Nhân lực là phép thử của hợp tác
Hợp tác AI và bán dẫn Việt–Hàn là nỗ lực kết nối nghiên cứu, đào tạo, công nghệ và chuỗi cung ứng của hai nước để cùng phát triển các năng lực công nghiệp chiến lược. Sáng 12/11, Hội nghị AI – Bán dẫn Việt Nam – Hàn Quốc lần thứ nhất, VKAISS 2026, khai mạc tại Hà Nội với diễn đàn chuyên sâu về nhân lực. Đây không chỉ là cuộc gặp gỡ ngành nghề: kết quả hợp tác sẽ phụ thuộc vào việc biến mục tiêu đào tạo thành đội ngũ có thể tham gia công việc thiết kế, phát triển và sản xuất.
Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh hai nước nối tiếp đà hợp tác từ chuyến thăm Hàn Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm năm 2025 và chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Lee Jae Myung trong tháng 4/2026. Định hướng chính sách cũng đã đặt AI và bán dẫn vào nhóm công nghệ ưu tiên. Nhưng khung chiến lược chỉ tạo cơ hội; năng lực nhân lực mới quyết định Việt Nam có thể tiến từ thu hút đầu tư sang làm chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị hay không.
Mục tiêu 50.000 kỹ sư cần gắn với thực hành
Mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030 là thước đo lớn, nhưng số lượng sẽ không đủ nếu chương trình học thiếu kết nối với nhu cầu doanh nghiệp. Tại diễn đàn, đại diện cơ quan hỗ trợ sản xuất thử chip nêu ba hướng: nhà nước kiến tạo, nhà trường làm trung tâm, doanh nghiệp đồng hành; thúc đẩy nghiên cứu chung và thương mại hóa chip chuyên dụng; đồng thời chia sẻ hạ tầng kỹ thuật. Cách tiếp cận này đáng chú ý vì đào tạo ngành bán dẫn đòi hỏi người học được tiếp cận công cụ và quy trình thực tế, chứ không chỉ tích lũy kiến thức trên lớp.
Điểm nghẽn sản xuất thử cho thấy vì sao hợp tác hạ tầng quan trọng: chi phí cao hạn chế cả đào tạo, nghiên cứu lẫn khả năng làm chủ công nghệ. Việc dùng chung phần mềm thiết kế vi mạch, thư viện, năng lực sản xuất thử và đo kiểm có thể giúp trường, viện và doanh nghiệp phối hợp sát hơn. Nếu không giải quyết được khoảng cách giữa kiến thức và thực hành, mục tiêu nhân lực sẽ khó chuyển thành năng lực công nghiệp.
Kết nối đào tạo với môi trường công nghệ Hàn Quốc
Một hướng hợp tác cụ thể là kết nối kỹ sư Việt Nam với hệ sinh thái và hạ tầng bán dẫn Hàn Quốc. Dự án được giới thiệu tại hội nghị dự kiến cho học viên được chọn tham gia 500 giờ đào tạo, gồm 200 giờ tiếng Hàn và văn hóa Hàn Quốc cùng 300 giờ thực hành chuyên ngành theo dự án thực tế. Người vượt qua kiểm định cuối khóa có cơ hội tuyển dụng tại Hàn Quốc và được miễn yêu cầu một năm kinh nghiệm khi xin visa nhân lực chuyên môn.
Đây là bước đi có giá trị nếu cơ hội làm việc quốc tế đồng thời giúp người học tích lũy kinh nghiệm mà doanh nghiệp trong nước cần. Tuy vậy, chương trình kết nối chỉ phát huy tác dụng khi có lộ trình rõ ràng để kỹ sư tiếp cận dự án, tiếp tục phát triển chuyên môn và đóng góp cho hệ sinh thái. Đào tạo nhân lực AI và bán dẫn nên được thiết kế như một quá trình xuyên suốt giữa trường học, doanh nghiệp và môi trường nghiên cứu, thay vì những khóa học rời rạc.
Từ diễn đàn đến dự án có lộ trình
VKAISS 2026 quy tụ hơn 400 đại biểu, đại diện hơn 50 doanh nghiệp bán dẫn, cùng các viện nghiên cứu, trường đại học và địa phương của hai nước. Quy mô và sự đa dạng này tạo điều kiện để nối cung cầu nhân lực với nhu cầu công nghệ, đầu tư và chuỗi cung ứng. Hội nghị cũng ghi nhận tám thỏa thuận hợp tác, tập trung vào kết nối doanh nghiệp, phát triển công nghệ và đào tạo nhân lực.
Tuy nhiên, ký kết mới là điểm khởi đầu. Các cơ quan, viện, trường và doanh nghiệp cần chuyển định hướng thành chương trình, dự án có mục tiêu, thời hạn và cơ chế theo dõi rõ ràng. Hợp tác AI Việt Hàn chỉ tạo bước tiến bền vững cho bán dẫn Việt Nam khi các cam kết ấy giúp hình thành kỹ sư có năng lực thực hành, mở rộng nghiên cứu chung và đưa sản phẩm vào chuỗi giá trị. Bài toán nhân lực vì thế không phải phần phụ của hợp tác, mà là điều kiện để các mục tiêu công nghệ thành hiện thực.
