Làng nghề truyền thống bước vào kỷ nguyên bán hàng livestream
Chuyển đổi số trong làng nghề truyền thống là quá trình đưa sản phẩm thủ công, câu chuyện văn hóa và hoạt động sản xuất lên các nền tảng kỹ thuật số, dùng bán hàng livestream, thương mại điện tử mỹ nghệ và nội dung trực tuyến để mở rộng thị trường, giảm trung gian và gia tăng giá trị kinh tế lẫn di sản cho cộng đồng địa phương. Phú Xuyên, Dan Hòa hay Phú Nghĩa không còn xem không gian mạng là thế giới xa lạ, mà là một chợ phiên mới nơi nghệ nhân tự nói về sản phẩm của mình, tự thương lượng với khách hàng và tự bảo vệ lợi ích. Bước ngoặt này cho thấy: nếu không lên nền tảng số, làng nghề sẽ mãi quanh quẩn trong biên giới huyện, còn nếu dám lên sóng, họ có thể cạnh tranh ngang hàng với bất kỳ thương hiệu công nghiệp nào.
Livestream: từ phiên chợ làng đến sân khấu quốc gia
Thành công đầu tiên của bán hàng livestream là phá vỡ khoảng cách giữa người sản xuất và người mua. Phú Xuyên đã chủ động tổ chức phiên livestream “Kết nối số – quảng bá, giới thiệu sản phẩm” để thiết lập kênh tương tác trực tiếp giữa cơ sở sản xuất và người tiêu dùng, rút ngắn chuỗi cung ứng và tăng giá trị thương hiệu. Đây không phải buổi giới thiệu khô khan, mà là một phiên chợ làng được tái hiện trên màn hình, nơi thanh niên địa phương xây dựng kịch bản, dẫn chương trình, hỗ trợ kỹ thuật và giúp hộ sản xuất tập dượt kỹ năng bán hàng hiện đại. Khi 126 xã, phường đồng loạt vào cuộc bằng các buổi livestream OCOP, nông sản đặc sản và dịch vụ du lịch, hình ảnh làng nghề được đẩy lên quy mô chưa từng có, biến những mặt hàng tưởng như “chỉ bán quanh làng” thành ứng viên nghiêm túc trên thị trường toàn quốc.
Sản phẩm thủ công số: nâng giá trị văn hóa bằng hình ảnh sống động
Livestream không chỉ bán hàng, mà còn số hóa di sản làng nghề thành sản phẩm thủ công số có thể lan truyền rộng rãi. Tại làng nón Tri Lễ (xã Dan Hòa), khán giả được dẫn đi qua câu chuyện nghề, từng công đoạn làm nón, và được trực tiếp trải nghiệm làm nón ba tầng truyền thống ngay trong buổi phát trực tuyến. Hơn 10 loại nón, mũ từ nón cổ, nón Lam Xung đến mũ cối asymmetrical được giới thiệu, thu hút hàng nghìn lượt xem, tương tác và chia sẻ. Theo lãnh đạo địa phương, đưa nón Tri Lễ lên môi trường số giúp người dân, du khách dễ tiếp cận sản phẩm, mở hướng phát triển mới cho làng nghề và đồng thời hỗ trợ gìn giữ giá trị văn hóa bản địa. Nghệ nhân Phú Vinh khi tham gia livestream cũng nhận ra, thông qua hình ảnh, video và tương tác trực tuyến, người xem không chỉ biết đến kiểu dáng, công dụng mà còn hiểu rõ công sức, kỹ thuật và câu chuyện văn hóa phía sau mỗi sản phẩm mây tre đan.
Thương mại điện tử mỹ nghệ: giảm trung gian, tăng biên lợi cho nghệ nhân
Điểm thay đổi quan trọng nhất của thương mại điện tử mỹ nghệ là cắt giảm lớp trung gian vốn ăn mòn lợi nhuận của nghệ nhân. Khi Phú Xuyên xây dựng kênh livestream bán hàng, chuỗi cung ứng được rút ngắn, giúp hộ sản xuất tiếp cận trực tiếp người mua, nâng biên lợi nhuận và kiểm soát tốt hơn định vị thương hiệu. Thành phố đặt mục tiêu đưa ít nhất 2.000 sản phẩm, dịch vụ lên nền tảng số trong khuôn khổ chiến dịch 100 ngày chuyển đổi số, đồng thời hỗ trợ OCOP kết nối với kênh phân phối, sàn thương mại điện tử và website thông tin. Theo một tuyên bố, “126 xã, phường đã đồng loạt tổ chức các phiên livestream quảng bá sản phẩm OCOP, nông sản đặc sản và dịch vụ du lịch” để nhanh chóng tạo ra kênh xúc tiến thương mại hiện đại. Đây là cách các làng nghề giành lại quyền chủ động định giá, kể câu chuyện của mình mà không phải phụ thuộc vào nhà buôn hay đại lý xa lạ.
Bước tiếp theo: chuẩn hóa, chiến lược nội dung và kinh tế đêm số
Dù làng nghề truyền thống đã bước đầu thích ứng với sản phẩm thủ công số, chặng đường phía trước không thể dừng ở vài phiên livestream. Mô hình này đòi hỏi chuẩn hóa sản phẩm, minh bạch nguồn gốc, chất lượng, giá, đồng thời nâng năng lực sản xuất nội dung, vận hành gian hàng, thanh toán, chăm sóc khách và truy xuất thông tin. Không gian số cũng mở ra cơ hội mới: trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ thiết kế hoa văn, xây dựng nội dung quảng bá, đọc thị hiếu và gợi ý cách tiếp cận thị trường cho những cơ sở sản xuất nhỏ vốn thiếu nguồn lực. Thành phố dự kiến mở rộng chương trình xúc tiến thương mại điện tử, kết hợp nền tảng TikTok với “Tháng Khuyến mại trên môi trường số”, lễ hội “Tiêu dùng xanh – chuyển đổi số”, “Lễ hội quảng bá thương hiệu” và “Đêm không ngủ” nhằm kích cầu mua sắm, tăng tốc chuyển đổi số và phát triển kinh tế ban đêm. Nếu nghệ nhân dám đi tiếp, thị trường số sẽ không chỉ là nơi bán hàng, mà là không gian tái sinh làng nghề.
