Lễ hội ẩm thực chay TP.HCM: Định nghĩa lại việc “ăn chay”
Lễ hội Ẩm thực Chay TP.HCM là sự kiện 7 ngày diễn ra tại Công viên Bình Phú, tập trung vào món chay Việt từ truyền thống đến hiện đại, gắn với thực phẩm nguồn gốc thực vật, nông sản sạch và sản phẩm xanh, nhằm biến việc ăn chay thành lựa chọn thẩm mỹ và lối sống bền vững của cộng đồng đô thị. Điểm quan trọng của lễ hội năm nay không phải là “ăn chay cho đủ no”, mà là biến ẩm thực chay TP.HCM thành câu chuyện về tiêu dùng bền vững và bản sắc đô thị. Chủ đề “Chọn ẩm thực xanh vì tương lai xanh” cho thấy ban tổ chức không muốn lặp lại mô hình hội chợ ẩm thực quen thuộc, mà đang xây dựng một lễ hội ẩm thực xanh, nơi món ăn là ngôn ngữ để nói về môi trường, trách nhiệm xã hội và niềm tự hào ẩm thực Việt.
Khi trình bày món chay trở thành tuyên ngôn thẩm mỹ
Nhìn vào lịch chương trình, có thể thấy ban tổ chức dùng chính việc trình bày món chay để kể câu chuyện thẩm mỹ mới cho ẩm thực Việt. Các hoạt động quảng diễn phở chay, bánh mì chay, bánh xèo chay, bún Huế, bún mắm và gỏi cuốn chay biến những món quen thuộc thành “tác phẩm” trước khi chúng là bữa ăn. Việc đặt món chay lên sân khấu thi đấu, tôn vinh các danh hiệu Đại sứ Phở chay, Đại sứ Bún chay, Đại sứ Bánh xèo chay buộc đầu bếp phải suy nghĩ lại: mỗi chiếc lá, mỗi lát đậu hũ trên đĩa đều mang một ý nghĩa về ẩm thực lối sống xanh. Theo ông Nguyễn Tấn Việt, Lễ hội không dừng ở việc ăn chay mà mở rộng sang cách người tiêu dùng lựa chọn thực phẩm, cách nhà hàng chế biến và cộng đồng ứng xử với thực phẩm. Đó là tuyên ngôn khá rõ ràng: thẩm mỹ trên đĩa phải đi cùng đạo đức trong tiêu dùng.
Tiêu dùng bền vững: từ gian bếp đến không gian Zero Waste
Lễ hội ẩm thực chay TP.HCM lần này xứng đáng được gọi là lễ hội ẩm thực xanh vì các nguyên tắc sống xanh được đưa thẳng vào cách tổ chức sự kiện: giảm phát thải, hạn chế rác thải nhựa, xây dựng không gian Zero Waste và tái chế rác thải thực phẩm. Ăn một tô phở chay trong khuôn viên lễ hội đồng nghĩa người tham dự phải đối diện với câu hỏi: bản thân mình đang tạo ra loại rác gì, xử lý ra sao. Ở mức sâu hơn, đây là bài học sống động về tiêu dùng bền vững. Thanh toán không tiền mặt, ưu tiên sản phẩm OCOP và nông nghiệp xanh khiến hành vi tiêu dùng gắn liền với trách nhiệm môi trường. Câu nói “mỗi trái tim xanh hơn một lựa chọn, mỗi gian bếp xanh hơn một sản phẩm” của Chủ tịch Hiệp hội Ẩm thực TP.HCM không phải khẩu hiệu treo cho đẹp, mà là lời mời thay đổi thói quen từ chính những lần chúng ta xếp hàng mua một món chay.
Ẩm thực lối sống xanh: cộng đồng là trung tâm
Điều khiến lễ hội này đáng nhớ không phải chỉ là gần 200 gian hàng hay con số hơn 350.000 lượt khách dự kiến tham dự, mà là cách nó đặt cộng đồng ở trung tâm. Các cuộc thi phở chay, bún chay, bánh xèo chay cho đầu bếp, doanh nghiệp, sinh viên và người yêu ẩm thực gặp nhau trên cùng một bàn ăn, tạo ra mạng lưới những người coi món chay là cầu nối xã hội chứ không phải lựa chọn cá nhân đơn lẻ. Song song, chuỗi hoạt động từ đại tiệc chay miễn phí “Vị chay – ngàn nụ cười”, chương trình “Kết nối yêu thương – Gieo mầm hạnh phúc” đến 30 suất Học bổng Đầu bếp Xanh cho bạn trẻ khó khăn biến ẩm thực lối sống xanh thành sinh kế bền vững chứ không còn là trào lưu nhất thời. Khi bữa ăn chay gắn với học nghề, việc làm và chia sẻ với người yếu thế, món chay bước ra khỏi phạm vi nhà hàng để trở thành một thiết chế xã hội.
Từ lễ hội tới căn bếp gia đình: đường dài của ẩm thực xanh
Ngày hội Môi trường Xanh với Ngày hội Tái chế Rác thải, Ngày hội Gia đình Xanh và hoạt động “Nghệ thuật trồng cây không chậu với xơ dừa” cho thấy ban tổ chức không muốn thông điệp môi trường dừng lại ở công viên. Việc cho cha mẹ và trẻ em cùng phân loại rác, trồng rau sạch tại nhà là bước kéo ẩm thực xanh về gần căn bếp gia đình, nơi mọi thói quen tiêu dùng được hình thành và duy trì. Lễ hội ẩm thực chay TP.HCM vì thế không chỉ là sân khấu trình bày món chay, mà là phòng thí nghiệm xã hội cho cách chúng ta ăn, uống, tiêu dùng, chia sẻ. Khi hệ sinh thái ẩm thực xanh được định hướng phát triển bền vững, mỗi tô phở chay, chiếc bánh mì chay, cái gỏi cuốn chay đều mang theo một lời nhắc: sống xanh không bắt đầu từ những phong trào lớn, mà từ cách chúng ta đối xử với từng hạt rau, miếng đậu trong bữa ăn hàng ngày.
