Từ dịch vụ “làm đẹp” đến ngành kinh doanh có điều kiện
Kiểm soát dịch vụ thẩm mỹ xâm lấn là việc Nhà nước đặt ra điều kiện kinh doanh, chuẩn chuyên môn và cơ chế thanh tra đối với các thủ thuật làm đẹp có dùng kỹ thuật y tế, nhằm bảo đảm an toàn thủ tục làm đẹp, hạn chế biến chứng và xử lý triệt để các cơ sở hoạt động chui, lẫn lộn giữa chăm sóc thông thường và can thiệp sâu vào cơ thể khách hàng. Trong chiều 3/8, các đại biểu Quốc hội thảo luận tổ về dự thảo luật sửa đổi Điều 6 và Phụ lục IV Luật Đầu tư, tập trung vào danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, trong đó dịch vụ chăm sóc sắc đẹp được đưa lên bàn nghị sự như một “vùng xám” cần được quản lý chặt hơn.
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung nhấn mạnh thực tế hiện nay: cơ sở thẩm mỹ không thực hiện dịch vụ xâm lấn thì không phải xin giấy phép hoạt động của Sở Y tế như phòng khám chuyên khoa thẩm mỹ. Khoảng trống này bị nhiều spa lợi dụng để mở rộng dịch vụ, đi xa khỏi phạm vi chăm sóc da, gội đầu, massage… sang tiêm chất làm đầy, căng chỉ, dùng kim và thiết bị phát sóng, thậm chí nâng mũi, hút mỡ cho khách hàng. Nói cách khác, họ “núp bóng” spa để thực hiện những gì lẽ ra phải chịu quy trình cấp phép và giám sát chặt chẽ như một cơ sở y tế.
Khoảng trống pháp lý và rủi ro an toàn thủ tục làm đẹp
Vấn đề cốt lõi không nằm ở nhu cầu làm đẹp mà ở chỗ quy định pháp lý đang chạy sau thực tế. Do chăm sóc sắc đẹp chưa thuộc diện kinh doanh có điều kiện, người hành nghề chỉ cần học chứng chỉ ngắn hạn, trong khi công tác kiểm tra, giám sát rất hạn chế. Hệ quả là các spa dễ dàng trộn lẫn dịch vụ xâm lấn và không xâm lấn, khiến khách hàng khó phân biệt đâu là chăm sóc da cơ bản, đâu là thủ thuật tương đương một ca tiểu phẫu.
Theo quy định về khám bệnh, chữa bệnh, các thủ thuật như tiêm botox, filler chỉ được phép thực hiện tại bệnh viện, phòng khám chuyên khoa thẩm mỹ hoặc cơ sở y tế có phạm vi chuyên môn đã được phê duyệt. Thế nhưng ngoài đời, nhiều spa vẫn tiêm filler, botox, căng chỉ, lăn kim, dùng laser, sóng cao tần, thậm chí làm cả các ca nâng mũi, hút mỡ – những kỹ thuật xâm lấn tiềm ẩn nguy cơ sốc phản vệ, nhiễm trùng và biến chứng đa dạng. Thực tế đã xảy ra nhiều sự cố do sử dụng thuốc gây tê dẫn đến sốc hoặc nhiễm trùng vì quy trình không bảo đảm vệ sinh. Nếu tiếp tục buông lỏng quản lý cơ sở thẩm mỹ, những ca biến chứng sẽ không dừng lại ở vài trường hợp “cảnh báo” trên báo chí mà thành vấn đề y tế cộng đồng.
Đưa nâng mũi, hút mỡ vào diện kinh doanh có điều kiện: Bước đi cần thiết
Đề xuất quan trọng nhất là phân loại rõ dịch vụ không xâm lấn (gội đầu, massage, chăm sóc da cơ bản…) và nhóm dịch vụ dùng kỹ thuật, thiết bị y tế – tức các thủ thuật thẩm mỹ xâm lấn, bao gồm cả các quy định nâng mũi hút mỡ. Với nhóm thứ hai, đại biểu đề nghị đưa vào danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, buộc phải có giấy phép thẩm mỹ xâm lấn, yêu cầu người hành nghề được đào tạo bài bản, cơ sở đáp ứng tiêu chuẩn chuyên môn và chịu thanh tra, kiểm tra thường xuyên. Đây không phải là “siết” cho có, mà là chuyển dịch từ hậu kiểm hình thức sang tiền kiểm hiệu quả.
Theo các đại biểu, hiện việc kiểm soát chủ yếu dựa trên hậu kiểm sau khi sự cố xảy ra – một cách làm bị động và trả giá bằng sức khỏe, thậm chí tính mạng người dân. Việc đưa dịch vụ thẩm mỹ xâm lấn vào diện kinh doanh có điều kiện sẽ tạo căn cứ pháp lý rõ ràng để xử lý những spa “tay ngang” dám làm nâng mũi, hút mỡ, đồng thời bảo vệ những cơ sở làm ăn nghiêm túc, chịu đầu tư cho an toàn thủ tục làm đẹp. Đáng chú ý, song song với nỗ lực cắt giảm điều kiện kinh doanh ở nhiều ngành, dự thảo cũng đề xuất giảm 58 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, cho thấy cách tiếp cận có trọng tâm: chỉ giữ và bổ sung điều kiện với lĩnh vực rủi ro cao như thẩm mỹ xâm lấn.
Kiểm soát khí N2O và thông điệp cảnh báo cho thị trường làm đẹp
Một tín hiệu pháp lý khác cho thấy Quốc hội đang thay đổi cách tiếp cận với các mô hình kinh doanh tiềm ẩn nguy cơ sức khỏe là việc bổ sung quy định cấm kinh doanh khí N2O cho mục đích hít vào người ngoài y tế. N2O vốn được dùng trong y khoa, công nghiệp và thực phẩm, nhưng đang bị lạm dụng như một chất gây hưng phấn trong giới trẻ, trong đó không ít cơ sở giải trí, dịch vụ “làm đẹp” biến tướng có tham gia phân phối loại khí này. Việc siết chặt kinh doanh N2O cho thấy thông điệp rõ ràng: những gì tác động trực tiếp đến cơ thể con người – từ thuốc mê, thuốc gây tê cho đến khí hít – đều phải nằm trong vùng quản lý nghiêm ngặt.
Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm không có nghĩa là giảm trách nhiệm pháp lý; đại biểu nhấn mạnh muốn làm vậy phải kèm theo công cụ quản lý đồng bộ, dữ liệu đầy đủ, nhân lực và chế tài đủ mạnh trước khi danh mục mới có hiệu lực. Điều này đặt ra yêu cầu: nếu Nhà nước quyết định “siết” kiểm soát dịch vụ thẩm mỹ bằng cách bổ sung điều kiện kinh doanh, thì cũng cần thiết kế hệ thống thanh tra, giám sát thực thi cho ra hồn, tránh tình trạng luật trên giấy, biến tướng ngoài đời.
Spa, viện thẩm mỹ cần chuẩn bị gì trước làn sóng thay đổi pháp lý?
Những thay đổi pháp lý này sẽ không chỉ là vài dòng thêm bớt trong Luật Đầu Tư; chúng sẽ trực tiếp định hình lại cách hoạt động của các spa và viện thẩm mỹ hiện tại. Nếu dịch vụ thẩm mỹ xâm lấn chính thức bị xếp vào nhóm kinh doanh có điều kiện, nhiều cơ sở “tay ngang” sẽ phải lựa chọn: hoặc nâng cấp thành cơ sở y tế được cấp phép, hoặc dừng ngay việc thực hiện các thủ thuật nguy hiểm. Trong bối cảnh hiện nay, không bổ sung điều kiện kinh doanh đồng nghĩa với việc cơ quan chức năng thiếu căn cứ kiểm tra, người hành nghề không được đào tạo bài bản và khách hàng phải chịu rủi ro cao hơn.
Ở góc độ tích cực, những spa đầu tư nghiêm túc sẽ có lợi thế cạnh tranh rõ rệt khi thị trường bị thanh lọc. Quản lý cơ sở thẩm mỹ bằng chuẩn chuyên môn, giấy phép thẩm mỹ xâm lấn và hệ thống thanh tra không chỉ bảo vệ người tiêu dùng mà còn giúp ngành làm đẹp thoát khỏi hình ảnh “vàng thau lẫn lộn”. Tuy nhiên, để cân bằng giữa tự do kinh doanh và an toàn cộng đồng, nhà làm luật phải tránh biến điều kiện kinh doanh thành rào cản hành chính khó vượt, đồng thời kiên quyết với những hành vi coi thường an toàn thủ tục làm đẹp. Điểm mấu chốt là: cái đẹp không thể được đổi bằng tính mạng, và luật phải phản ánh đúng nguyên tắc đó.
