Xuất khẩu nội dung số: Khái niệm, bước ngoặt và mục tiêu 55 tỷ USD
Xuất khẩu nội dung số là việc tạo ra game, phần mềm, video sáng tạo và các dịch vụ số tại Việt Nam, sau đó phân phối trực tiếp lên nền tảng toàn cầu để thu doanh thu từ người dùng và doanh nghiệp quốc tế, mà không phải vận chuyển bất kỳ hàng hóa vật chất nào qua biên giới hay hiện diện nhà máy, kho bãi ở nước ngoài. Việt Nam đang mở rộng không gian xuất khẩu từ phần mềm, dịch vụ công nghệ sang game, video và các sản phẩm sáng tạo số. Đây không chỉ là sự chuyển dịch kỹ thuật, mà là bước ngoặt tư duy: từ "gia công" sang sở hữu sản phẩm, công nghệ và thương hiệu Việt. Với mục tiêu doanh thu xuất khẩu sản phẩm, dịch vụ công nghệ số tối thiểu 55 tỷ USD vào năm 2030, câu hỏi không còn là "có làm được hay không", mà là "làm thế nào để biến lợi thế sáng tạo thành dòng tiền quốc tế bền vững".
Từ gia công phần mềm đến game Việt Nam và video sáng tạo toàn cầu
Trong nhiều năm, xuất khẩu công nghệ số gắn chặt với gia công phần mềm và dịch vụ công nghệ thông tin. Bức tranh hiện tại đã khác: phần mềm vẫn là "mũi nhọn truyền thống", trong khi game đang nổi lên như một hình thái xuất khẩu nội dung số đặc thù. Game, nội dung video, dịch vụ số và các sản phẩm sáng tạo có thể được phát triển tại Việt Nam nhưng phân phối trực tiếp đến khách hàng ở Mỹ, Nhật Bản, châu Âu hay nhiều thị trường khác mà không cần doanh nghiệp phải hiện diện vật lý tại đó. Ở lĩnh vực sáng tạo nội dung số, Việt Nam có hơn 180.000 kênh YouTube với trên 10.000 người đăng ký, hơn 50% thời lượng xem đến từ người dùng nước ngoài. Đây là bằng chứng rõ ràng rằng video sáng tạo Việt Nam đã bước qua biên giới và đang cạnh tranh trực diện trên thị trường quốc tế, chứ không còn chỉ "phục vụ nội địa".
Nội dung số như mỏ vàng xuất khẩu chất xám, không cần hàng hóa vật chất
Cơ hội lớn của xuất khẩu nội dung số nằm ở đặc điểm "không biên giới" của sản phẩm. Một studio game ở Hà Nội hay TP.HCM có thể phát triển sản phẩm, nhưng bán cho người dùng tại Mỹ, Nhật Bản, châu Âu, Hàn Quốc; một creator sản xuất video tại Việt Nam có thể tiếp cận khán giả toàn cầu; một doanh nghiệp phần mềm cung cấp dịch vụ cho nhiều quốc gia mà không hiện diện vật lý tại đó. Nếu tận dụng được lợi thế về nhân lực, khả năng sáng tạo cùng sự hỗ trợ của AI và hạ tầng số, nội dung số có thể trở thành một trong những lĩnh vực giúp Việt Nam xuất khẩu không chỉ sản phẩm mà cả tri thức, công nghệ và văn hóa ra thế giới. Nói cách khác, đây là "mỏ vàng" để xuất khẩu chất xám, bản sắc và giá trị sáng tạo, thay vì xuất container hàng hóa. Nhưng để mỏ vàng này không biến thành "mỏ thuê", Việt Nam phải dịch chuyển từ gia công sang sở hữu IP và thương hiệu.
AI và công nghệ: Cánh cửa mới nhưng cũng là bài kiểm tra năng lực
Trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi đáng kể chi phí sản xuất và khả năng mở rộng của các sản phẩm số. Một trong những yếu tố có thể tạo bước ngoặt cho ngành nội dung số là AI: trước đây doanh nghiệp phải bỏ nhiều nguồn lực cho lập trình, dịch thuật, sản xuất nội dung hay bản địa hóa, thì nay AI giúp giảm thời gian và chi phí ở nhiều công đoạn. Theo ông Nguyễn Thế Phương, AI có thể làm giảm chi phí phát triển phần mềm, qua đó kích thích nhu cầu phát triển ứng dụng mới và hiện đại hóa hệ thống cũ. Ngược lại, những việc có tính lặp lại như lập trình cơ bản, kiểm thử thủ công, bảo trì hệ thống đơn giản hay một số hoạt động BPO sẽ chịu sức ép từ AI. Điều này buộc doanh nghiệp và nhân lực công nghệ Việt phải bước lên nấc thang cao hơn: tư vấn chuyển đổi AI, triển khai AI Agent, an ninh mạng, quản trị AI, hiểu thị trường và kể những câu chuyện sáng tạo đủ sức cạnh tranh toàn cầu.
Để chạm mục tiêu 55 tỷ USD: Cần chiến lược quốc gia cho xuất khẩu nội dung số
Dù cơ hội xuất khẩu rộng mở, ngành nội dung số Việt Nam đối mặt rủi ro "xuất khẩu nhiều nhưng giữ lại ít" khi giá trị IP, phân phối và thương hiệu phần lớn nằm ở nền tảng nước ngoài. Đề án Hỗ trợ, phát triển doanh nghiệp công nghệ số vươn ra toàn cầu đến năm 2030, tầm nhìn 2045, không chỉ hướng tới 5.000 doanh nghiệp có doanh thu quốc tế mà còn đặt mục tiêu hình thành các doanh nghiệp công nghệ số chủ lực, dẫn dắt doanh nghiệp nhỏ và vừa vươn ra toàn cầu. Nhà nước có thể thúc đẩy trung tâm sáng tạo, quỹ phát triển sản phẩm, chương trình xúc tiến game và nội dung số ra nước ngoài; kết nối studio với nền tảng phân phối quốc tế; hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các hội chợ, sự kiện game, công nghệ và nội dung số toàn cầu. Nếu không xây được "đầu tàu" sở hữu IP và chuỗi giá trị cao, mục tiêu 55 tỷ USD sẽ dễ biến thành con số ấn tượng trên giấy hơn là sức mạnh thực sự của nền kinh tế sáng tạo.
