El Niño mạnh khiến chuẩn bị sớm trở thành yêu cầu cấp thiết
El Niño là một pha nóng của ENSO, hiện tượng khí hậu làm thay đổi nhiệt độ mặt biển và hoàn lưu khí quyển, từ đó ảnh hưởng đến mưa, nhiệt độ và nguồn nước ở nhiều khu vực. Với Việt Nam, nguy cơ trước mắt không chỉ là nắng nóng mà còn là hạn hán, xâm nhập mặn và thời tiết cực đoan khó lường.
Dự báo El Niño Việt Nam cho thấy hiện tượng này có xác suất 98% đạt cường độ rất mạnh trong giai đoạn tháng 10–12/2026, có thể tiếp diễn trong những tháng đầu năm 2027, thậm chí đến đầu mùa hè. Đây không phải lời khẳng định chắc chắn rằng mọi địa phương sẽ thiếu nước, nhưng là tín hiệu đủ rõ để không chờ đến khi hồ cạn hay ruộng nhiễm mặn mới hành động.
Ngày 30/10/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký ban hành Chỉ thị 39/CT-TTg, yêu cầu các bộ, ngành và địa phương chủ động triển khai phương án phòng, chống thiên tai từ sớm, phù hợp điều kiện từng nơi. Đây là hướng đi đúng; hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc biến chỉ đạo thành trách nhiệm, nguồn lực và phương án cụ thể ở cấp cơ sở.
Hạn mặn ĐBSCL đe dọa mùa vụ và nước sinh hoạt
Rủi ro rõ nhất nằm ở Đồng bằng sông Cửu Long. Kịch bản thủy lợi dự báo ranh mặn 4 g/l có thể lấn sâu 40–50 km vào tháng 12/2026, 80–85 km trong tháng 1 và 2/2027, rồi đạt 110–130 km vào tháng 3/2027. Gần 85.800 ha đất sản xuất có nguy cơ bị ảnh hưởng, trong đó Cà Mau khoảng 30.000 ha, Cần Thơ 22.000 ha và Đồng Tháp 20.000 ha.
Tại Cà Mau, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn có thể xuất hiện từ tháng 11/2026 đến khoảng tháng 5/2027. Vì vậy, ứng phó hạn mặn phải bảo vệ cả sinh kế lẫn nước uống: tỉnh đã xây dựng kịch bản theo cấp độ rủi ro, ưu tiên khu vực trọng điểm và chuẩn bị hỗ trợ nước cho những nơi dân cư phân tán chưa có đường ống.
Con số dự báo không nên bị xem như thiệt hại đã định sẵn, nhưng đủ để yêu cầu điều chỉnh lịch mùa vụ, trữ nước ngọt trước các đợt triều và theo dõi độ mặn sát thực tế. Nếu kế hoạch chỉ nằm trên giấy, người dân sẽ phải gánh hậu quả đầu tiên.
Giữ nước và bảo đảm điện phải được tính cùng một bài toán
Thiếu mưa làm tăng sức ép lên cả nguồn nước sinh hoạt, sản xuất và vận hành hệ thống điện. Dự báo lượng mưa tháng 10–11/2026 có thể thấp hơn trung bình nhiều năm 20–40% tại một số khu vực từ Quảng Trị đến Lâm Đồng; trong tháng 1–3/2027, Tây Nguyên và Nam Bộ có nguy cơ thiếu mưa khi nền nhiệt cao.
Điều đó làm nổi lên nỗi lo thiếu điện năm 2027, nhất là khi thủy điện phụ thuộc vào lượng nước thực tế về hồ. Tuy nhiên, cảnh báo khí hậu không đồng nghĩa chắc chắn sẽ xảy ra thiếu điện: mức độ ảnh hưởng còn tùy nguồn nước tích trữ, khả năng huy động các nhà máy, nhiên liệu, truyền tải và phụ tải. Nếu thủy văn bất lợi kéo dài, hệ thống có thể phải tăng huy động nhiệt điện hoặc nguồn thay thế.
Chính phủ yêu cầu rà soát kịch bản nguồn nước và thiên tai, kể cả tình huống xấu hơn dự báo; đồng thời kiểm kê thường xuyên trữ lượng hồ chứa, công trình thủy lợi và hệ thống cấp nước. Ngành điện cũng cần cập nhật dữ liệu mưa, dòng chảy và phụ tải để vận hành linh hoạt. Giữ nước, chuẩn bị nguồn điện và bảo vệ người dân không thể là ba kế hoạch tách rời.
Kết luận: năng lực ứng phó được đo bằng hành động tại địa phương
El Niño có thể kéo dài sang năm 2027, nhưng mức thiệt hại không phải điều đã được định đoạt. Chính quyền địa phương cần xác định khu vực và nhóm dân cư dễ tổn thương, phân công trách nhiệm đến cấp xã, chuẩn bị sơ tán khi cần và bảo đảm phương án cấp nước sinh hoạt. Tại Cà Mau, kế hoạch còn bao gồm đẩy nhanh các dự án cấp nước nông thôn giai đoạn 2026–2028, dự kiến phục vụ khoảng 7.000 hộ dân.
Ưu tiên lúc này là biến cảnh báo thành quyết định sớm: trữ nước, điều chỉnh sản xuất, bảo vệ rừng, kiểm soát mặn và cập nhật kịch bản điện theo dữ liệu thực tế. Nếu chỉ phản ứng khi hạn đã đến, chi phí xã hội và tổn thất sinh kế sẽ lớn hơn. Chuẩn bị từ bây giờ là cách thiết thực nhất để giảm rủi ro cho mùa khô sắp tới.
