, đồng thời đánh giá khả năng niêm yết quốc tế. Đây là cơ hội rõ ràng để Việt Nam nâng vai trò trong chuỗi cung ứng khoáng sản toàn cầu, không chỉ là nguồn cung nguyên liệu mà còn là điểm tinh luyện và chế biến sâu gắn với chuỗi sản xuất vật liệu chiến lược. Tuy nhiên, cơ hội luôn đi kèm trách nhiệm: khi vonfram Núi Pháo gắn trực tiếp với các chương trình quốc phòng Mỹ, mỏ khoáng sản Việt Nam bước vào vùng nước địa chính trị nhạy cảm hơn, nơi cạnh tranh với Trung Quốc không chỉ trên giấy tờ thương mại mà cả trong chiến lược an ninh. Câu hỏi đặt ra không phải là có nên mở cửa cho đầu tư Mỹ Việt Nam hay không, mà là Việt Nam sẽ định hình quy tắc chơi thế nào để vừa tận dụng đòn bẩy vonfram Núi Pháo, vừa giữ được quyền tự chủ trước những toan tính dài hạn của các cường quốc.
