Tiêu chuẩn gỗ nội địa: nghịch lý của một thị trường 100 triệu dân
Tiêu chuẩn gỗ nội địa là tập hợp các quy định về nguồn gốc hợp pháp, an toàn hóa chất, kiểm soát phát thải và độ bền của sản phẩm gỗ được lưu thông trong nước, nhằm bảo vệ người tiêu dùng, tạo sân chơi minh bạch cho doanh nghiệp và bảo đảm sự phát triển bền vững của toàn chuỗi cung ứng lâm sản. Nghịch lý lớn nhất hiện nay là thị trường gỗ Việt Nam phục vụ hơn 100 triệu người tiêu dùng nhưng vẫn vận hành trong tình trạng thiếu tiêu chuẩn rõ ràng và hạ tầng thị trường tương xứng. Nếu hàng xuất khẩu bị giám sát chặt chẽ về nguồn gốc, tính hợp pháp và tiêu chuẩn môi trường, thì ngay trên sân nhà, yêu cầu về an toàn hóa chất, kiểm soát formaldehyde và độ bền sản phẩm chưa được áp dụng đồng bộ. Người mua khó tìm được thông tin minh bạch về nguồn gốc gỗ, loại keo, sơn trong các sản phẩm nội thất, trong khi gỗ xây dựng và nội thất công trình cũng thiếu tiêu chuẩn đồng bộ về chất lượng, an toàn.
Hội thảo gióng hồi chuông: Sân nhà không thể mãi là "vùng trống" tiêu chuẩn
Khoảng trống tiêu chuẩn gỗ nội địa không còn là chuyện nội bộ doanh nghiệp mà đã trở thành chủ đề chính tại Hội thảo “Thị trường gỗ nội địa - Chuẩn mực, hợp pháp, chất lượng và bền vững” diễn ra ngày 2/10. Hội thảo này nằm trong khuôn khổ một triển lãm nội thất và xây dựng tại Trung tâm Hội chợ và Triển lãm Sài Gòn, quy tụ các hiệp hội và doanh nghiệp chế biến lâm sản cùng phân tích điểm nghẽn của thị trường. Ông Ngô Sỹ Hoài nhấn mạnh ngành gỗ phải bỏ tư duy “bán thêm sản phẩm” và coi thị trường nội địa là động lực tăng trưởng chủ động, đủ lớn để hình thành các chuẩn về sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và tiêu dùng bền vững. Một câu nói có tính định hướng là: “Gỗ hợp pháp phải trở thành chuẩn tối thiểu của mọi giao dịch trong nước”.
Người tiêu dùng trả giá vì thiếu minh bạch sản phẩm gỗ
Khi tiêu chuẩn gỗ nội địa mờ nhạt, người chịu ảnh hưởng trực tiếp là người tiêu dùng. Họ gần như không thể kiểm chứng nguồn gốc gỗ, loại keo hay sơn được dùng trong nội thất đặt trong nhà mình. Thị trường hiện chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về sản phẩm gỗ hợp pháp, an toàn, bền lâu và có trách nhiệm với môi trường. Điều này không chỉ làm suy giảm niềm tin vào chất lượng nội thất gỗ mà còn tạo điều kiện cho hàng kém chất lượng, thậm chí độc hại, len lỏi vào trường học, bệnh viện, nhà ở. Mỗi chiếc bàn học, mỗi tấm ván sàn thiếu kiểm soát formaldehyde là một rủi ro âm thầm. Trong khi đó, các doanh nghiệp trong nước đã được khẳng định là đủ năng lực sản xuất bàn ghế học sinh từ gỗ rừng trồng, đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng, độ bền và an toàn sử dụng. Vấn đề không nằm ở năng lực, mà ở việc thiếu một hệ chuẩn buộc mọi bên phải tuân thủ.
Cạnh tranh mới buộc doanh nghiệp nâng chất lượng nội thất gỗ
Khi thương mại điện tử mở toang cánh cửa cho sản phẩm nội thất ngoại, đặc biệt là hàng Trung Quốc, áp lực cạnh tranh trên thị trường gỗ Việt Nam tăng vọt. Nếu doanh nghiệp trong nước vẫn coi nhẹ tiêu chuẩn gỗ nội địa và minh bạch sản phẩm gỗ, họ sẽ tự đẩy mình vào vai gia công giá rẻ ngay trên chính sân nhà. Ông Nguyễn Minh Cương cho rằng nội thất gỗ Việt Nam phải có quy chuẩn khắt khe, phù hợp khí hậu đa dạng và mang bản sắc văn hóa vùng miền, vì không gian sống là “làn da thứ ba” của con người. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư vào chất lượng nội thất gỗ từ thiết kế, vật liệu đến hoàn thiện bề mặt, đồng thời công khai các thông số kỹ thuật, nguồn gốc và vật liệu qua nền tảng số để minh bạch hóa thị trường và cắt bớt trung gian.
Khoảng trống tiêu chuẩn là cơ hội chuyên nghiệp hóa chuỗi giá trị
Thiếu tiêu chuẩn không chỉ là rủi ro, mà còn là khoảng trống chiến lược để tái cấu trúc thị trường gỗ nội địa theo hướng chuyên nghiệp và bền vững. Việc xây dựng một chuỗi sản phẩm minh bạch từ sản xuất đến tiêu dùng đang được xem là yêu cầu cấp thiết. Ở đầu vào, Việt Nam sở hữu hàng triệu hecta rừng trồng và cao su tiểu điền, cùng đề xuất phát triển các trung tâm phân phối gỗ hợp pháp để làm nền cho tiêu chuẩn gỗ nội địa bền vững. Ở đầu ra, thương mại điện tử trở thành công cụ quan trọng để doanh nghiệp công bố dữ liệu về minh bạch sản phẩm gỗ trực tiếp tới tay người mua. Theo định hướng được nêu, sự phối hợp giữa Nhà nước trong hoàn thiện tiêu chuẩn, hiệp hội trong kết nối, doanh nghiệp trong cam kết chất lượng và người tiêu dùng trong việc đòi hỏi thông tin đầy đủ sẽ xóa nhòa khoảng cách giữa thị trường nội địa và thị trường xuất khẩu.
