Điều phối liên tỉnh để gỡ nút thắt tiến độ
Điều phối vật liệu xây dựng là việc phân bổ nguồn đá, cát và đất san lấp giữa các địa phương theo khả năng cung ứng, nhằm đưa vật liệu đến đúng công trình, đúng thời điểm và đáp ứng yêu cầu thi công. Bộ Công Thương ban hành Quyết định 2800/QĐ-BCT ngày 24/10/2026, kèm phương án tạm thời phục vụ các công trình, dự án trọng điểm và quan trọng quốc gia. Đây là phản ứng cần thiết trước nguy cơ thiếu vật liệu làm chậm các dự án, nhưng hiệu quả không nằm ở văn bản phân công: nó phụ thuộc vào việc địa phương có biến danh mục nguồn mỏ và tuyến vận chuyển thành nguồn cung thực tế hay không. Phương án dựa trên rà soát nguồn vật liệu tại 34 tỉnh, thành phố, hướng tới bảo đảm nguồn cung đúng lúc, đạt chất lượng và có chi phí hợp lý trong giai đoạn 2026–2030. Trước mắt, ưu tiên là các tuyến cao tốc ở Đồng bằng sông Cửu Long, Đồng bằng sông Hồng và các dự án tại Cà Mau.
Phân bổ theo năng lực, không chia đều
Cách phân nhóm cho thấy phương án không xem mọi địa phương như những đơn vị có thể thay thế cho nhau. Trong 34 tỉnh, thành phố, 18 địa phương có thể tự đáp ứng nhu cầu và hỗ trợ nơi khác; 10 địa phương thiếu một số loại vật liệu nhưng có thể tự cân đối; sáu địa phương cần được điều phối gồm Hà Nội, Hưng Yên, Tây Ninh, Cà Mau, Cần Thơ và Ninh Bình. Hai hành lang chính kết nối Đồng bằng sông Cửu Long với Đông Nam Bộ và liên kết các tỉnh Đồng bằng sông Hồng. Ở phía Nam, đá từ An Giang, TP.HCM và Đồng Nai được phân bổ cho Cà Mau, Cần Thơ; cát từ Cần Thơ, Vĩnh Long và Đồng Tháp hỗ trợ Tây Ninh, Đồng Nai. Quy mô phân công tối thiểu giai đoạn 2026–2030 là 306,35 triệu m³ đá, 24,7 triệu m³ cát và 257,3 triệu m³ đất san lấp, gồm cả phần đã cấp phép hoặc đang cung ứng.
Những con số lớn này giúp nhìn rõ quy mô bài toán, nhưng cũng đòi hỏi giám sát sát sao: sản lượng được phân công không tự động trở thành vật liệu có thể giao đến công trường.
Trách nhiệm của địa phương quyết định vật liệu có đến công trường
Văn bản 10933/VPCP-CN ngày 27/10/2026 truyền đạt chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu các tỉnh, thành phố liên quan nghiêm túc thực hiện phương án để bảo đảm đủ vật liệu, tiến độ và chất lượng thi công. Vai trò địa phương vì thế không dừng ở việc tiếp nhận nguồn phân bổ: chính quyền phải cập nhật thường xuyên nguồn cung và nhu cầu, phối hợp với chủ đầu tư xác định lượng vật liệu cần theo từng năm, đồng thời báo cáo sớm vướng mắc vượt thẩm quyền. Chủ đầu tư, nhà đầu tư và nhà thầu phải gửi nhu cầu hằng năm trước ngày 5/11/2026; địa phương tổng hợp danh mục mỏ, khối lượng, dự án và tuyến vận chuyển để gửi Bộ Công Thương trước ngày 10/11. Đây là khâu then chốt để kế hoạch phân bổ bám sát tiến độ thực tế thay vì trở thành một bảng chỉ tiêu trên giấy.
Vật liệu liên tỉnh cũng cần được lưu thông thông suốt. Địa phương không nên tạo thêm thủ tục, điều kiện hay khoản thu trái quy định để cản trở cung ứng; đồng thời phải kiểm soát khai thác, vận chuyển, giá và việc sử dụng vật liệu đúng dự án. Bộ Công Thương có trách nhiệm theo dõi, đôn đốc và hướng dẫn thực hiện. Các địa phương phải báo cáo kết quả trước ngày 20 hằng tháng đến hết năm 2026, sau đó báo cáo trước ngày 20 của tháng cuối mỗi quý từ năm 2027. Bộ Công Thương và Bộ Tư pháp được giao trình Chính phủ nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 193/2025/NĐ-CP trong tháng 11/2026.
Kết quả phải đo bằng tiến độ, chất lượng và chi phí
Cơ chế điều phối chỉ đáng giá nếu giúp công trường nhận đúng loại vật liệu, đúng lúc và với chi phí hợp lý, chứ không phải chỉ hoàn thành việc phân nhóm hay báo cáo. Với các dự án trọng điểm, chậm cấp vật liệu có thể kéo theo chậm thi công; ngược lại, điều phối thiếu kiểm soát có thể gây lãng phí, áp lực lên mỏ và bất cập trong vận chuyển. Vì vậy, trách nhiệm của địa phương phải đi cùng dữ liệu cập nhật, phối hợp thực chất với chủ đầu tư và giám sát việc sử dụng đúng mục đích. Quyết định 2800/QĐ-BCT đặt nền tảng cho cách tiếp cận liên vùng, còn việc thực thi sẽ cho thấy các địa phương có thể cùng bảo đảm tiến độ mà vẫn giữ kỷ luật khai thác hay không.
Kết luận: phân bổ vật liệu giữa 34 địa phương là bước đi cần thiết, nhưng chưa đủ. Muốn nguồn cung vật liệu thực sự tháo gỡ nút thắt cho dự án trọng điểm, mỗi tỉnh phải thực hiện đúng phần việc được giao, không dựng rào cản lưu thông và kịp thời xử lý thiếu hụt phát sinh.
