Long Thành: dự án hạ tầng tham vọng và lằn ranh an toàn
Sân bay Long Thành là dự án cảng hàng không quốc tế quy mô lớn được xây dựng tại Đồng Nai, gồm nhiều giai đoạn đầu tư với mục tiêu trở thành trung tâm hàng không mới, giảm tải cho Tân Sơn Nhất, tăng khả năng kết nối khu vực và đóng vai trò động lực phát triển kinh tế – xã hội cho toàn vùng Đông Nam Bộ và xa hơn là Đông Nam Á.
Thông điệp quan trọng nhất lúc này là: phải kịp khai thác từ tháng 12/2026, nhưng không được phép nới lỏng bất kỳ tiêu chuẩn an toàn nào. Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã trực tiếp làm việc với các bộ, ngành, địa phương, chủ đầu tư và nhà thầu về tiến độ sân bay Long Thành, đồng thời nhấn mạnh đây là công trình có ý nghĩa đặc biệt với phát triển kinh tế – xã hội và ngành hàng không quốc gia. Câu nói “Không đảm bảo an toàn, không đảm bảo đủ điều kiện thì không bay” là ranh giới rõ ràng giữa tham vọng tiến độ và trách nhiệm an toàn.
Tiến độ xây dựng: chạy nước rút với các gói thầu đường găng
Về tiến độ xây dựng, toàn bộ dự án được chia thành 4 dự án thành phần, trong đó Dự án thành phần 3 – các công trình thiết yếu trong cảng hàng không do ACV làm chủ đầu tư – có tổng vốn gần 99.000 tỷ đồng và đang ở giai đoạn nước rút. Theo báo cáo, tổng thể dự án đã đạt hơn 80% khối lượng, riêng Dự án thành phần 3 đạt gần 80% giá trị hợp đồng.
Trên thực tế, không phải mọi thứ đều trơn tru. Trong 16 gói thầu xây lắp chính của Dự án thành phần 3, mới có 4 gói hoàn thành 100% và 12/16 gói cơ bản đáp ứng điều kiện tiến độ cho mục tiêu khai thác thương mại từ ngày 24/12/2026. Những nút thắt nằm ở 4 gói thầu “đường găng”: 5.10 (nhà ga hành khách), 4.8 (giao thông nội cảng, hạ tầng kỹ thuật), 7.8 (nhà ga hàng hóa số 1) và 11.5 (nhà để xe). Việc Chủ tịch HĐQT ACV Nguyễn Cao Cường phải yêu cầu nhà thầu lập lại đường găng, rút ngắn thời gian thi công cho thấy áp lực tiến độ đang rất lớn, và nếu không kiểm soát tốt, chính 4 gói này có thể kéo chậm cả sân bay Long Thành.
Tăng tốc nhưng không “phóng nhanh vượt ẩu” với tiêu chuẩn an toàn
Điểm đáng chú ý là dù liên tục yêu cầu thi công 24/7, kiểm soát tiến độ từng ngày, từng tuần, Chính phủ và ACV đều khẳng định tiến độ không được phép thắng an toàn. Theo kế hoạch, sân bay Long Thành sẽ vận hành thử trong các tháng 9–11/2026 trước khi khai thác thương mại tháng 12/2026, với chương trình ORAT gồm 3 đợt diễn tập toàn diện cho 4 lĩnh vực cốt lõi: phục vụ hành khách và giao thông kết nối, xử lý hành lý, khai thác khu bay, an ninh – an toàn và công nghệ thông tin.
Song song với đó là loạt yêu cầu đáp ứng tiêu chuẩn an toàn quốc tế. Hệ thống tra nạp nhiên liệu hàng không (FHS) phải hoàn tất kiểm tra chạy thử và xin cấp phép từ Cục Hàng không trong tháng 11/2026. Với hàng hóa, nhà ga sẽ chạy thử, kết nối các hệ thống lõi như ETV, ASRS, kho lạnh PER và hướng tới chứng chỉ RA3 cho hàng vào EU và TSA cho hàng vào Hoa Kỳ vào tháng 7/2027. Nếu các mốc thử nghiệm này bị rút ngắn hoặc làm hình thức chỉ để “kịp” tháng 12/2026, rủi ro an toàn sẽ tăng lên rất nhiều – và đó là điều không thể chấp nhận cho một cửa ngõ hàng không khu vực.
Kịch bản khai thác từ tháng 12/2026: quyền lợi hành khách và áp lực vận hành
Khai thác sân bay Long Thành không phải “bật công tắc là chạy hết công suất” mà được thiết kế theo lộ trình tăng dần quy mô. Giai đoạn 1, từ tháng 12/2026 đến 3/2027, chỉ khai thác cánh Tây và khu trung tâm nhà ga hành khách, với sản lượng dự kiến mà Vietnam Airlines và Vietjet đăng ký tương đương 6–10% công suất thiết kế, khoảng 20–30 chuyến bay/ngày, tập trung các đường bay nội địa và quốc tế chặng ngắn. Với hành khách, đây sẽ là giai đoạn “làm quen” với sân bay mới: tần suất chưa cao, nhưng đủ để kiểm nghiệm quy trình, hệ thống và khả năng phối hợp giữa các đơn vị.
Giai đoạn 2, từ tháng 4–10/2027, khi các hãng mở thêm đường bay dài đi châu Âu, châu Úc, Nam Á, Đông Bắc Á, Đông Nam Á, châu Mỹ và thêm các tuyến nội địa, sản lượng có thể lên 50% công suất thiết kế. Đến giai đoạn 3, từ tháng 10/2027 theo lịch bay mùa đông, sân bay Long Thành sẽ khai thác 100% công suất với đầy đủ mạng bay quốc tế và nội địa, kể cả các tuyến hàng hóa đi châu Âu và Hoa Kỳ. Về mặt quyền lợi, người dân và doanh nghiệp sẽ được hưởng lợi từ mạng bay dày và khả năng trung chuyển, nhưng chỉ khi giai đoạn khởi động từ tháng 12/2026 được thực hiện thận trọng, tránh mọi sự cố có thể làm suy giảm niềm tin ngay từ ngày đầu.
Kết luận: thắng lợi thật sự là đúng hẹn mà vẫn chuẩn an toàn quốc tế
Nhìn vào quy mô toàn dự án – diện tích hơn 5.000 ha, 3 giai đoạn quy hoạch với công suất thiết kế 100 triệu hành khách và 5 triệu tấn hàng hóa mỗi năm khi hoàn thành – có thể thấy sân bay Long Thành không chỉ là một công trình hạ tầng, mà là tuyên bố về vị thế mới trong bản đồ hàng không khu vực. Giai đoạn 1 với tổng mức đầu tư hơn 109.700 tỷ đồng và công suất 25 triệu hành khách, 1,2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm chỉ là bước khởi đầu.
Tuy nhiên, một sân bay hiện đại chỉ có ý nghĩa khi an toàn được bảo đảm ở mức cao nhất và vận hành theo chuẩn quốc tế ngay từ ngày đầu. Việc Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu thi công 24/7 nhưng đồng thời khẳng định “không đảm bảo an toàn thì không bay” cho thấy bài kiểm tra lớn nhất không nằm ở vài tuần hay vài tháng tiến độ, mà ở năng lực tổ chức một dự án phức tạp mà không đánh đổi tiêu chuẩn an toàn. Thắng lợi thực sự cho sân bay Long Thành vào tháng 12/2026 sẽ là cảnh máy bay cất cánh đúng kế hoạch, trong một hệ thống vận hành yên tâm, thay vì chỉ là một đích đến trên giấy tờ tiến độ.
