Long Thành và bài toán: an toàn trước, khai thác sau
Sân bay Long Thành 2026 là dự án cảng hàng không quốc tế mới được xây dựng với mục tiêu trở thành trung tâm hàng không lớn, nhưng chỉ được phép khai thác khi đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn an toàn hàng không, qua nhiều vòng thử nghiệm vận hành và đánh giá tuân thủ của các cơ quan quản lý. Đây không chỉ là công trình giao thông mà còn là phép thử về cách Việt Nam ưu tiên an toàn so với áp lực tiến độ. Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã nói thẳng: “Không đảm bảo an toàn, không đảm bảo đủ điều kiện thì không bay”. Tuyên bố này đặt ra một nguyên tắc rất rõ: mốc khai thác tháng 12 chỉ là mục tiêu, còn tấm vé cất cánh thực sự là mức độ an toàn thực tế của sân bay Long Thành.
Tiến độ nước rút: tăng tốc nhưng không được phép ẩu
Đến nay, dự án thành phần 3 do ACV làm chủ đầu tư đã đạt gần 80% giá trị hợp đồng, bước vào giai đoạn nước rút với tổng vốn gần 99.000 tỷ đồng. Nhưng tốc độ hiện tại không cho phép bất kỳ sự chủ quan nào. Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc đã trực tiếp làm việc với các đơn vị, nhắc lại vai trò đặc biệt của Long Thành đối với phát triển kinh tế – xã hội và ngành hàng không quốc gia, đồng thời cảnh báo khối lượng công việc còn rất lớn trong khi thời gian không còn nhiều. Ở phía chủ đầu tư, Chủ tịch HĐQT ACV Nguyễn Cao Cường yêu cầu các nhà thầu đang chậm phải lập lại đường găng, rút ngắn thời gian thi công, tập trung nguồn lực tháo gỡ vướng mắc để kịp mục tiêu khai thác tháng 12. Nói cách khác, tiến độ phải tăng tốc, nhưng tuyệt đối không đánh đổi bằng việc giảm chất lượng hay lách các yêu cầu an toàn.
Cả hệ thống vào cuộc: kiểm soát chặt từ công trường đến buồng lái
Long Thành không phải câu chuyện của riêng ACV hay một vài nhà thầu. Phó Thủ tướng nhấn mạnh các bộ, ngành, địa phương, chủ đầu tư và nhà thầu thời gian qua đã cùng nỗ lực khắc phục khó khăn, đẩy nhanh tiến độ, nhưng vẫn còn đơn vị triển khai chậm. Yêu cầu mới đặt ra là tổ chức thi công 24/7, kiểm soát tiến độ theo từng ngày, từng tuần, từng công việc và từng gói thầu. Điều này cho thấy Nhà nước muốn kiểm soát chặt từng khâu, không để các sai sót nhỏ tích tụ thành rủi ro an toàn lớn. Trong khi đó, ACV và liên danh nhà thầu cam kết tăng cường nhân lực, máy móc và tổ chức thi công để đáp ứng mục tiêu khai thác thương mại trong tháng 12. Đây là mô hình phối hợp nhiều tầng: Chính phủ giữ vai trò giám sát và siết kỷ luật, còn chủ đầu tư và nhà thầu chịu trách nhiệm biến các cam kết trên giấy thành hạ tầng hoàn thiện ngoài thực địa.
Thử nghiệm vận hành và đánh giá tuân thủ: bộ lọc cuối cùng
Ngay cả khi công trường hoàn thành, sân bay Long Thành vẫn chưa được phép đón chuyến bay thương mại nào nếu không vượt qua các vòng thử nghiệm vận hành toàn diện. ACV sẽ triển khai chương trình ORAT qua 3 đợt: tháng 9–10, tháng 11 và tháng 12, bao phủ bốn lĩnh vực cốt lõi gồm phục vụ hành khách và giao thông kết nối, phục vụ hành lý, khai thác khu bay, an ninh – an toàn và công nghệ thông tin. Thông qua các đợt thử nghiệm này, ACV sẽ đánh giá rủi ro, xác nhận mức độ sẵn sàng của hệ thống, hạ tầng và nhân sự trước khi chính thức khai thác. Song song, hệ thống tra nạp nhiên liệu hàng không (FHS) phải hoàn tất kiểm tra chạy thử và xin cấp phép của Cục Hàng không trong tháng 11. Về hàng hóa, nhà ga sẽ phải đạt chứng chỉ quốc tế RA3 cho hàng vào EU và TSA cho hàng vào Hoa Kỳ vào tháng 7, sau khi hoàn tất chạy thử các hệ thống lõi như ETV, ASRS và kho lạnh PER. Đây là các bước đánh giá tuân thủ bắt buộc, buộc Long Thành phải đạt chuẩn quốc tế chứ không chỉ dừng ở quy định trong nước.
Khai thác từng bước: hành khách được gì từ cách tiếp cận thận trọng?
Kế hoạch khai thác tháng 12 không phải mở hết công suất ngay lập tức mà là một lộ trình tăng dần quy mô. Giai đoạn 1, từ tháng 12 đến tháng 3, nhà ga hành khách chỉ khai thác cánh Tây và khu trung tâm, với sản lượng dự kiến tương đương 6–10% công suất thiết kế, khoảng 20–30 chuyến bay mỗi ngày, chủ yếu là đường bay nội địa và quốc tế chặng ngắn. Điều này tuy khiến một số hành khách phải chờ lâu hơn để có thêm đường bay, nhưng bù lại giảm áp lực lên hệ thống mới, cho phép nhà quản lý quan sát và chỉnh sửa kịp thời. Đến giai đoạn 3, từ tháng 10, sân bay mới khai thác 100% công suất thiết kế với đầy đủ mạng bay quốc tế và nội địa, bao gồm cả tuyến hàng hóa đi châu Âu và Hoa Kỳ. Cách đi từng bước này cho thấy ưu tiên rõ ràng: trải nghiệm và an toàn của hành khách quan trọng hơn việc cán đích sớm trên giấy tờ.
Kết luận: Thà chậm mà chắc còn hơn nhanh rồi phải dừng bay
Long Thành đang ở giai đoạn quyết định: tiến độ đã vào guồng, nhưng mọi con mắt đều hướng vào một câu hỏi duy nhất – sân bay có thực sự an toàn để khai thác tháng 12 hay không. Với yêu cầu “không đảm bảo an toàn thì không bay” từ cấp Phó Thủ tướng, mọi bên buộc phải coi an toàn là ranh giới đỏ. ACV và các nhà thầu tuy tăng tốc, tổ chức thi công 24/7, nhưng vẫn phải đi qua bộ lọc ORAT, giấy phép của Cục Hàng không và các chứng chỉ quốc tế. Về phía hành khách, điều quan trọng không phải là Long Thành khai trương đúng từng ngày mà báo chí từng nhắc đến, mà là họ bước vào một sân bay vận hành ổn định, an toàn, không gặp sự cố. Một sân bay đạt chuẩn, dù khai thác muộn vài tháng, vẫn tốt hơn một sân bay khai trương sớm nhưng phải đóng cửa sửa lỗi. Đó mới là thước đo thành công thật sự của sân bay Long Thành 2026 và là lý do vì sao đánh giá tuân thủ phải được đặt cao hơn mọi áp lực về tiến độ.
