Bảo đảm an ninh, thay vì ngừng bắn tạm thời
Đàm phán Nga Ukraine là nỗ lực tìm một khuôn khổ chấm dứt xung đột và bảo đảm an ninh lâu dài cho các bên, thay vì dừng lại ở một lệnh ngừng bắn ngắn hạn. Đây là trọng tâm mà Tổng thống Nga Vladimir Putin nêu trong phát biểu trên truyền hình ngày 22/10, một ngày sau cuộc gặp với đặc phái viên Tổng thống Mỹ Steve Witkoff. Ông nói Moscow sẵn sàng nối lại các cuộc tiếp xúc để hướng tới mục tiêu đó. Thông điệp này đặt ra tiêu chuẩn cao hơn cho thỏa thuận hòa bình: không chỉ ngừng giao tranh, mà còn phải giải quyết câu hỏi về an ninh sau chiến tranh. Putin nói các thỏa thuận cần bảo đảm an ninh cho cả Nga và Ukraine, đồng thời phân biệt rõ một giải pháp hoàn chỉnh với ngừng bắn tạm thời. Cách đặt vấn đề ấy có thể mở rộng nội dung thương lượng, nhưng cũng khiến việc đạt đồng thuận khó hơn: hai bên không chỉ phải thống nhất cách ngừng chiến, mà còn phải chấp nhận một trật tự an ninh hậu xung đột.
Mỹ có thể mở cửa đối thoại, nhưng chưa giải quyết bất đồng
Vai trò trung gian của Mỹ là tín hiệu thiết thực nhất trong các phát biểu mới: Putin cho biết Nga đã nhất trí với Washington về việc nối lại đàm phán ba bên liên quan đến Ukraine. Mục tiêu được ông nêu cho cuộc gặp giữa Moscow, Washington và Kyiv là thảo luận cách bảo đảm an ninh cho Nga và Ukraine sau khi đạt thỏa thuận hòa bình. Điều đó cho thấy trung gian Mỹ có thể giúp đưa các bên trở lại bàn, nhưng bản thân việc mở cuộc họp chưa đồng nghĩa với việc đã thống nhất được nội dung. Thời điểm này cũng đáng chú ý vì các nỗ lực thúc đẩy đàm phán do Mỹ dẫn dắt đã đình trệ từ tháng 2, khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát. Ukraine, về phía mình, phát tín hiệu sẵn sàng tham gia đàm phán, có thể vào đầu tháng 11; Tổng thống Volodymyr Zelensky cũng tuyên bố ủng hộ các đề xuất ngừng bắn và sáng kiến nhân đạo. Cánh cửa đối thoại đang hé mở, nhưng chưa có lịch trình chắc chắn hay dấu hiệu cho thấy các điều kiện cốt lõi đã được thu hẹp.
Tuyên bố có cơ sở thỏa thuận, thực tế vẫn vướng lãnh thổ
Putin cho rằng Moscow và Kyiv có thể đạt thỏa thuận, đồng thời viện dẫn quan điểm của mình rằng người Nga và người Ukraine là một dân tộc. Đây là tín hiệu chính trị đáng ghi nhận, nhưng không nên nhầm lời lạc quan với một bước tiến cụ thể: các nguồn không cho thấy hai bên đã thống nhất được những điều khoản của thỏa thuận hòa bình. Trở ngại lớn nhất được nêu rõ là lãnh thổ. Moscow yêu cầu Ukraine nhượng lại toàn bộ Donbas, trong khi Kyiv bác bỏ việc từ bỏ những khu vực hiện do mình kiểm soát. Putin tiếp tục gọi miền Đông Ukraine là “vùng đất lịch sử của Nga” và viện dẫn các cuộc trưng cầu ý dân tại những khu vực này. Hai bên vì thế không chỉ khác nhau về cơ chế bảo đảm an ninh, mà còn bất đồng về chính đường biên mà một thỏa thuận sẽ phải xử lý. Nếu vấn đề lãnh thổ bị gạt sang bên, mục tiêu về một giải pháp lâu dài khó có sức thuyết phục; nếu đưa vào bàn đàm phán, đó lại là điểm có nguy cơ khiến đối thoại bế tắc.
Đàm phán ba bên là phép thử, chưa phải cam kết hòa bình
Điểm đáng chú ý trong đề xuất đàm phán ba bên là sự kết hợp giữa hai cấp độ: bảo đảm an ninh cho Nga và Ukraine, và thảo luận rộng hơn về cấu trúc an ninh châu Âu. Putin nói ông đồng tình với việc mở rộng thảo luận sang cấu trúc này. Tuy nhiên, phạm vi rộng không tự tạo ra đồng thuận; trái lại, nó có thể làm tăng số vấn đề phải giải quyết trước khi các bên chấp nhận một thỏa thuận. Vì vậy, các tuyên bố sẵn sàng nối lại tiếp xúc nên được xem là cơ hội ngoại giao, không phải bằng chứng rằng hòa bình đã gần kề. Mỹ có thể tạo điều kiện để Nga và Ukraine đối thoại, nhưng thỏa thuận chỉ khả thi nếu hai bên tìm được công thức chấp nhận được cho bảo đảm an ninh và xử lý bất đồng lãnh thổ. Kết luận hiện giờ khá rõ: có cơ sở để khởi động lại đàm phán, nhưng con đường từ một cuộc gặp ba bên đến hòa bình lâu dài vẫn bị chặn bởi những khác biệt cốt lõi.
