Xuất khẩu nội dung số: từ gia công phần mềm đến sở hữu trí tuệ sáng tạo
Xuất khẩu nội dung số là hoạt động đưa các sản phẩm và dịch vụ được số hóa như phần mềm, game, video, dịch vụ trực tuyến và sản phẩm sáng tạo số từ một quốc gia ra thị trường toàn cầu, thông qua nền tảng số và hạ tầng Internet, không cần vận chuyển vật lý, nhưng đòi hỏi năng lực sáng tạo, công nghệ và quản trị sở hữu trí tuệ ở mức cao. Việt Nam đang mở rộng không gian xuất khẩu từ phần mềm, dịch vụ công nghệ sang game, video và các sản phẩm sáng tạo số. Đây không chỉ là một sự đa dạng hóa danh mục, mà là chuyển dịch chiến lược từ vai trò gia công sang tạo ra và sở hữu tài sản trí tuệ. Trong 9 tháng đầu năm 2026, doanh thu và kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành công nghiệp công nghệ số tăng trên 30% so với cùng kỳ, cho thấy đà tăng trưởng mạnh của hướng đi mới này.
Game và video Việt Nam: mũi nhọn mới của sản phẩm sáng tạo số
Nếu phần mềm vẫn là “mũi nhọn truyền thống”, game đang nổi lên như một hình thái xuất khẩu nội dung số đặc thù, mở đường cho các sản phẩm sáng tạo số Việt Nam bước ra thế giới. Đáng chú ý, khoảng 95% lượt tải và phần lớn doanh thu của các sản phẩm game Việt đến từ thị trường nước ngoài. Con số này cho thấy năng lực chinh phục người dùng quốc tế ngay từ khâu sản phẩm, thay vì chỉ cung cấp dịch vụ gia công phía sau. Ở mảng video, Việt Nam hiện có hơn 180.000 kênh sở hữu trên 10.000 người đăng ký, với hơn một nửa thời lượng xem đến từ khán giả nước ngoài. Khi nội dung do nhà sáng tạo Việt làm ra được xem chủ yếu bởi người dùng ngoài biên giới, game và video không còn là “sân chơi giải trí”, mà trở thành ngành xuất khẩu nội dung số đúng nghĩa, tạo nền tảng cho thương hiệu Việt trong kinh tế sáng tạo.
Lợi thế ‘không biên giới’ và bài toán giá trị gia tăng
Cơ hội lớn của xuất khẩu nội dung số nằm ở đặc điểm “không biên giới” của sản phẩm. Game, nội dung video, dịch vụ số và các sản phẩm sáng tạo có thể được phát triển tại Việt Nam nhưng phân phối trực tiếp đến khách hàng ở Mỹ, Nhật Bản, châu Âu hay nhiều thị trường khác mà không cần doanh nghiệp phải hiện diện vật lý tại đó. Một studio có thể làm game ở Hà Nội, một creator quay video ở TP.HCM, nhưng doanh thu đến từ người dùng toàn cầu, không cần kho bãi, logistics hay khâu thông quan truyền thống. Đây là lợi thế cạnh tranh rõ ràng so với xuất khẩu hàng hóa vật chất, giúp mở rộng thị trường nhanh hơn và tiềm năng biên lợi nhuận cao hơn. Tuy vậy, cơ hội xuất khẩu rộng mở nhưng ngành nội dung số Việt Nam cũng đối mặt với một vấn đề đáng chú ý: doanh thu xuất khẩu tăng không đồng nghĩa toàn bộ giá trị của sản phẩm được giữ lại trong nước. Nếu không chủ động sở hữu công nghệ, thương hiệu và quyền khai thác, Việt Nam sẽ rơi vào vòng lặp “xuất khẩu nhiều nhưng giữ lại ít” như cảnh báo của giới chuyên gia.
AI thay đổi cuộc chơi: từ giảm chi phí tới yêu cầu kỹ năng mới
Đặc biệt, trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi đáng kể chi phí sản xuất và khả năng mở rộng của các sản phẩm số. Theo nhận định của lãnh đạo một doanh nghiệp công nghệ lớn, AI có thể làm giảm chi phí phát triển phần mềm, từ đó thúc đẩy nhu cầu xây dựng ứng dụng mới và hiện đại hóa hệ thống công nghệ cũ. Điều đó cũng đúng với nhà sáng tạo nội dung: dịch thuật, lồng tiếng, bản địa hóa trở nên dễ dàng hơn. Nhưng AI không chỉ là “cánh cửa mở rộng cơ hội”, mà còn là sức ép dịch chuyển kỹ năng. Những công việc như lập trình cơ bản, kiểm thử thủ công, bảo trì hệ thống đơn giản hay một số hoạt động BPO có thể chịu sức ép từ tự động hóa. Ngược lại, nhu cầu đối với tư vấn chuyển đổi AI, triển khai AI Agent, hiện đại hóa hệ thống bằng AI, an ninh mạng và quản trị AI sẽ tăng lên. Nghĩa là lợi thế của nhân lực công nghệ Việt không còn nằm ở số lượng kỹ sư, mà ở khả năng hiểu thị trường, giao tiếp quốc tế và tạo ra sản phẩm sáng tạo số có giá trị cao.
Mục tiêu 55 tỷ USD và vai trò chính sách trong cuộc đua nội dung số
Mục tiêu doanh thu xuất khẩu sản phẩm và dịch vụ công nghệ số tối thiểu 55 tỷ USD vào năm 2030 đặt ra yêu cầu rõ ràng: Việt Nam phải bước lên những nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị, từ gia công sang sở hữu sản phẩm, công nghệ và thương hiệu. Đề án Hỗ trợ, phát triển doanh nghiệp công nghệ số vươn ra toàn cầu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 của Chính phủ không chỉ hướng tới 5.000 doanh nghiệp có doanh thu quốc tế, mà còn đặt mục tiêu hình thành các doanh nghiệp công nghệ số chủ lực, dẫn dắt doanh nghiệp nhỏ và vừa vươn ra toàn cầu. Theo đó, chính sách cần tập trung hỗ trợ những khâu doanh nghiệp nhỏ khó tự thực hiện như nghiên cứu thị trường nước ngoài, tư vấn pháp lý quốc tế, bảo hộ sở hữu trí tuệ, chứng nhận tiêu chuẩn, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu, marketing quốc tế và xây dựng mạng lưới phân phối. Nếu chính sách và đầu tư không bám sát các điểm nghẽn này, mục tiêu 55 tỷ USD sẽ là con số tham vọng hơn là kết quả thực tế. Ngược lại, nếu coi game và video Việt Nam cùng các sản phẩm sáng tạo số là “mỏ vàng” nội dung số và ưu tiên đúng mức, Việt Nam có cơ hội bước ra khỏi vai trò gia công giá rẻ để trở thành nhà xuất khẩu trí tuệ trong kỷ nguyên số.
