Phòng thực hành STEM: chiếc cầu nối khoa học đến vùng sâu, vùng xa
Phòng thực hành STEM là không gian học tập được trang bị trang thiết bị STEM hiện đại, nơi học sinh được lắp ráp robot, làm thí nghiệm, mô phỏng trên máy tính và giải quyết vấn đề gắn với đời sống, qua đó biến kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học thành trải nghiệm thực hành có ý nghĩa. Việc những phòng thực hành STEM xuất hiện ngày càng nhiều tại giáo dục vùng sâu không phải là câu chuyện trang trí trường học, mà là một lựa chọn mang tính chiến lược: đưa học sinh thiểu số bước vào hệ sinh thái tiếp cận khoa học sớm, bài bản và bình đẳng hơn. Nếu coi năng lực khoa học và số hóa là “ngôn ngữ mới” của thế kỷ XXI, thì những phòng học này chính là lớp học ngôn ngữ cho những đứa trẻ vốn lâu nay bị bỏ lại phía sau.
Từ chương trình an sinh đến mạng lưới phòng học phủ khắp vùng khó
Điểm đáng chú ý là phòng thực hành STEM đang đi vào những nơi ít được ưu tiên nhất: vùng sâu, vùng xa, trường dân tộc nội trú. Chương trình phối hợp giữa Bộ Công an và FPT Telecom được triển khai nhân dịp khai giảng năm học mới 2026-2027 nhằm hỗ trợ điều kiện học tập và tiếp cận công nghệ cho học sinh trong khuôn khổ chính sách an sinh xã hội giai đoạn 2026-2030. Một phòng STEM tại Nghệ An đã được trao ngày 28/8, và các điểm trường lựa chọn đều nằm ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, địa bàn còn khó khăn. Với bộ lắp ghép robot, sân thi đấu robot, máy in 3D, hệ thống mô phỏng, trạm làm phim hoạt hình, phòng học không còn là nơi nghe giảng mà là xưởng thử nghiệm khoa học của trẻ em nông thôn. Chính ở đây, giáo dục vùng sâu dịch chuyển từ “cho có điều kiện tối thiểu” sang “tạo cơ hội phát triển ngang hàng”.
STEM Innovation PETROVIETNAM: mở rộng không gian học tập hiện đại trên toàn quốc
Nếu chương trình an sinh mang STEM đến một số điểm trường vùng sâu, thì STEM Innovation PETROVIETNAM lại kéo cả một mạng lưới phòng thực hành STEM phủ khắp bản đồ giáo dục. 105 phòng STEM đạt chuẩn quốc tế đã được xây dựng và đưa vào vận hành tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước, từ đô thị đến nông thôn, từ đồng bằng đến miền núi. Đây không chỉ là bổ sung cơ sở vật chất, mà là công cụ để thu hẹp khoảng cách thực hành giữa học sinh miền núi như Tuyên Quang, Lào Cai, Cao Bằng, Lạng Sơn với học sinh ở Hà Nội hay Cần Thơ. Các thiết bị như bảng tương tác thông minh, bộ robotics, dụng cụ thí nghiệm giúp bài học khô khan trở thành trải nghiệm trực quan, sinh động. Khi học sinh được lập trình, điều khiển robot, thiết kế mô hình, giải bài toán gắn với đời sống, các em chuyển từ “học để biết” sang “học để làm” và “học để sáng tạo”.
Một phòng STEM 883 triệu đồng cho trẻ mầm non Vu Gia: tín hiệu mạnh về ưu tiên giáo dục vùng nông thôn
Việc một xã nông thôn đầu tư hơn 883 triệu đồng cho phòng học thực hành giáo dục STEM mầm non tại Trường Mầm non Vu Gia ở Đà Nẵng cho thấy mức độ quyết liệt của địa phương trong thay đổi tư duy giáo dục. Lễ khánh thành sáng 10-9 không chỉ là sự kiện cơ sở vật chất, mà là thông điệp: trẻ em vùng nông thôn xứng đáng được tiếp cận khoa học và công nghệ từ những năm đầu đời. Lãnh đạo ngành giáo dục địa phương nhấn mạnh, giá trị của công trình là “sự đầu tư cho trẻ em, cho giáo dục và cho tương lai của địa phương”. Với gần 900 trẻ, phòng thực hành STEM mới nếu được khai thác an toàn, phù hợp tâm lý lứa tuổi sẽ biến các thiết bị, học liệu thành trải nghiệm ý nghĩa, rút ngắn khoảng cách tiếp cận khoa học giữa nông thôn và thành thị. Đây là thí điểm mầm non nhưng lại đặt nền cho một thế hệ coi khám phá khoa học là điều bình thường hằng ngày.
Từ trải nghiệm đến tương lai: STEM có đủ sức tạo bước ngoặt cho học sinh thiểu số?
Thực tế cho thấy giá trị của phòng thực hành STEM không nằm ở số lượng thiết bị, mà ở những cơ hội nó mở ra cho học sinh thiểu số: cơ hội tiếp cận khoa học trong môi trường hiện đại, cơ hội thử nghiệm ý tưởng, chấp nhận thất bại, điều chỉnh giải pháp và hình thành tư duy khoa học, kỹ năng hợp tác, năng lực sáng tạo. Việt Nam hiện có khoảng 115 FabLab, đứng đầu Đông Nam Á, và mạng lưới này có thể trở thành “mỏ tài nguyên” nhân lực khoa học quốc gia nếu được vận hành đúng cách. Nhưng cơ hội chỉ trở thành năng lực khi giáo viên được đào tạo, chương trình được tích hợp vào dạy học thường xuyên, chứ không dừng ở vài tiết trải nghiệm. Các dự án mở rộng tiếp theo của chương trình STEM Innovation PETROVIETNAM, cùng kế hoạch tiếp tục triển khai phòng học STEM tại vùng sâu, vùng xa, sẽ là phép thử: chúng ta có thật sự quyết tâm để một học sinh ở Mường Khương hay Vu Gia cầm chuột lập trình robot với tự tin giống như học sinh ở trung tâm đô thị hay không.
