Mốc nghìn tỷ đến sớm, nhưng cán cân cần được nhìn kỹ
Xuất nhập khẩu là tổng giá trị hàng hóa một nền kinh tế bán ra nước ngoài và mua từ nước ngoài, qua đó phản ánh quy mô giao thương cũng như mức độ gắn kết với thị trường quốc tế. Ngày 29/10/2026, kim ngạch thương mại Việt Nam chạm mốc lịch sử 1.000 tỷ USD, còn hơn hai tháng mới kết thúc năm. Đây là dấu mốc đáng kể, nhưng không nên xem tổng quy mô là thước đo duy nhất của sức khỏe thương mại. Tính đến ngày đó, xuất khẩu đạt 493,64 tỷ USD, tăng 27,2% so với cùng kỳ; nhập khẩu đạt 507,66 tỷ USD, tăng 37,6%. Nhập khẩu tăng nhanh hơn cho thấy sản xuất và xuất khẩu vẫn cần lượng lớn đầu vào từ bên ngoài. Việt Nam củng cố vị thế một mắt xích trong chuỗi cung ứng khu vực, song bài toán tiếp theo là biến quy mô giao thương thành năng lực nội địa sâu hơn.
Máy móc tăng tốc, doanh nghiệp trong nước chưa theo kịp
Máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng là nhóm xuất khẩu lớn thứ hai, đạt 58,6 tỷ USD đến giữa tháng 10, tăng khoảng 27% và gần bằng kết quả cả năm 2025. Con số này cho thấy Việt Nam đang đảm nhận vai trò ngày càng lớn trong sản xuất hàng công nghiệp. Nhưng chất lượng tăng trưởng sẽ khó bền nếu phần lớn giá trị nằm ngoài tầm với của doanh nghiệp nội địa: khu vực FDI chiếm hơn 90% kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng. Cùng kỳ, nhập khẩu máy móc đạt 56,8 tỷ USD, phản ánh sự phụ thuộc đáng kể vào thiết bị, linh kiện và nguyên liệu từ nước ngoài. Vì vậy, xuất siêu khoảng 1,8 tỷ USD của nhóm hàng chưa đồng nghĩa chuỗi giá trị đã tự chủ. Muốn tăng trưởng xuất khẩu 2026 tạo nền tảng dài hạn, cần nâng năng lực nhà cung ứng trong nước, thay vì chỉ mở rộng sản lượng lắp ráp.
Quản trị xuất xứ và hồ sơ là điều kiện giữ cửa thị trường
Tăng trưởng nóng thường kéo theo sự chú ý lớn hơn từ thị trường nhập khẩu và nguy cơ bị xem xét về phòng vệ thương mại. Rủi ro không chỉ nằm ở thuế hay rào cản kỹ thuật; doanh nghiệp còn phải chứng minh hàng hóa có xuất xứ rõ ràng, hoạt động sản xuất thực chất và hồ sơ nhất quán. Cơ quan quản lý khuyến nghị kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu, minh bạch giá bán, chi phí và chuỗi cung ứng; chứng từ mua nguyên liệu, sản xuất, gia công và xuất khẩu cần được lưu giữ đầy đủ. Đây không nên là việc làm đối phó khi có điều tra, mà phải thành quy trình thường nhật để duy trì khả năng tiếp cận thị trường. Doanh nghiệp cũng cần hoàn tất cập nhật, chuẩn hóa dữ liệu trước ngày 31/12/2026; tài khoản chưa thực hiện sẽ bị khóa tự động từ ngày 1/1/2027. Cục Hải quan dự báo xuất khẩu cả năm tăng trên 25%, vượt mục tiêu 15–16% của Chính phủ. Kỷ lục chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu đi cùng quản trị chặt và giá trị nội địa cao hơn.
