Tăng 25% kim ngạch không đủ: Việt Nam - Ấn Độ phải bước lên nấc mới
Thương mại Việt Nam - Ấn Độ là tổng hợp các hoạt động trao đổi hàng hóa, dịch vụ và liên kết chuỗi sản xuất giữa hai nền kinh tế có tính bổ trợ cao, dựa trên nền tảng chính trị được nâng cấp và nhu cầu đa dạng hóa đối tác của cả hai bên, qua đó hình thành một trục hợp tác quan trọng trong khu vực Nam Á và ASEAN.
Điểm then chốt hiện nay là thương mại Việt Nam Ấn Độ tăng nhanh nhưng mô hình vẫn nghiêng về xuất - nhập khẩu hàng hóa thuần túy, trong khi mục tiêu 25 tỷ USD đòi hỏi hai bên phải cùng sản xuất, cùng chia sẻ chuỗi giá trị. Kim ngạch 8 tháng đạt 13,4 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ, là tín hiệu tích cực nhưng chưa đủ để bảo đảm đà tăng dài hạn nếu cấu trúc hợp tác không thay đổi. Nếu Việt Nam tiếp tục xuất khẩu hàng chế biến, còn Ấn Độ chủ yếu cung cấp nguyên liệu mà không có liên kết sản xuất sâu hơn, cả hai sẽ bỏ lỡ giá trị gia tăng lớn nhất nằm ở khâu thiết kế, công nghệ và dịch vụ.
Nền tảng chính trị mới và sự bứt phá trong các con số thương mại
Quan hệ kinh tế song phương đang mở rộng nhanh khi hai nước nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường nhân chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Ấn Độ vào tháng 5/2026. Đây không chỉ là bước nâng hạng ngoại giao mà là tín hiệu chính trị rõ ràng cho doanh nghiệp rằng hai thị trường này được ưu tiên trong chiến lược đối tác dài hạn. Các biên bản hợp tác kinh tế - thương mại ký kết trong chuyến thăm đang được cụ thể hóa, tạo “đường băng” cho những dự án liên kết chuỗi sản xuất quy mô lớn.
Trong 10 năm, thương mại song phương tăng gấp ba, từ 5,4 tỷ USD lên 16,4 tỷ USD. Kim ngạch 8 tháng năm 2026 đạt 13,4 tỷ USD, với xuất khẩu của Việt Nam sang Ấn Độ đạt 8,05 tỷ USD và nhập khẩu 5,37 tỷ USD, tăng lần lượt 16,9% và 39,5% so với cùng kỳ. Cấu trúc này cho thấy Việt Nam ngày càng gắn vào nhu cầu nguyên liệu, thiết bị và thị trường rộng lớn của Ấn Độ, trong khi Ấn Độ tận dụng Việt Nam như một mắt xích trong mạng lưới sản xuất hướng ra thế giới. Nếu doanh nghiệp không nhanh chóng chuyển từ mua - bán sang đồng đầu tư, đồng sản xuất, họ sẽ bị các đối thủ khác chiếm chỗ trên cùng nền tảng chính trị thuận lợi này.
Điện thoại, máy móc, dệt may: Những chuỗi giá trị có thể “khóa chặt” hai nền sản xuất
Hiện hơn 70% hàng Việt Nam xuất sang Ấn Độ là nhóm chế biến, chế tạo như điện thoại, linh kiện, máy vi tính, sản phẩm điện tử, máy móc và thiết bị. Theo Tham tán thương mại Bùi Trung Thướng, nhóm hàng điện thoại di động, linh kiện, máy móc, thiết bị là những sản phẩm mà hai nước cùng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, cho thấy tính bổ trợ đang phát huy rõ rệt. Đây chính là nền tảng để hình thành các liên kết chuỗi sản xuất song phương, thay vì mỗi bên làm một khúc rời rạc.
Điện thoại di động, linh kiện, máy móc và thiết bị là những nhóm hàng có khả năng kết nối vào các chuỗi sản xuất chung giữa Việt Nam và Ấn Độ. Dệt may cũng là một hướng hợp tác đáng chú ý: nguyên liệu từ Ấn Độ kết hợp với năng lực gia công, xuất khẩu của Việt Nam giúp hình thành chuỗi cung ứng khép kín, giảm chi phí logistics và đáp ứng quy tắc xuất xứ. Nếu doanh nghiệp hai nước chấp nhận chia sẻ công đoạn, chuyển giao một phần công nghệ và đồng phát triển sản phẩm, thương mại Việt Nam Ấn Độ sẽ bền vững hơn nhiều so với việc chỉ đẩy mạnh sản lượng xuất - nhập khẩu đơn lẻ.
Rào cản tiêu chuẩn và bài toán sống còn của doanh nghiệp vừa và nhỏ
Dù dư địa hợp tác lớn, bức tường tiêu chuẩn kỹ thuật tại Ấn Độ đang là phép thử với doanh nghiệp Việt Nam. Hai nước chưa có hiệp định thương mại song phương nên hàng Việt vào Ấn Độ phải tuân thủ đầy đủ quy định nội địa, từ chứng nhận BIS cho sản phẩm công nghiệp đến tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm đối với nông sản, thực phẩm. Đây không chỉ là thủ tục mà là “giấy thông hành” quyết định khả năng trụ lại của doanh nghiệp trong các chuỗi cung ứng.
Áp lực này nặng nhất với doanh nghiệp vừa và nhỏ, vốn hạn chế về tài chính và nhân lực cho việc cập nhật tiêu chuẩn, thử nghiệm, chứng nhận. Nhưng nếu chỉ coi đó là chi phí bắt buộc, họ sẽ mãi đứng ở mép thị trường. Chuẩn hóa quy trình ngay từ khâu sản xuất, chủ động kết nối với các doanh nghiệp đầu tàu và tham gia hệ sinh thái đầu tư là con đường giúp SMEs bước vào liên kết chuỗi sản xuất thay vì đứng ngoài làm gia công rời rạc. Cơ hội hiện có, nhưng doanh nghiệp phải xem việc đáp ứng tiêu chuẩn là chiến lược sống còn, không phải gánh nặng tạm thời.
Từ 25% tăng trưởng đến mục tiêu 25 tỷ USD: Kết luận và khuyến nghị
Kim ngạch thương mại Việt Nam Ấn Độ tăng 25% trong 8 tháng là một tín hiệu đẹp, nhưng mục tiêu 25 tỷ USD vào năm 2030 chỉ khả thi nếu hai bên chuyển trọng tâm từ xuất khẩu hàng hóa sang liên kết chuỗi sản xuất, đầu tư và công nghệ. Quan hệ song phương bước sang giai đoạn mới sau khi nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường, mở ra dư địa cho những mô hình hợp tác sâu hơn thay vì các thương vụ mua bán ngắn hạn.
Doanh nghiệp Việt Nam cần đổi cách tiếp cận: từ bán sản phẩm đơn lẻ sang tham gia sâu vào chuỗi giá trị, đặc biệt ở các ngành điện thoại, linh kiện, máy móc, dệt may và nguyên liệu phục vụ sản xuất. Chính sách đã tạo khung, các biên bản hợp tác đã ký, thị trường đã tăng tốc. Vấn đề còn lại là doanh nghiệp có dám coi Ấn Độ như một “trạm sản xuất chiến lược” chứ không chỉ là điểm đến tiêu thụ. Nếu trả lời là “có” bằng hành động cụ thể, mục tiêu 25 tỷ USD sẽ không phải là một khẩu hiệu ngoại giao mà là một cột mốc kinh tế thực chất.
