Từ trao đổi công nghệ đến cùng làm chủ
Hợp tác AI Việt Nam – Hàn Quốc là nỗ lực kết nối chính sách, nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp để cùng phát triển năng lực công nghệ, thay vì chỉ tiếp nhận giải pháp sẵn có. Diễn đàn AI và Công nghệ số Việt Nam – Hàn Quốc diễn ra ngày 29/10 tại Hà Nội, trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026, với sự tham gia của cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hai nước.
Thông điệp đáng chú ý không nằm ở việc AI đang được quan tâm, mà ở đề nghị chuyển từ trao đổi công nghệ sang đồng nghiên cứu, đồng phát triển và cùng tạo giá trị. Đây là lựa chọn đúng lúc: AI đang làm đổi thay sản xuất và quản trị, đồng thời ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh quốc gia. Với Việt Nam, hợp tác chỉ bền vững nếu góp phần xây dựng năng lực nội sinh và khả năng làm chủ công nghệ, chứ không dừng ở ứng dụng sản phẩm do bên khác phát triển.
Ba ưu tiên cần đi cùng nhau
Các đề xuất tại diễn đàn tạo thành một chuỗi ưu tiên, không phải ba dự án rời rạc. Hướng thứ nhất là nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI, tập trung vào mô hình nền tảng, mô hình ngôn ngữ lớn và giải pháp cho sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Trong đó, mô hình AI tự chủ có ý nghĩa chiến lược: năng lực thiết kế và điều chỉnh mô hình theo nhu cầu trong nước giúp giảm lệ thuộc vào công nghệ đóng gói từ bên ngoài.
Hướng thứ hai là phát triển dữ liệu, năng lực tính toán, hạ tầng thử nghiệm và công nghệ bán dẫn phục vụ AI. Không có hạ tầng tính toán AI đủ dùng, tham vọng phát triển mô hình sẽ khó vượt khỏi phòng thí nghiệm. Hướng thứ ba là đào tạo nhân lực AI gắn với nghiên cứu và triển khai: trao đổi chuyên gia, nghiên cứu chung, đào tạo kỹ sư và nâng kỹ năng ứng dụng cho người lao động. Kết hợp ba hướng mới có thể hình thành hệ sinh thái, từ chip và dữ liệu đến mô hình, ứng dụng và con người.
Giá trị chung phải được đo bằng kết quả
Điểm mạnh của cách tiếp cận cùng nghiên cứu, phát triển là đặt hai bên vào quan hệ tạo năng lực, thay vì chỉ chuyển giao một chiều. Nhưng lời kêu gọi hợp tác sẽ thiếu sức nặng nếu không gắn với nhu cầu thực tế, sản phẩm có khả năng thương mại hóa và cơ chế để cả hai phía làm chủ công nghệ. Diễn đàn nhấn mạnh chính các tiêu chí đó, đồng thời hướng tới đưa AI vào ứng dụng có ích cho người dân và doanh nghiệp.
Đây cũng là phép thử thiết thực: dự án có giải quyết bài toán cụ thể hay không, doanh nghiệp có thể đưa kết quả ra thị trường hay không, và người lao động có được trang bị kỹ năng để sử dụng AI hay không. Việc kết nối cơ quan quản lý, tổ chức hỗ trợ, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp sẽ quan trọng hơn những tuyên bố hợp tác chung chung nếu tạo ra được các dự án cụ thể và một hệ sinh thái đổi mới chung.
Bước tiếp theo: biến cam kết thành dự án
Một dấu mốc triển khai đã có: tháng 4/2026, Cơ quan Xúc tiến Công nghiệp Công nghệ thông tin Quốc gia Hàn Quốc ký biên bản ghi nhớ với Cục Công nghiệp công nghệ thông tin thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam; cơ quan Hàn Quốc dự kiến thành lập Trung tâm Đổi mới AI Hàn Quốc tại Việt Nam vào năm 2027 để tăng kết nối và thúc đẩy hợp tác. Mốc này có thể tạo đầu mối hữu ích, nhưng giá trị của trung tâm sẽ phụ thuộc vào chương trình nghiên cứu, đối tác tham gia và sản phẩm được triển khai.
Cộng đồng doanh nghiệp hai nước được kỳ vọng chủ động xác định nhu cầu, kết nối đối tác và đầu tư vào các dự án cụ thể. Đây là phần việc không thể giao riêng cho cơ quan nhà nước hay giới nghiên cứu: doanh nghiệp cần nêu bài toán, còn trường và viện cần tham gia từ đầu để kết quả có đường tới ứng dụng. Nếu ba ưu tiên về mô hình, hạ tầng và nhân lực được nối bằng những dự án như vậy, hợp tác AI mới có thể tạo giá trị chung thay vì dừng ở tuyên bố. Thước đo cuối cùng nên là công nghệ làm chủ được và lợi ích hữu hình cho xã hội.
