Tiêu chuẩn mua sắm xanh là gì và vì sao quyết định tương lai ngành gỗ
Tiêu chuẩn mua sắm xanh trong ngành gỗ là bộ tiêu chí yêu cầu sản phẩm phải dùng nguyên liệu hợp pháp, an toàn cho sức khỏe, bền vững trong suốt vòng đời sử dụng và minh bạch thông tin, qua đó định hướng cách Nhà nước và tổ chức lựa chọn, sử dụng ngân sách cho đồ gỗ công và giáo dục. Mấu chốt ở đây: mua sắm công không còn chỉ là chọn bộ bàn ghế rẻ nhất, mà là đặt ra “chuẩn chơi” mới cho toàn thị trường gỗ nội địa. Khi tiêu chí được chuẩn hóa, doanh nghiệp không thể cạnh tranh bằng giá thấp kém chất lượng, mà buộc phải đầu tư vào nội thất chất lượng cao, nguồn gốc rõ ràng và thiết kế phù hợp nhu cầu sử dụng dài hạn. Điều này trực tiếp mở ra cơ hội tăng trưởng mới cho ngành gỗ Việt Nam.
Thị trường gỗ nội địa: hơn 100 triệu dân nhưng chuẩn mực còn bỏ ngỏ
Thị trường gỗ nội địa đang là “mỏ vàng” chưa được khai thác đúng mức. Với dân số hơn 100 triệu người, đây hoàn toàn có thể trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của ngành gỗ Việt Nam. Mức chi tiêu bình quân cho sản phẩm gỗ và nội thất hiện còn khá khiêm tốn, nhưng nếu duy trì tốc độ tăng trưởng 7–9% mỗi năm, quy mô thị trường có thể đạt tới mức hàng tỷ USD vào năm 2030. Dư địa không chỉ nằm ở nội thất gia đình mà còn ở bàn ghế trường học, trang thiết bị bệnh viện, công sở, đồ gỗ công trình, giấy, bao bì và vật liệu từ gỗ. Thế nhưng, một trong những điểm nghẽn lớn của thị trường gỗ nội địa là thiếu sự đồng bộ về tiêu chuẩn chất lượng, nguồn gốc nguyên liệu và thông tin sản phẩm. Người tiêu dùng trong nước thường không đủ thông tin để phân biệt sản phẩm từ gỗ hợp pháp, bền, an toàn với hàng giá rẻ, chất lượng thấp.
Mua sắm công xanh: từ bàn ghế trường học đến nội thất công sở
Nếu muốn tiêu chuẩn mua sắm xanh có sức nặng, phải bắt đầu từ nơi ngân sách chi tiêu lớn nhất: trường học, bệnh viện, công sở và công trình công cộng. Bàn ghế trường học là ví dụ rõ nhất cho cái giá phải trả khi chỉ chọn theo giá mua ban đầu. Khảo sát trực tuyến với 2.200 phụ huynh cho thấy 90% nhận định bàn ghế thấp khiến con em phải khom lưng, ngồi không thoải mái, tiềm ẩn nguy cơ bệnh về xương. Đây không còn là chuyện vài chiếc ghế kém bền, mà là sức khỏe của cả một thế hệ. Mua sắm công xanh vì thế phải tính đến cả vòng đời sản phẩm: kích thước phù hợp, độ bền, khả năng sửa chữa, an toàn hóa chất và nguồn gốc gỗ. Khi những yêu cầu này được đưa thẳng vào hồ sơ mời thầu, cơ quan mua sắm có thể đánh giá toàn diện thay vì bị cuốn vào cuộc đua giá rẻ ngắn hạn.
Tiêu chuẩn xanh buộc doanh nghiệp xoay trục sang chất lượng và gỗ hợp pháp
Hiện nay, khoảng 77% hồ sơ mời thầu đồ gỗ từng được rà soát không đề cập đến tính hợp pháp của gỗ, và khoảng 11% có rủi ro cao do yêu cầu dùng gỗ quý. Khi tiêu chí mua sắm chỉ xoay quanh giá chào thầu ban đầu, những doanh nghiệp đầu tư nghiêm túc cho nguyên liệu hợp pháp, thiết kế và kiểm soát chất lượng lại bị bất lợi trước hàng giá thấp. Đây là nghịch lý cần được chấm dứt. Tiêu chuẩn mua sắm xanh, nếu được áp dụng nhất quán, sẽ đảo chiều cuộc chơi: doanh nghiệp nào đầu tư vào nội thất chất lượng cao, truy xuất nguồn gốc rõ ràng sẽ có lợi thế cạnh tranh. Khi trường học, bệnh viện, công sở và công trình công cộng đặt ra yêu cầu rõ về độ bền, an toàn và nguồn gốc gỗ, nhà sản xuất có cơ sở để đầu tư công nghệ chế biến, hệ thống kiểm soát chất lượng và sử dụng nguyên liệu gỗ hợp pháp trong nước.
Đa dạng hóa đầu ra: từ xuất khẩu sang thị trường nội địa chất lượng cao
Ngành gỗ Việt Nam đã chứng minh năng lực sản xuất và chế biến qua tăng trưởng xuất khẩu ổn định. Nhưng phụ thuộc quá nhiều vào xuất khẩu khiến doanh nghiệp dễ tổn thương trước biến động bên ngoài. Khai thác thị trường nội địa vì thế không chỉ là bán thêm cho hơn 100 triệu dân, mà là nâng chuẩn chính thị trường trong nước, từ đó tăng giá trị sản phẩm và sức cạnh tranh của toàn ngành. Khi các chuẩn mực về nguồn gốc, chất lượng và an toàn được xác lập, cùng với lực kéo từ mua sắm công xanh, thị trường trong nước có thể trở thành động lực thúc đẩy đầu tư vào chế biến sâu, phát triển thương hiệu và đa dạng hóa đầu ra bên cạnh xuất khẩu truyền thống. Về dài hạn, VIFOREST đề xuất giai đoạn 2028–2029 áp dụng chuẩn mua sắm công xanh, nhãn sản phẩm gỗ bền vững và hệ thống tiêu chuẩn cho các nhóm sản phẩm chủ yếu. Đây là mốc thời gian mà doanh nghiệp gỗ nên chuẩn bị ngay từ bây giờ.
