Từ “nhiều vốn” sang “vốn tốt”: bước ngoặt trong thu hút FDI Mỹ
Chiến lược thu hút FDI Mỹ Việt Nam hiện nay là định hướng ưu tiên các dòng vốn đầu tư chất lượng cao, có hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng và chiều sâu hợp tác lớn hơn, thay vì chỉ tập trung mở rộng về số lượng dự án hay quy mô vốn đăng ký, nhằm nâng cao năng lực sản xuất và vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Tại Hội nghị Thượng đỉnh Kinh doanh Việt Nam - Mỹ 2026 diễn ra sáng 14/10 tại Hà Nội, Phó chủ tịch VCCI Nguyễn Quang Vinh khẳng định Việt Nam mong đón các doanh nghiệp Mỹ có tiềm lực công nghệ và tài chính mở rộng đầu tư theo hướng “không chỉ gia tăng quy mô mà còn nâng cao chất lượng, chiều sâu và giá trị gia tăng, với tầm nhìn dài hạn”. Đây là tuyên bố cho thấy tiêu chí lựa chọn FDI đã thay đổi: không còn chấp nhận mọi dòng vốn bằng mọi giá. Quan điểm này phù hợp với thực tế khi Mỹ hiện mới đứng thứ 11 trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ đầu tư tại Việt Nam, chưa tương xứng với quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện giữa hai nước.
Cách tiếp cận mới này là cần thiết: nếu tiếp tục “chạy đua quy mô”, Việt Nam sẽ bị kẹt ở phân khúc gia công giá rẻ. Chỉ khi đặt chất lượng, chuyển giao công nghệ và liên kết chuỗi cung ứng làm tiêu chí trung tâm, FDI Mỹ mới trở thành động lực nâng cấp nền kinh tế, thay vì chỉ là nguồn vốn bổ sung.
Hội nghị Thượng đỉnh Việt - Mỹ: định hình các trụ cột hợp tác mới
Hội nghị Thượng đỉnh Kinh doanh Việt Nam - Mỹ 2026, năm thứ 9 được tổ chức thường niên, không chỉ là diễn đàn kết nối doanh nghiệp mà đang trở thành nơi “thiết kế” lại cấu trúc hợp tác kinh tế Việt Mỹ theo hướng chất lượng hơn. Chủ đề “Kỷ nguyên tăng trưởng mới: Đưa quan hệ Đối tác Kinh tế Việt Nam, Mỹ đi vào chiều sâu” cho thấy cả hai bên đều muốn thoát khỏi mô hình thương mại đơn thuần để bước sang giai đoạn hợp tác dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuỗi cung ứng bền vững.
Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh 5 lĩnh vực hợp tác ưu tiên: công nghệ cao (đặc biệt là bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu); năng lượng sạch và chuyển đổi xanh; phát triển chuỗi cung ứng bền vững; tài chính, đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp; giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là những lĩnh vực có khả năng kéo FDI Mỹ Việt Nam lên phân khúc giá trị cao, đồng thời tạo nền tảng cho chuyển giao công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất nội địa.
Đáng chú ý, hai nước cũng đang tiến gần những bước cuối cùng của đàm phán Hiệp định Thương mại đối ứng; hiệp định này, khi được ký kết và thực thi, được kỳ vọng sẽ tạo khuôn khổ thương mại ổn định, cân bằng và bền vững cho hợp tác trong giai đoạn tới. Nếu được thiết kế đúng, đây sẽ là “bộ khung pháp lý” giúp các dòng vốn đầu tư chất lượng cao từ Mỹ vào Việt Nam bớt rủi ro và dễ dự báo hơn.
Chuyển giao công nghệ: thước đo thực chất của đầu tư chất lượng cao
Nếu coi FDI là “cỗ máy” thúc đẩy tăng trưởng, thì chuyển giao công nghệ chính là động cơ bên trong. Trong bối cảnh Mỹ muốn xây dựng chuỗi cung ứng chất bán dẫn toàn cầu vững mạnh theo Đạo luật CHIPS, phía Mỹ đánh giá cao hợp tác chặt chẽ với Việt Nam thông qua chuyển giao công nghệ, trao đổi chuyên môn và phát triển năng lực. Đây là cơ hội hiếm có để Việt Nam bước lên nấc thang mới trong chuỗi giá trị, miễn là chúng ta không hài lòng với vai trò lắp ráp đơn giản.
Thực tế, các tập đoàn Mỹ như HP, Nvidia, FedEx, Excelerate Energy đã mang tới Việt Nam không chỉ nguồn vốn mà còn công nghệ, kinh nghiệm quản trị và cơ hội kết nối chuỗi cung ứng, qua đó nâng cao năng lực cho doanh nghiệp Việt Nam. Theo nguồn tin này, những hợp tác như vậy “không chỉ mở rộng thị trường cho doanh nghiệp hai nước mà còn tạo thêm nguồn lực để Việt Nam nâng cao năng lực sản xuất, trình độ công nghệ và vị thế trong chuỗi cung ứng quốc tế”.
Vấn đề là Việt Nam phải chủ động đặt yêu cầu chuyển giao công nghệ như một tiêu chí bắt buộc trong các dự án đầu tư chất lượng cao. Không thể tiếp tục mô hình “đất rẻ, lao động rẻ, ưu đãi nhiều” mà thiếu điều kiện ràng buộc về đào tạo nhân lực, nội địa hóa, R&D và chia sẻ bí quyết kỹ thuật. Nếu không, khái niệm đầu tư chất lượng cao sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu.
Vai trò của AmCham và yêu cầu cải cách thể chế để hút vốn Mỹ
Để hợp tác kinh tế Việt Mỹ tiến tới những giá trị cao hơn, tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp Mỹ, thông qua AmCham, đang ngày càng có trọng lượng. Đại diện AmCham nhận định quan hệ thương mại song phương đang chuyển dịch thực chất, khi Việt Nam từng bước tiến lên phân khúc cao hơn trong chuỗi giá trị với các sản phẩm hàm lượng công nghệ cao xuất khẩu sang Mỹ, đồng thời nhiều lĩnh vực chiến lược trước đây chưa mở cửa nay đang được khơi thông.
Tuy nhiên, để khơi thông các dòng vốn đầu tư chất lượng cao, doanh nghiệp Mỹ kỳ vọng hệ thống pháp luật Việt Nam mang tính kiến tạo thay vì hạn chế, với hành lang hướng dẫn rõ ràng và khả năng dự báo cao. Họ nhấn mạnh cần tránh các “đánh đổi giả tạo”, ví dụ trong quản lý dữ liệu số, nơi an ninh quốc gia và tự do lưu thông dữ liệu không nhất thiết phải đứng ở hai đầu chiến tuyến, nếu thiết kế được cơ chế kiểm soát phù hợp.
Chính phủ Việt Nam đã xác định “hiệu quả” và khung pháp lý kiến tạo là ưu tiên, nhưng khoảng cách giữa chủ trương và thực thi vẫn là thách thức lớn, nhất là khi bộ máy đang tinh gọn trong khi khối lượng quy định mới tăng lên. Điều đó có nghĩa: nếu Việt Nam muốn đón thêm FDI Mỹ Việt Nam với tiêu chí chất lượng cao, cải cách thể chế phải đi cùng đối thoại thường xuyên, tham vấn chặt chẽ với doanh nghiệp – những người trực tiếp chịu tác động của chính sách.
Hướng tới hợp tác cân bằng, giá trị cao trong quan hệ Việt - Mỹ
Hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng nhất của quan hệ Việt Nam - Mỹ, mang lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp và người dân hai nước. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, doanh nghiệp Việt Nam kỳ vọng quan hệ thương mại song phương sẽ được thúc đẩy theo hướng cân bằng, hài hòa và cùng có lợi, phát huy tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế. Điều này đòi hỏi Việt Nam không chỉ tìm cách tăng xuất khẩu mà còn chủ động nhập khẩu công nghệ, thiết bị và dịch vụ có thế mạnh của Mỹ để nâng cấp nền sản xuất trong nước.
Quá trình “tiến hóa” này đang diễn ra từng bước và đặt nền tảng cho sự hội nhập sâu hơn của doanh nghiệp nội địa vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng để không bỏ lỡ thời cơ, Việt Nam cần kiên định với ba nguyên tắc: chọn lọc FDI dựa trên chất lượng và chuyển giao công nghệ; cải cách thể chế theo hướng kiến tạo, có khả năng dự báo; và gắn mọi thỏa thuận hợp tác với mục tiêu nâng cao năng lực sản xuất, trình độ công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực.
Nếu làm được điều đó, FDI Mỹ sẽ không chỉ là dòng vốn bổ sung cho tăng trưởng ngắn hạn, mà trở thành “chất xúc tác” giúp Việt Nam bứt phá lên nấc thang giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu, đúng với tinh thần “kỷ nguyên tăng trưởng mới” mà hai bên đang cùng hướng tới.
