Lợi suất trái phiếu Mỹ: Tín hiệu cảnh báo sớm của hệ thống tài chính
Lợi suất trái phiếu Mỹ là mức sinh lời mà nhà đầu tư yêu cầu khi cho Chính phủ Mỹ vay tiền thông qua trái phiếu Kho bạc, đồng thời là thước đo tham chiếu quan trọng cho lãi suất thế chấp, vay mua ô tô, nợ thẻ tín dụng và hàng loạt chi phí vốn khác trong nền kinh tế toàn cầu.
Điểm nhấn hiện nay là lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã có lúc chạm 5,337%, mức cao nhất kể từ năm 2007. Đây là cú nhảy vọt của lợi suất trái phiếu Mỹ dài hạn, diễn ra song song với việc lợi suất kỳ hạn 10 năm lên khoảng 4,74% và kỳ hạn 10 năm trong một phiên khác ở quanh 4,72%. Lợi suất 2 năm – vốn bám sát kỳ vọng về lãi suất Fed – cũng ở vùng cao quanh 4,175%. Nói cách khác, đường cong lợi suất đang phát tín hiệu căng thẳng: chi phí vốn tăng lên trên toàn bộ dải kỳ hạn, buộc mọi chủ thể vay nợ, từ chính phủ, doanh nghiệp đến hộ gia đình, phải chấp nhận mặt bằng lãi suất đắt đỏ hơn.
Đây không chỉ là biến động kỹ thuật. Khi lợi suất tăng mạnh, nhà đầu tư đang gửi thông điệp rằng rủi ro tài khóa, lạm phát Mỹ và chính sách tiền tệ phía trước không hề dễ chịu. Nếu bỏ qua tín hiệu này, các nhà đầu tư toàn cầu – trong đó có Việt Nam – có nguy cơ bị cuốn vào làn sóng tái định giá tài sản sâu và nhanh hơn họ tưởng.
Nợ công Mỹ, lạm phát và cú sốc nguồn cung trái phiếu
Căn nguyên của làn sóng tăng lợi suất hiện tại nằm ở ba chữ: nợ, lạm phát và nguồn cung. Tổng nợ liên bang Mỹ đã vượt ngưỡng 40.000 tỷ USD, trong đó nợ do công chúng nắm giữ ở quanh 32.266 tỷ USD. Chi phí trả lãi cho khoản nợ công gần 40.000 tỷ USD này ngốn khoảng 1.200 tỷ USD trong năm nay. Đó là gánh nặng tài khóa khổng lồ mà thị trường không thể bỏ qua.
Thâm hụt ngân sách tháng 7 của Mỹ lên tới 432,3 tỷ USD, mức cao nhất theo tháng kể từ tháng 3/2021, kéo thâm hụt lũy kế từ đầu năm tài khóa lên gần 1.800 tỷ USD. Muốn tài trợ khoản thiếu hụt này, Bộ Tài chính Mỹ buộc phải liên tục phát hành trái phiếu, khiến nguồn cung nợ tăng mạnh và nhà đầu tư có lý do để đòi hỏi lợi suất cao hơn, đặc biệt ở kỳ hạn dài. Nói thẳng: chính phủ càng vay nhiều, thị trường càng bắt họ trả lãi cao hơn.
Lạm phát Mỹ tuy đã giảm so với đỉnh, nhưng lạm phát toàn phần tháng 6 và tháng 7 vẫn cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2% của Fed. Cùng lúc, giá năng lượng leo thang trong bối cảnh căng thẳng Trung Đông và nguy cơ eo biển Hormuz bị phong tỏa làm gia tăng rủi ro lạm phát chi phí đẩy. Khi rủi ro lạm phát Mỹ quay trở lại, lợi suất trái phiếu Mỹ dài hạn buộc phải phản ánh kỳ vọng rằng đồng USD trong tương lai mất giá nhanh hơn – và đó chính là lý do phần bù lãi suất bị đẩy lên.
Fed giữ lãi suất, lợi suất toàn cầu tăng và cú sốc cho chứng khoán
Trong khi thị trường trái phiếu Mỹ sôi sục, Fed lại chọn giữ nguyên lãi suất ở mức 3,50%–3,75%. Biên bản cuộc họp gần nhất cho thấy lo ngại về lạm phát trong nội bộ Fed đã tăng lên; ba thành viên muốn nâng lãi thêm 25 điểm cơ bản và một số quan chức cho rằng việc thắt chặt có thể sẽ cần thiết nếu lạm phát không quay lại mục tiêu 2%. Nói cách khác, dù chưa hành động, Fed vẫn để ngỏ cửa tăng lãi suất – và thị trường phản ứng trước bằng cách đẩy lợi suất trái phiếu Mỹ lên cao.
Làn sóng tăng lợi suất dài hạn không dừng ở biên giới Mỹ. Lợi suất trái phiếu chính phủ Đức kỳ hạn 10 năm lên mức cao nhất khoảng 15 năm, trái phiếu Pháp lên đỉnh kể từ 2009, còn lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm chạm 2,945%, cao nhất kể từ 1996. Lo ngại lạm phát quay trở lại và gánh nặng nợ công đang làm chi phí vay của các chính phủ trên toàn cầu tăng lên, đưa lợi suất nhiều loại trái phiếu dài hạn lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ. Đây là dấu hiệu rõ ràng rằng rủi ro không chỉ đến từ chính sách lãi suất ngắn hạn, mà từ mức lợi suất mà thị trường yêu cầu để hấp thụ lượng nợ dài hạn ngày càng lớn.
Tác động đã lan sang thị trường chứng khoán toàn cầu. Khi lợi suất tăng, trái phiếu trở nên hấp dẫn hơn tương đối so với cổ phiếu, còn tỷ lệ chiết khấu cao hơn làm giảm giá trị hiện tại của lợi nhuận tương lai. Trái phiếu và cổ phiếu đã cùng suy yếu trong 24 giờ qua khi thông tin địa chính trị tiêu cực từ Trung Đông bùng lên, khiến nhà đầu tư tính đến khả năng eo biển Hormuz bị đóng cửa kéo dài. Đây là kịch bản khó chịu: cả kênh trái phiếu lẫn chứng khoán đều chịu áp lực, khiến danh mục truyền thống 60/40 không còn là “vùng an toàn” như trước.
Chi phí vay, đời sống người dân và nhà đầu tư Việt Nam nên làm gì?
Đợt tăng lợi suất hiện tại không chỉ làm tăng chi phí vay của chính phủ; đường cong lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ là một trong những tham chiếu quan trọng nhất của hệ thống tài chính toàn cầu. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm đặc biệt ảnh hưởng tới lãi suất thế chấp nhà, tín dụng doanh nghiệp và nhiều khoản vay tiêu dùng khác tại Mỹ. Khi chi phí vốn chuẩn mực này tăng, ngân hàng thương mại và các tổ chức tài chính trên toàn thế giới có xu hướng điều chỉnh lãi suất theo hướng đắt đỏ hơn, khiến chi phí vay nhà, mua xe hay sử dụng thẻ tín dụng trở nên nặng nề hơn với người dân.
Với doanh nghiệp, chi phí vốn cao hơn làm nhiều dự án khó đạt mức sinh lời kỳ vọng, đặc biệt với các lĩnh vực thâm dụng vốn như hạ tầng, năng lượng, trung tâm dữ liệu và AI. Khi lợi suất trái phiếu Mỹ tăng, thị trường chứng khoán toàn cầu chịu sức ép định giá, nhất là nhóm cổ phiếu tăng trưởng và công nghệ. Với nhà đầu tư Việt Nam, điều này đồng nghĩa rủi ro biến động trên cả thị trường quốc tế lẫn trong nước tăng lên, nên không thể xem những cú rung lắc hiện tại chỉ là “nhiễu tạm thời”.
Từ góc độ đầu tư trái phiếu, lợi suất tăng là con dao hai lưỡi. Trong ngắn hạn, nhà đầu tư trái phiếu dài hạn đang chịu lỗ giá khi lợi suất tăng. Nhưng về trung và dài hạn, mức lợi suất mới cao hơn cho phép tái cơ cấu danh mục với dòng thu nhập cố định hấp dẫn hơn, miễn là chấp nhận biến động ngắn hạn và kiểm soát rủi ro lạm phát. Đây là lúc nhà đầu tư Việt Nam cần bớt ám ảnh với việc bắt đáy giá, và tập trung hơn vào chất lượng người đi vay, kỳ hạn, cũng như sự phù hợp của đầu tư trái phiếu trong tổng thể danh mục tài sản.
Kịch bản sắp tới: rủi ro nào đáng sợ nhất với nhà đầu tư?
Triển vọng lợi suất trái phiếu Mỹ thời gian tới xoay quanh ba biến số: giá dầu và tình hình Trung Đông, quỹ đạo lạm phát và chính sách các ngân hàng trung ương, cùng khả năng thị trường hấp thụ lượng lớn nợ chính phủ và doanh nghiệp. Nếu giá dầu hạ nhiệt và lạm phát tiếp tục cải thiện, sức ép lên lợi suất có thể giảm. Ngược lại, giá năng lượng duy trì cao trong khi các chính phủ vẫn phát hành lượng nợ lớn có thể khiến nhà đầu tư đòi hỏi phần bù cao hơn đối với trái phiếu dài hạn.
Đáng chú ý, không chỉ chính phủ vay nợ; khu vực công nghệ – đặc biệt là các tập đoàn điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu – đang tăng phát hành trái phiếu để tài trợ hạ tầng AI, với tổng lượng trái phiếu doanh nghiệp Mỹ phát hành từ đầu năm đến giữa tháng 8 tăng khoảng 27% so với cùng kỳ. Dù hiện chưa có bằng chứng thuyết phục rằng nợ AI đã “chen lấn” nhu cầu đối với trái phiếu Kho bạc Mỹ, áp lực tổng thể lên nguồn vốn dài hạn là có thật.
Với nhà đầu tư trái phiếu, rủi ro lớn nhất không phải là lợi suất cao, mà là mua nhầm kịch bản. Nếu tin rằng lạm phát Mỹ nhanh chóng quay lại 2% trong khi thực tế giá năng lượng và nợ công Mỹ tiếp tục gây sức ép, danh mục trái phiếu dài hạn sẽ phải gánh chịu thêm một vòng tăng lợi suất nữa. Ngược lại, nếu thị trường đang phản ứng thái quá với rủi ro, lợi suất hiện tại có thể là cơ hội hiếm có để khóa mức sinh lời dài hạn. Dù ở kịch bản nào, một điều gần như chắc chắn: kỷ nguyên tiền rẻ đã khép lại, và thời kỳ đầu tư trái phiếu “mua gì cũng thắng” đã qua.
