Hiệp định ưu đãi với Mercosur: bước ngoặt trong chiến lược mở rộng thị trường Nam Mỹ
Hiệp định Thương mại ưu đãi (PTA) giữa Việt Nam và khối Thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur) là một khuôn khổ hợp tác nhằm giảm hàng rào thuế quan và phi thuế quan, mở rộng tiếp cận thị trường hai chiều, đồng thời tạo thêm không gian cho thương mại và đầu tư giữa các nền kinh tế mang tính bổ trợ, qua đó giúp doanh nghiệp Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào Nam Mỹ và doanh nghiệp Mercosur tiếp cận hiệu quả hơn chuỗi cung ứng châu Á. Điểm quan trọng ở đây không chỉ là thêm một hiệp định trên giấy, mà là một định hướng chiến lược: coi Nam Mỹ – với Mercosur ở trung tâm – như một trụ cột mới trong bản đồ thương mại của Việt Nam. Phát biểu với tư cách khách mời đặc biệt tại Ngày Xuất khẩu lần thứ 30 do Phòng Xuất khẩu Cộng hòa Argentina tổ chức ngày 15/9 tại Buenos Aires, Đại sứ Ngô Minh Nguyệt khẳng định Việt Nam coi Argentina và Mercosur là các đối tác quan trọng tại Nam Mỹ, đồng thời nhấn mạnh tiềm năng mở rộng hợp tác thương mại, đầu tư giữa hai bên. Việc thúc đẩy đàm phán PTA cho thấy Hà Nội không muốn đứng ngoài cuộc chơi tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi thương mại Việt Nam – Mercosur đã tăng từ 6,6 tỷ lên hơn 12 tỷ, tiếp tục chỉ mua – bán theo cơ chế thuế cũ sẽ làm lãng phí lợi thế bổ trợ về cơ cấu hàng hóa. Mấu chốt là doanh nghiệp Việt có dám coi Nam Mỹ là thị trường mục tiêu dài hạn, chứ không chỉ là thị trường ngách cho vài mặt hàng xuất khẩu truyền thống.
Vì sao Mercosur trở thành đối tác chiến lược trong hợp tác kinh tế Việt Nam
Nếu khu vực ASEAN là “sân nhà” thì Mercosur đang nổi lên như “sân khách” có quy mô đáng để Việt Nam đầu tư nguồn lực lâu dài. Với hơn 270 triệu dân và tổng GDP trên 2.000 tỷ USD, Mercosur dần trở thành đối tác quan trọng của Việt Nam tại Nam Bán cầu. Việc coi Argentina và các thành viên Mercosur là đối tác chiến lược không phải là khẩu hiệu ngoại giao, mà là sự thừa nhận rằng cấu trúc kinh tế hai bên bổ trợ hơn là đối đầu. Theo Đại sứ Ngô Minh Nguyệt, quan hệ kinh tế, thương mại Việt Nam – Argentina phát triển tích cực và không cạnh tranh trực tiếp trong nhiều lĩnh vực. Việt Nam xuất khẩu chủ yếu thiết bị điện, điện tử, giày dép, máy móc, dệt may, thiết bị quang học; trong khi nhập khẩu ngũ cốc, ngô, thức ăn chăn nuôi, khô đậu tương, bông, da, thịt và sản phẩm sữa. Bức tranh này cho thấy Việt Nam Mercosur thương mại có thể mở rộng mà không làm dấy lên lo ngại về bảo hộ hay xung đột lợi ích ngành. Trong bối cảnh Argentina thúc đẩy cải cách, hồ sơ gia nhập CPTPP và chủ trương mở rộng quan hệ kinh tế – thương mại với thế giới, thời điểm đẩy nhanh Hiệp định ưu đãi Argentina gắn với Mercosur là cơ hội hiếm có. Nếu Việt Nam bỏ lỡ, chuỗi cung ứng khu vực sẽ định hình mà không có dấu ấn của hàng hóa, dịch vụ Việt.
PTA, CPTPP và bài toán mở rộng thị trường Nam Mỹ cho doanh nghiệp Việt
Tiến trình đàm phán Hiệp định Thương mại ưu đãi giữa Việt Nam và Mercosur được khởi động từ tháng 12/2025, với vòng đầu tiên diễn ra tại Buenos Aires từ ngày 24–28/8. Đây không phải một cuộc đàm phán đơn lẻ, mà là mắt xích trong chiến lược dùng các hiệp định để kéo gần ASEAN – Nam Mỹ. Việt Nam, với vai trò thành viên sáng lập và là nước Chủ tịch CPTPP, đã hoan nghênh việc Argentina chính thức nộp đơn xin gia nhập CPTPP ngày 2/6. Theo đánh giá của Đại sứ Ngô Minh Nguyệt, nếu PTA Việt Nam – Mercosur được ký kết cùng với việc Argentina gia nhập CPTPP, doanh nghiệp hai nước sẽ có thêm cơ hội tiếp cận các thị trường rộng lớn. Argentina có thể coi Việt Nam là cửa ngõ vào thị trường ASEAN hơn 650 triệu dân, trong khi Việt Nam dùng Argentina như điểm kết nối để mở rộng hiện diện tại Nam Mỹ. Đây là một phát biểu mang tính định hướng cho doanh nghiệp: “Nếu tận dụng được đồng thời PTA và CPTPP, doanh nghiệp hai bên sẽ mở rộng đáng kể không gian thị trường.” Ở chiều Argentina, Ngoại trưởng Pablo Quirno cho biết các thỏa thuận thương mại mới đã giúp nước này nâng phạm vi tiếp cận thị trường quốc tế từ mức tương đương khoảng 10% GDP toàn cầu lên gần 30%. Con số này là lời nhắc cho doanh nghiệp Việt: trong trò chơi hiệp định, ai đi trước thì chiếm chỗ trên kệ hàng toàn cầu.
Doanh nghiệp Việt cần khai thác lợi thế nào để thâm nhập sâu Mercosur?
Cơ hội từ Hiệp định ưu đãi Argentina gắn với Mercosur chỉ trở thành lợi ích thực khi doanh nghiệp Việt biết tận dụng lợi thế cạnh tranh của mình. Theo Đại sứ Ngô Minh Nguyệt, Việt Nam hiện xuất khẩu sang Argentina chủ yếu các mặt hàng công nghiệp và tiêu dùng như thiết bị điện, điện tử, giày dép, máy móc, dệt may và thiết bị quang học. Điều này cho thấy các ngành sản xuất quy mô lớn, chi phí cạnh tranh và có kinh nghiệm xuất khẩu là mũi nhọn để mở cửa thị trường Nam Mỹ. Ở chiều ngược lại, máy móc, thiết bị, linh kiện điện tử và hàng tiêu dùng của Việt Nam có thể tiếp tục cung cấp các nguồn đầu vào chất lượng, giá cạnh tranh cho quá trình phát triển công nghiệp của Argentina. Nghĩa là doanh nghiệp Việt không chỉ bán hàng cuối cùng mà còn có thể gắn vào chuỗi giá trị công nghiệp của Mercosur. Khi PTA giúp giảm hàng rào thuế quan và phi thuế quan, đa dạng hóa nguồn cung, doanh nghiệp và người tiêu dùng hai bên đều hưởng lợi. Từ góc nhìn thực tế, doanh nghiệp Việt muốn thâm nhập sâu cần chuẩn bị ba việc: đầu tư nghiên cứu thị trường từng nước Mercosur, xây dựng đối tác địa phương để phân phối và chủ động chuẩn hóa chất lượng theo quy định khu vực. Nếu chờ hiệp định xong mới bắt đầu thì lợi thế thuế sẽ được đối thủ khác tận dụng trước.
Từ hợp tác bổ trợ đến chiến lược dài hạn tại Nam Bán cầu
Các phát biểu của Đại sứ Ngô Minh Nguyệt về dư địa hợp tác trong các lĩnh vực khoáng sản chiến lược, công nghệ sinh học, năng lượng tái tạo và dược phẩm cho thấy tầm nhìn vượt xa những mặt hàng truyền thống. Nếu Việt Nam tiếp tục chỉ bám vào dệt may, da giày, điện tử giá rẻ, thì sẽ bỏ lỡ cơ hội tham gia vào các ngành công nghệ cao – nơi biên lợi nhuận lớn và vị thế thương hiệu được nâng lên. Argentina đang triển khai chương trình cải cách, đơn giản hóa quy định và giảm chi phí logistics để tăng mạnh xuất khẩu trong những năm tới. Môi trường đó phù hợp cho các dự án Hợp tác kinh tế Việt Nam mang tính dài hạn: từ liên doanh trong năng lượng tái tạo đến hợp tác chuyển giao công nghệ sinh học. Vấn đề không phải là “có cơ hội hay không”, mà là liệu doanh nghiệp Việt có sẵn sàng đi cùng đối tác Nam Mỹ trong các chu kỳ đầu tư dài. Việt Nam Mercosur thương mại vì thế nên được nhìn như một trụ cột trong chiến lược Nam Bán cầu, nơi Việt Nam không chỉ bán hàng mà còn tham gia thiết kế chuỗi giá trị. Kết luận hợp lý cho doanh nghiệp là: coi PTA với Mercosur và tiến trình CPTPP của Argentina như tín hiệu để nâng cấp chiến lược quốc tế, thay vì tiếp tục xuất khẩu theo tư duy thị trường ngắn hạn.
