Cao tốc Bắc-Nam quá tải dịp lễ Quốc khánh: tín hiệu cảnh báo hơn là thành tích
Lưu lượng phương tiện tăng gần 60% trên các tuyến cao tốc Bắc-Nam trong dịp lễ Quốc khánh là hiện tượng giao thông khi nhu cầu đi lại của người dân tăng đột biến trong kỳ nghỉ dài ngày, khiến hạ tầng cao tốc hiện có phải hoạt động gần sát ngưỡng chịu tải, từ đó bộc lộ rõ cả điểm mạnh lẫn điểm yếu của hệ thống quản lý giao thông. Theo Cục Đường bộ Việt Nam, ngay ngày đầu kỳ nghỉ 5 ngày, các tuyến cao tốc Bắc-Nam phía Đông ghi nhận 321.776 lượt phương tiện, tăng 57,4% so với 204.421 lượt của ngày thường. Trước đó một ngày, con số đã nhích lên 262.595 lượt, tức tăng 28,5%, cho thấy làn sóng dịch chuyển bắt đầu từ trước kỳ nghỉ chứ không chỉ dồn vào một ngày. Nếu chỉ coi đây là “thành tích khai thác cao tốc” thì chúng ta đã bỏ qua bài học quan trọng về năng lực hạ tầng và khả năng dự báo.
Vì sao lưu lượng bùng nổ và những nút thắt hạ tầng đang lộ diện
Đợt nghỉ lễ Quốc khánh kéo dài, kết hợp tâm lý ưu tiên ô tô cá nhân, đã biến cao tốc Bắc-Nam thành trục di chuyển chính giữa các trung tâm kinh tế và điểm du lịch. Hàng loạt tuyến ghi nhận mức tăng “sốc”: Chí Thạnh – Vân Phong tăng 85,8%, Vĩnh Hảo – Phan Thiết 85,2%, Bùng – Vạn Ninh 73,5%, Vạn Ninh – Cam Lộ 71,2%, Quốc lộ 45 – Nghi Sơn 69,9%, Phan Thiết – Dầu Giây 69,3%. Những con số này cho thấy các đoạn tuyến gần khu du lịch biển hoặc kết nối vùng kinh tế động lực đang tiến rất nhanh tới ngưỡng quá tải. Vì thế, tuy giao thông “cơ bản thông suốt”, áp lực lên hạ tầng cao tốc là điều không thể phủ nhận. Theo thông tin từ đơn vị quản lý cao tốc, lưu lượng trên các tuyến TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây và Nội Bài – Lào Cai ngày càng tăng, khẳng định tính cấp thiết của việc nâng cao năng lực hạ tầng. Nếu không mở rộng, nâng cấp kịp thời, mọi cải tiến về tổ chức giao thông cũng chỉ là giải pháp cầm cự.
Vai trò của ITS, ETC và bài học quản lý giao thông trong cao điểm
Điểm sáng của dịp lễ này là hệ thống quản lý giao thông đã không “vỡ trận” dù lưu lượng phương tiện tăng trên diện rộng. Nhờ chủ động tổ chức giao thông, vận hành hệ thống giao thông thông minh (ITS), thu phí điện tử không dừng (ETC) và phối hợp chặt giữa các lực lượng chức năng, các tuyến cao tốc vẫn duy trì thông suốt, an toàn. Hệ thống ETC xử lý giao dịch nhanh, không yêu cầu dừng xe tại trạm, góp phần giảm hẳn nguy cơ ùn tắc ở cửa ngõ. Điều quan trọng hơn là cách dữ liệu được dùng trong quản lý. Mạng lưới camera, thiết bị giám sát truyền dữ liệu về trung tâm ITS, kết hợp biển báo điện tử VMS để cảnh báo, hướng dẫn lộ trình, giúp người lái chủ động điều chỉnh hành trình. Lực lượng vận hành, kỹ thuật và tuần đường trực 24/7, phối hợp cảnh sát giao thông để xử lý sự cố và hỗ trợ người đi đường trong thời gian cao điểm. Nhưng nếu chỉ tập trung vào vận hành trong vài ngày lễ mà thiếu chiến lược dài hơi, hệ thống sẽ luôn ở thế “chữa cháy”.
Hai tuyến đang mở rộng của VEC: không thể chậm hơn nữa
Dịp lễ này là phép thử trực tiếp với những đoạn tuyến cao tốc do VEC quản lý, nhất là hai tuyến đang mở rộng. Trong 5 ngày, 5 tuyến cao tốc do đơn vị này khai thác phục vụ hơn 1,4 triệu lượt phương tiện, bình quân 288.856 lượt/ngày, tăng hơn 9% so với cùng kỳ năm trước. Tuyến TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây tiếp tục dẫn đầu với 89.862 lượt xe/ngày, tăng hơn 15%, còn Nội Bài – Lào Cai đạt 81.983 lượt xe/ngày, tăng gần 7%. Đây là những con số không thể coi nhẹ khi cả hai tuyến đều đang trong quá trình mở rộng. Tuyến Đà Nẵng – Quảng Ngãi thậm chí có tốc độ tăng lưu lượng lên tới 61% với 16.520 lượt xe/ngày, cho thấy trục cao tốc miền Trung đang “nóng” lên nhanh. Đại diện đơn vị khai thác khẳng định đang tập trung mở rộng đoạn TP.HCM – Long Thành và Yên Bái – Lào Cai để gỡ điểm nghẽn, nâng năng lực thông hành và chất lượng phục vụ. Vấn đề không còn là có làm hay không, mà là tiến độ có theo kịp sức ép lưu lượng hay sẽ tiếp tục tụt phía sau.
Từ cao điểm 2/9 đến chiến lược dài hạn: cần thay đổi cách dự báo và điều tiết
Các kỳ cao điểm như lễ Quốc khánh không phải hiện tượng bất ngờ; chính sự lặp lại đều đặn mới là lý do chúng ta buộc phải nâng cấp cách quản lý giao thông. Cục Đường bộ Việt Nam dự báo lưu lượng sẽ duy trì ở mức cao đến hết kỳ nghỉ, đặc biệt trên các tuyến kết nối Hà Nội, TP.HCM với địa phương và điểm du lịch. Cách tiếp cận đúng không chỉ là tăng cường trực kỹ thuật, giám sát hệ thống, phối hợp lực lượng chức năng để xử lý tình huống, mà phải xây dựng chiến lược dự báo lưu lượng, phân luồng theo thời gian và không gian, phân tán nhu cầu đi lại thay vì để mọi người đổ dồn vào vài khung giờ. Về lâu dài, bài toán không chỉ nằm trên hạ tầng cao tốc mà còn ở chính sách vận tải công cộng, quy hoạch đô thị và thông tin tới người dân. Khi hành trình được lên kế hoạch dựa trên dữ liệu, cảnh báo và khuyến nghị giờ xuất phát, các dịp cao điểm sẽ trở thành bài kiểm tra có thể vượt qua, chứ không phải “cuộc chiến” giao thông lặp lại hằng năm.
