Chăm sóc sức khỏe tâm thần trường học không còn là “dịch vụ cấp cứu”
Chăm sóc sức khỏe tâm thần trường học là hệ thống các chương trình, hoạt động và chính sách được thiết kế ngay trong nhà trường để giúp học sinh, sinh viên và giáo viên nhận diện cảm xúc, phòng ngừa khủng hoảng, hỗ trợ tham vấn và xây dựng môi trường học đường an toàn, giàu sự thấu cảm và bền vững về mặt tinh thần. Thay vì chỉ can thiệp khi có bạo lực, tự hại hay khủng hoảng, các chương trình mới đang chủ động bồi dưỡng trí tuệ cảm xúc học sinh, tạo không gian chia sẻ, workshop cho giáo viên và cán bộ, cùng các mô hình wellbeing dài hạn gắn với chiến lược giáo dục toàn diện sức khỏe.
Sự dịch chuyển này không phải lựa chọn mang tính xu hướng, mà là câu trả lời bắt buộc trước những con số lạnh lùng: hơn 40.000 người được cho là tự làm hại bản thân hoặc tự tử chỉ trong một tháng, với tỉ lệ cao nhất ở thanh thiếu niên 11–17 tuổi; trầm cảm, lo âu, rối loạn tâm thần tăng 3–5 lần so với bình thường. Nếu giáo dục tiếp tục chỉ đo điểm số mà bỏ qua sức khỏe tâm thần, mọi khẩu hiệu về “trường học hạnh phúc” sẽ chỉ dừng lại trên băng rôn.
Hà Nội đưa trí tuệ cảm xúc vào lớp học: bước ngoặt của giáo dục toàn diện sức khỏe
Một trong những tín hiệu rõ ràng nhất của sự đổi hướng là quyết định thí điểm Khung năng lực trí tuệ cảm xúc (EQ) tại 9 cơ sở giáo dục đại diện đủ ba cấp tiểu học, THCS và THPT trên địa bàn Hà Nội. Đây không chỉ là một bộ công cụ đánh giá, mà là lời khẳng định rằng trí tuệ cảm xúc học sinh quan trọng không kém điểm thi và bảng thành tích.
Theo kế hoạch, EQ được dùng để giúp học sinh nhận diện trạng thái tâm lý, học cách “hạ nhiệt” cảm xúc, giải tỏa áp lực và cân bằng bản thân. Khi hiểu cảm xúc mình, các em dễ đặt mình vào vị trí người khác; sự thấu cảm trở thành “liều thuốc tự nhiên” giảm bắt nạt, tăng khả năng lắng nghe và giải quyết xung đột bằng đối thoại thay vì bạo lực. Việc ban hành và thí điểm Khung năng lực EQ được coi là sự thay đổi cốt lõi trong triết lý giáo dục của Thủ đô, chuyển từ truyền thụ kiến thức thuần túy sang giáo dục toàn diện sức khỏe, coi trọng sức khỏe tâm thần và trí tuệ cảm xúc của học sinh. Quan trọng hơn, kết quả EQ không được dùng để chấm điểm hay thi đua, mà để hỗ trợ sự tiến bộ cá nhân của người học — một triết lý ít “đo lường” nhưng nhiều nhân văn.
Chương trình wellbeing sinh viên: từ nhận diện cảm xúc đến tái tạo năng lượng
Ở bậc đại học, chăm sóc sức khỏe tâm thần trường học đang mang hình hài rất cụ thể qua các chương trình wellbeing sinh viên. Chuỗi hoạt động UEH.ISB WELLBEING 2026 với chủ đề “Vững tinh thần – Vững Nội lực” là một ví dụ điển hình: chương trình đồng hành cùng sinh viên trong hành trình nhận diện cảm xúc, tái tạo năng lượng và chủ động chăm sóc sức khỏe tinh thần. Trong bối cảnh người trẻ phải thích nghi với thay đổi nhanh, áp lực học tập, công việc và quan hệ, việc có một tâm trí khỏe để giữ cân bằng, hiểu mình và đứng vững trước biến động trở thành điều kiện sống còn hơn là “phụ kiện” phát triển bản thân.
Điều đáng chú ý là chương trình không dừng ở khẩu hiệu. Với hơn 1.000 lượt sinh viên tham gia, 5 trạm trải nghiệm, 6 hoạt động và hơn 80 buổi tư vấn tâm lý 1:1 cùng chuyên gia, UEH.ISB WELLBEING 2026 tạo nên một hành trình liền mạch kết hợp nghệ thuật, tham vấn cá nhân, hội thảo chuyên sâu và workshop thủ công. Các trạm giúp sinh viên đi từng bước: gọi tên cảm xúc, tìm điểm tựa, tái tạo năng lượng, kết nối cộng đồng và lan tỏa giá trị tích cực. 5 trạm trải nghiệm đã kết nối thành một hành trình chăm sóc sức khỏe tinh thần toàn diện — một câu trả lời rõ ràng cho yêu cầu giáo dục toàn diện sức khỏe trong môi trường đại học.
Thầy cô cũng cần được chữa lành: workshop sức khỏe tâm thần cho đội ngũ giáo dục
Nếu học sinh là người “đứng mũi chịu sào” trước các áp lực điểm số, thì giáo viên và cán bộ lại là những người thường xuyên kiệt sức trong bóng tối. Một trường đại học chuyên về giáo dục đã chủ động đi trước khi tổ chức workshop về sức khỏe tâm thần và sự lành mạnh cho cán bộ, giảng viên, với sự tham gia của TS. Lê Nguyên Phương – chuyên gia tâm lý học đường và trị liệu chánh niệm Tâm–Thể, cùng ban lãnh đạo và đội ngũ giảng viên. Thông điệp khai mạc nhấn mạnh: trong môi trường giáo dục, thầy cô dành nhiều tâm sức cho người học nhưng ít khi chăm sóc chính mình; khi trường chuyển dịch hoạt động, nhu cầu chăm sóc sức khỏe tinh thần càng trở nên thiết yếu vì liên quan trực tiếp đến năng lượng, hiệu suất, sáng tạo và chất lượng quan hệ công việc.
Tại workshop, TS. Lê Nguyên Phương chia sẻ kiến thức và phương pháp về sức khỏe tinh thần nơi công sở, quản lý căng thẳng và phòng ngừa kiệt sức nghề nghiệp. Người tham dự được hướng dẫn nhận diện dấu hiệu căng thẳng về thể chất, cảm xúc, suy nghĩ, hành vi; thực hành “kiểm toán năng lượng” và điều hòa trạng thái tinh thần, đưa sự chú ý trở về hiện tại. Workshop không chỉ mang đến kiến thức khoa học và kỹ năng thực hành mà còn tạo cơ hội để cán bộ, giảng viên nhìn lại cách làm việc, nghỉ ngơi, kết nối và chăm sóc bản thân. Qua đó, chương trình góp phần xây dựng môi trường giáo dục khỏe mạnh, thấu cảm, sáng tạo và phát triển bền vững. Nếu thầy cô không được chữa lành, mọi kỳ vọng về một hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe tâm thần bền vững chỉ là mảnh ghép dang dở.
Xây dựng hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe tâm thần: việc dài hạn, không thể trì hoãn
Sau đại dịch, nhiều người mới nhận ra rằng Covid không tạo ra vấn đề sức khỏe tâm thần trong trường học, mà phơi bày chúng một cách trần trụi: từ căng thẳng học đường, khủng hoảng tuổi dậy thì đến bạo lực trên không gian mạng. Thế giới VUCA và yêu cầu kỹ năng thế kỷ 21, cùng áp lực từ thị trường lao động, buộc giáo dục phải đổi mới, trong đó trí tuệ cảm xúc và sức khỏe tâm thần không còn là ngoại lệ bên lề.
Một số mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần trong trường học đã được giới thiệu và chia sẻ tại các hội thảo chuyên môn, với mục tiêu không chỉ “chia sẻ kinh nghiệm” mà tập trung vào giá trị cụ thể mỗi nhà quản lý, giáo viên nhận được. Hội thảo về sức khỏe tâm thần học đường trong khuôn khổ một sự kiện dành cho các nhà quản lý giáo dục được đánh giá là hoạt động lan tỏa giá trị có ý nghĩa đối với đổi mới giáo dục hiện nay. Về bản chất, chúng ta đang xây dựng một hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe học đường: từ khung EQ cho học sinh, chương trình wellbeing sinh viên, đến workshop cho cán bộ, thầy cô. Trường học hạnh phúc không chỉ là khẩu hiệu; nó đòi hỏi hiểu đúng về sức khỏe tâm thần, biết cách chăm sóc, và sự đồng lòng của toàn hệ thống – từ nhà quản lý, giáo viên, phụ huynh đến chính học sinh.
