An toàn mạng phải bắt đầu từ kỹ năng thực hành
An toàn mạng học sinh là khả năng nhận biết nguy cơ trên Internet, bảo vệ dữ liệu cá nhân và chọn cách xử lý phù hợp khi gặp tình huống đáng ngờ. Đây không thể chỉ là một bài giảng về quy định; học sinh cần được luyện cách dừng lại, kiểm tra và nhờ người lớn hỗ trợ trước khi rủi ro biến thành thiệt hại.
Các buổi tuyên truyền tại trường đang hướng vào những việc làm cụ thể: nhận diện thủ đoạn lừa đảo phổ biến, thận trọng với nền tảng trực tuyến và không tùy tiện chia sẻ thông tin cá nhân, mật khẩu hay mã xác thực. Học sinh cũng được nhắc tránh đường dẫn lạ, ứng dụng không rõ nguồn gốc và yêu cầu chuyển tiền chưa được kiểm chứng; nếu thấy dấu hiệu bất thường, cần báo cho cha mẹ, thầy cô hoặc cơ quan chức năng. Cách tiếp cận này đáng giá vì biến cảnh giác thành những lựa chọn rõ ràng, có thể áp dụng ngay trong đời sống số.
Nhận diện thủ đoạn và dùng mạng xã hội có trách nhiệm
Tại Trường THPT Ba Tơ, cán bộ Tổ An ninh thuộc Công an xã Ba Tơ phổ biến các quy định pháp luật liên quan đến Internet và mạng xã hội, đồng thời hướng dẫn học sinh có trách nhiệm khi đăng, chia sẻ, bình luận và tiếp nhận thông tin. Đây là phần quan trọng của kỹ năng dùng mạng xã hội an toàn: rủi ro không chỉ nằm ở việc bị lừa, mà còn ở hành vi chia sẻ thiếu cân nhắc hoặc vô tình vi phạm quy định.
Buổi tập huấn cũng đề cập cách bảo vệ dữ liệu riêng tư, đặt mật khẩu an toàn, giữ tài khoản mạng xã hội và cảnh giác với liên kết, tệp tin không rõ nguồn gốc. Lực lượng công an phân tích thủ đoạn giả mạo người thân, bạn bè hoặc cơ quan chức năng để chiếm đoạt tài sản. Học sinh được hướng dẫn không tiết lộ mật khẩu hay mã OTP, không mở liên kết đáng ngờ, không chuyển tiền trước khi xác minh và báo ngay cho gia đình, nhà trường hoặc công an khi nghi có lừa đảo.
Bổ sung kỹ năng ứng phó với nguy cơ bắt cóc online
Nội dung giáo dục an toàn số cũng cần tính đến những nguy cơ nhắm vào học sinh qua mạng, trong đó có thủ đoạn “bắt cóc online”. Theo kế hoạch phối hợp giữa Sở Giáo dục và Đào tạo với Công an TP.HCM về bảo đảm an toàn trường học, các chương trình hướng tới phòng ngừa, phát hiện sớm và xử lý kịp thời bạo lực học đường, xâm hại trẻ em và vi phạm pháp luật.
Tại Trường THCS Phan Bội Châu, chương trình “Học đường xanh – Hành trang vững bước” dùng tiểu phẩm “Dừng hình 30 giây” với các tình huống gần gũi để học sinh nhận diện nguy cơ, luyện cách xử lý và chọn cách ứng xử phù hợp. Nhà trường và công an ký cam kết về an toàn giao thông, an toàn học đường và an toàn trên không gian mạng. Hiệu trưởng Trịnh Hữu Đức cho biết trong năm học 2026–2027, trường chú trọng trang bị kỹ năng phòng ngừa tội phạm trên mạng, nhất là thủ đoạn bắt cóc online.
Từ buổi tuyên truyền đến phản xạ tự bảo vệ
Những hoạt động này cho thấy nhà trường đang mở rộng giáo dục an toàn từ phòng tránh lừa đảo sang các nguy cơ trực tuyến khác, đồng thời kết nối học sinh với gia đình, thầy cô và lực lượng công an. Một buổi tuyên truyền có ích khi học sinh rời lớp với quy tắc dễ nhớ: không chia sẻ thông tin nhạy cảm, xác minh yêu cầu bất thường, không chuyển tiền vội và tìm người tin cậy khi gặp áp lực.
Vì vậy, tiêu chí đánh giá không nên dừng ở việc học sinh đã nghe những nội dung nào. Điều cần thiết hơn là các em có nhận ra dấu hiệu đáng ngờ và biết báo cho ai hay không. Muốn an toàn mạng học sinh trở thành năng lực thực tế, các tình huống mô phỏng, trao đổi cởi mở và hướng dẫn hành động cụ thể cần đi cùng kiến thức pháp luật. Dạy các em dừng lại và tìm trợ giúp đúng lúc là nền tảng thiết thực nhất để xây dựng mạng xã hội an toàn.
