Từ sân đình, bến sông đến không gian số: bước ngoặt của làng nghề truyền thống
Làng nghề truyền thống bước vào giai đoạn chuyển mình khi sản phẩm mộc và thủ công không chỉ xuất hiện ở hội chợ, cửa hàng nhỏ mà còn được giới thiệu, tư vấn, chốt đơn và giao dịch trực tuyến trên các nền tảng số, giúp người thợ kết nối trực tiếp với khách hàng ở nhiều vùng mà không bị giới hạn bởi không gian địa lý hay mùa vụ. Đây không phải câu chuyện công nghệ áp đảo bản sắc, mà là bước ngoặt để nghề xưa tìm được nhịp sống mới trong thị trường điện tử thủ công đang mở rộng. Khác với mọi khi, những hộ đóng ghe, xuồng ở Hòa Long nay đưa sản phẩm lên “chợ mạng”, nhận đơn theo yêu cầu để duy trì làng nghề trăm tuổi. Ở Tam Hưng, phiên livestream từ xưởng điêu khắc gỗ Dư Dụ đã thay thế phần nào vai trò của hội chợ truyền thống, đưa người xem bước thẳng vào không gian lao động của nghệ nhân.
Bán hàng trực tuyến mộc: ghe xuồng Hòa Long chứng minh sức sống của thương mại điện tử
Nếu cần một minh chứng rõ ràng cho khả năng bán hàng trực tuyến mộc, làng đóng ghe xuồng Hòa Long là ví dụ thuyết phục. Từ chỗ đầu ra ngày càng khó khi chỉ còn khoảng 50 gia đình, cơ sở duy trì nghề đóng ghe xuồng, một số hộ đã dám đưa sản phẩm lên mạng, quay video chi tiết, công khai số điện thoại và nhận đặt hàng online. Kết quả không chỉ là vài đơn lẻ tẻ: sau hơn một năm bán hàng trực tuyến, lượng đơn của cơ sở chị Võ Thị Thu Vân tăng từ 1–2 chiếc mỗi tháng lên thành vài chục chiếc, đặc biệt vào mùa nước nổi. Đây là câu nói đáng ghi lại: "Sau hơn một năm bán hàng trực tuyến, lượng đơn hàng tăng đáng kể từ 1–2 chiếc xuồng lên vài chục chiếc mỗi tháng". Ông Đỗ Minh Cường quay clip ghe tam bản dài 7m, ngang 1,2m đăng YouTube, khách xem xong gọi điện đặt, đến mức "đặt làm không kịp". Làng nghề hơn 100 năm, từng có hơn 200 hộ, nay tìm lại nhịp sống bằng thị trường điện tử thủ công chứ không chỉ trông chờ vào con nước và chợ quê.
Livestream từ xưởng điêu khắc Dư Dụ: người thợ bước ra khỏi bóng tối của sản phẩm
Ở Tam Hưng, cách tiếp cận táo bạo hơn: đưa cả câu chuyện nghề lên không gian số qua các phiên livestream. Một ngày trung tuần tháng 8, xã tổ chức buổi livestream quảng bá sản phẩm làng nghề ngay tại cơ sở điêu khắc thủ công mỹ nghệ Nga Khánh ở thôn Dư Dụ. Người xem không chỉ thấy tượng gỗ, đồ mỹ nghệ hoàn thiện mà còn đi theo từng công đoạn: chọn gỗ, tạo hình, chạm khắc, hoàn thiện. Cách làm này kéo người thợ ra khỏi vị trí "đứng sau" sản phẩm, biến bàn tay, kỹ thuật và sự sáng tạo thành nội dung chính của buổi phát trực tiếp. Theo chia sẻ của chị Hà Thị Nga, trước đây cơ sở chủ yếu bán trực tiếp, nay livestream mở thêm một kênh quảng bá, bán hàng, giúp tiếp cận khách ngoài thị trường truyền thống. Khách như anh Đinh Công Thành ở Hòa Xá xem trọn buổi vì bị cuốn bởi câu chuyện và đường nét chạm khắc tinh tế của các mẫu Tùy Duyên, Tam Đa, Phật Di Lặc. Đó cũng là điểm mạnh của thị trường điện tử thủ công: không chỉ bán một món đồ, mà bán cả "cái hồn" của nghề điêu khắc gỗ Dư Dụ.
Không gian số mở rộng thị trường điện tử thủ công và thay đổi thói quen mua sắm
Điều đáng nói là không gian số mang lợi ích rõ ràng cho cả người bán lẫn người mua. Với người thợ, mạng xã hội và các nền tảng video giúp tiếp cận khách ở xa, giảm phụ thuộc vào hội chợ, cửa hàng hoặc mùa du lịch. Khi sản phẩm ghe, xuồng được quay, giới thiệu chi tiết, người xem từ tỉnh khác như Vĩnh Long có thể đặt mua qua video thay vì phải đến tận nơi. Với người tiêu dùng, thay vì đi trực tiếp đến cửa hàng hay hội chợ, họ có thể xem sản phẩm trên nền tảng số, quan sát trong thời gian thực, đặt câu hỏi và tương tác trước khi quyết định mua. Chính sự tiện lợi này lý giải vì sao tiêu dùng ngày càng dịch chuyển lên môi trường số và vì sao làng nghề truyền thống không thể đứng ngoài xu hướng. Thị trường điện tử thủ công, nếu xây dựng tốt, sẽ giúp các sản phẩm mộc, điêu khắc, rèn, thêu… thoát khỏi giới hạn địa phương, vươn tới tập khách hàng rộng hơn mà vẫn giữ được bản sắc.
Từ thí điểm đến chiến lược: thương mại điện tử phải trở thành “chân trụ” của làng nghề
Điểm đáng chú ý ở Tam Hưng là chính quyền không coi livestream và bán hàng trực tuyến là phong trào nhất thời, mà đưa thương mại điện tử thành nội dung trọng tâm trong tiến trình chuyển đổi số địa phương. Các chương trình tập huấn giúp chủ cơ sở biết dùng nền tảng số, xây dựng nội dung, thực hiện livestream và bán hàng trực tuyến, hình thành tư duy chủ động tìm đúng thị trường, đúng khách. Theo Phó Chủ tịch UBND xã Nguyễn Thành Nam, địa phương thực hiện đề án cải cách hành chính và chuyển đổi số giai đoạn 2026–2030 cùng kế hoạch phát triển thương mại điện tử, nhằm biến kênh online thành hỗ trợ thiết thực cho sản xuất, kinh doanh. Nếu những phiên "chợ số" được duy trì và nhân rộng, chúng sẽ tạo thêm sức sống cho làng nghề, nâng giá trị sản phẩm và mở hướng phát triển mới cho kinh tế địa phương. Câu hỏi không còn là "có nên số hóa làng nghề truyền thống hay không", mà là "làm sao để sản phẩm thủ công bước vào không gian số một cách văn minh, bền vững". Câu trả lời nằm ở việc xem bán hàng trực tuyến mộc và thị trường điện tử thủ công như một chân trụ chiến lược, chứ không chỉ là kênh phụ cho vài mùa cao điểm.
