Phòng thực hành STEM đang thay đổi điểm tựa của giáo dục khoa học
Phòng thực hành STEM là không gian học tập được trang bị thiết bị khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học hiện đại, nơi học sinh trực tiếp lập trình, điều khiển robot, làm thí nghiệm, thiết kế mô hình và giải quyết bài toán gắn với đời sống, qua đó chuyển từ “học để biết” sang “học để làm” và “học để sáng tạo”. Và điều đáng nói là mạng lưới các phòng thực hành STEM này không còn là những mô hình lẻ tẻ, mà đang trở thành một cơ sở hạ tầng học tập mới của giáo dục STEM Việt Nam. Xuất phát từ ý tưởng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, chương trình STEM Innovation PETROVIETNAM đã nhanh chóng hình thành 105 phòng STEM đạt chuẩn quốc tế tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước, với tham vọng kiến tạo nguồn lực khoa học dài hạn cho quốc gia.
Từ sáng kiến quốc gia đến mạng lưới cơ sở hạ tầng học tập rộng khắp
Điểm đáng chú ý của đợt mở rộng phòng thực hành STEM là nó diễn ra đồng nhịp với định hướng coi giáo dục là quốc sách hàng đầu và yêu cầu đột phá về giáo dục – đào tạo nêu trong Nghị quyết 71-NQ/TW. Ở đây, một doanh nghiệp trụ cột không đi theo lối tài trợ hình thức, mà chọn cách đầu tư vào hạ tầng học tập: bảng tương tác thông minh, thiết bị robotics, bộ lập trình, mô hình khoa học, dụng cụ thí nghiệm… khiến những tiết học vốn khô khan trở thành trải nghiệm khoa học trực quan, sinh động. Theo chuyên gia STEM Đỗ Hoàng Sơn, Việt Nam hiện có khoảng 115 phòng FabLab, đứng đầu Đông Nam Á và nằm trong nhóm nước sở hữu mạng lưới FabLab lớn ở châu Á. Đây là một quotable statement cho thấy quy mô hạ tầng STEM đã bắt đầu dịch chuyển vị thế của giáo dục khoa học Việt Nam trên bản đồ khu vực.
Vu Gia: một phòng STEM mầm non và bước nhảy tư duy ở nông thôn
Nếu mạng lưới STEM Innovation thể hiện vai trò của doanh nghiệp trong giáo dục STEM Việt Nam, thì câu chuyện Trường Mầm non Vu Gia ở Đà Nẵng cho thấy chính quyền cơ sở đang nhập cuộc như thế nào. Ngày 10-9, trường tổ chức lễ khánh thành và đưa vào vận hành phòng học thực hành giáo dục STEM với tổng kinh phí đầu tư hơn 883 triệu đồng từ ngân sách địa phương. Đối với một xã nông thôn, đây không chỉ là một công trình cơ sở hạ tầng học tập mới, mà là bước chuyển biến rõ rệt về tư duy: chấp nhận đầu tư mạnh cho trẻ nhỏ, cho giáo dục mầm non, xem đó là đầu tư cho tương lai địa phương. Không gian học tập hiện đại dành riêng cho trẻ mầm non chính thức hoàn thành sau hơn một tháng thi công khẩn trương, mở ra khả năng tiếp cận sớm với các trải nghiệm khoa học, công nghệ ngay từ những năm đầu đời.
Trải nghiệm khoa học thực tế: từ lớp học đến đấu trường quốc tế
Giá trị của các phòng thực hành STEM thể hiện rõ nhất trong trải nghiệm khoa học hàng ngày của học sinh. Thay vì nghe giảng thụ động, các em được lập trình, điều khiển robot, dùng cảm biến, làm thí nghiệm và cùng nhau giải các bài toán gắn với đời sống. Những hoạt động này buộc học sinh phải hình thành tư duy khoa học, khả năng hợp tác và năng lực sáng tạo thông qua thử nghiệm, chấp nhận thất bại và điều chỉnh giải pháp. Khi một trận thi đấu robot theo chuẩn giải vô địch thế giới VEX IQ 2027 xuất hiện ngay trong lễ khai giảng tại một trường THCS ở Hà Nội, đó không chỉ là hoạt động ngoại khóa sôi nổi mà là tín hiệu: phòng thực hành STEM có thể đưa học sinh từ lớp học địa phương đến môi trường thi đấu, giao lưu quốc tế. Trải nghiệm khoa học, vì thế, trở thành cánh cửa mở ra hệ sinh thái giáo dục toàn cầu, thay vì khép kín trong chương trình sách giáo khoa.
Từ hạ tầng đến hệ sinh thái: bước tiếp theo của giáo dục STEM
Mạng lưới 105 phòng STEM Innovation PETROVIETNAM được ví như “mỏ tài nguyên” nhân lực quốc gia. Nhưng hạ tầng, dù hiện đại, sẽ bị lãng phí nếu chỉ dùng như phòng thiết bị mới. Thách thức là chuyển nó thành một hệ sinh thái giáo dục STEM Việt Nam gắn kết, nơi phòng thực hành STEM ở miền núi hay nông thôn được kết nối với FabLab, trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và chuyên gia quốc tế. Các câu lạc bộ STEM Innovation, dự án liên trường, cuộc thi sáng tạo, trao đổi học liệu và dữ liệu học tập cần được coi là “nhịp tim” vận hành thường xuyên của hệ thống này. Câu chuyện Vu Gia cho thấy: khi địa phương dám coi phòng STEM là khoản đầu tư chiến lược cho trẻ em, việc mở rộng cơ sở hạ tầng học tập không chỉ phục vụ mục tiêu đổi mới giáo dục, mà còn chuẩn bị kỹ năng công nghệ, AI và STEM thực tế cho thế hệ học sinh sẽ dẫn dắt nền kinh tế số trong tương lai.
