Ba kết nối là gì và vì sao đây là thời điểm bản lề?
Chiến lược Ba kết nối giữa Việt Nam và Thái Lan là khuôn khổ hợp tác mới gồm ba trụ cột: kết nối chuỗi cung ứng, kết nối doanh nghiệp và kết nối địa phương, hướng tới làm sâu sắc Đối tác Chiến lược toàn diện, củng cố tin cậy chính trị và thúc đẩy phát triển bền vững trong khu vực ASEAN thông qua liên kết kinh tế, xã hội và tiểu vùng Mekong. Việc Thủ tướng Lê Minh Hưng và Chủ tịch Quốc hội Thái Lan Sophon Zaram nhất trí triển khai thực chất chiến lược này diễn ra đúng dịp 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao hai nước, biến một cột mốc kỷ niệm mang tính biểu tượng thành cơ hội tái thiết kế kiến trúc hợp tác song phương. Động lực còn được cộng hưởng từ các chuyến thăm cấp cao gần đây, cho thấy hai bên không muốn chỉ dừng ở tuyên bố hữu nghị mà chuyển sang những chương trình hành động cụ thể, có thể đo lường được bằng lợi ích cho người dân và doanh nghiệp.
Kết nối chuỗi cung ứng: Từ hành lang kinh tế đến đời sống doanh nghiệp
Trụ cột kết nối chuỗi cung ứng không chỉ là khẩu hiệu mà gắn với những tuyến hành lang và hạ tầng cụ thể: Hành lang kinh tế Đông–Tây, Hành lang kinh tế phía Nam, cùng mạng lưới đường bộ, hàng không và đường biển được hai bên cam kết khai thác hiệu quả và mở rộng. Nếu làm tốt, chi phí logistics trong chuỗi cung ứng khu vực sẽ giảm, hàng hóa nông sản, công nghiệp và dịch vụ của doanh nghiệp hai nước có thể di chuyển nhanh hơn, ổn định hơn, giúp nâng cao sức cạnh tranh trước sức ép tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Một câu nói có thể trích dẫn là: hai bên đặt mục tiêu nâng thương mại song phương lên 25 tỷ USD, hướng tới 50 tỷ USD theo hướng cân bằng và bền vững, gắn với việc khuyến khích doanh nghiệp mở rộng đầu tư. Tuy nhiên, cơ hội này chỉ trở thành hiện thực nếu các cải cách thủ tục, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế phối hợp thực sự đi trước hạ tầng cứng, tránh tình trạng "đường đã thông, chuỗi vẫn tắc".
Kết nối doanh nghiệp: Thước đo thực chất của Đối tác Chiến lược
Khi hai nhà lãnh đạo nói tới việc tăng cường kết nối doanh nghiệp, điều đó đồng nghĩa Đối tác Chiến lược toàn diện được chấm điểm không phải bằng số lượng tuyên bố chung, mà bằng các liên kết kinh doanh cụ thể. Hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học–công nghệ, văn hóa, giáo dục, du lịch và giao lưu nhân dân đã được triển khai mạnh mẽ, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp hai nước. Ba kết nối tạo thêm khuôn khổ để các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp vừa và nhỏ, startup công nghệ tham gia thay vì chỉ để các tập đoàn lớn dẫn cuộc chơi. Trong bối cảnh ASEAN tìm cách giữ vai trò trung tâm trước cạnh tranh chiến lược của các cường quốc, việc Việt Nam – Thái Lan cùng mở rộng hợp tác doanh nghiệp sẽ giúp đa dạng hóa nguồn cung, hạn chế phụ thuộc vào ít đối tác, đồng thời nâng chuẩn quản trị và xanh hóa các hoạt động sản xuất, dịch vụ gắn với mục tiêu phát triển bền vững ASEAN. Vấn đề nằm ở chỗ hai nước có đủ kiên nhẫn tháo gỡ rào cản pháp lý và tạo môi trường thử nghiệm chính sách cho các mô hình hợp tác mới hay không.
Kết nối địa phương và cộng đồng: Thành công hay thất bại nằm ở cấp cơ sở
Trụ cột kết nối địa phương là điểm khác biệt đáng chú ý, vì nó đặt chính quyền tỉnh, thành và cộng đồng dân cư vào trung tâm thay vì chỉ coi họ là đối tượng thụ hưởng thụ động. Hai bên muốn Quốc hội đóng vai trò cầu nối giữa các địa phương, thúc đẩy hợp tác đầu tư, thương mại, văn hóa, giáo dục, du lịch và giao lưu nhân dân, qua đó củng cố nền tảng hữu nghị lâu dài. Điều này có tác động trực tiếp tới đời sống thường ngày: thêm tuyến du lịch liên tỉnh, thêm chương trình trao đổi sinh viên, thêm dự án đầu tư ở các khu công nghiệp biên giới, và thêm công việc ổn định cho người lao động. Việc Thủ tướng Việt Nam đề nghị Thái Lan tiếp tục tạo điều kiện cho cộng đồng người Việt sinh sống ổn định, đóng góp tích cực cho phát triển địa phương cho thấy chính sách không dừng ở thương mại mà chú trọng chất lượng sống và sự gắn kết xã hội. Tuy nhiên, nếu các địa phương không chủ động thiết kế chiến lược riêng và chỉ trông chờ trung ương, trụ cột này dễ bị thu hẹp thành những lễ hội giao lưu mang tính phong trào.
Từ hợp tác song phương đến phát triển bền vững ASEAN
Ba kết nối chỉ có ý nghĩa lâu dài nếu nó đóng góp cho một không gian ASEAN ổn định, phát triển bền vững và có tiếng nói chung trước các vấn đề khu vực. Việt Nam và Thái Lan khẳng định phối hợp chặt chẽ để phát huy vai trò trung tâm của ASEAN, thúc đẩy hợp tác tiểu vùng Mekong và bảo đảm hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông trên cơ sở luật pháp quốc tế và UNCLOS 1982. Đặt chiến lược Ba kết nối vào bức tranh này, có thể thấy đây là nỗ lực xây dựng một lớp kết nối kinh tế–xã hội song song với hợp tác quốc phòng–an ninh vốn đã là trụ cột quan trọng. Nếu các chuỗi cung ứng khu vực được thiết kế linh hoạt, doanh nghiệp được bảo vệ khỏi rủi ro địa chính trị, và địa phương hưởng lợi từ phát triển bền vững ASEAN, thì Đối tác Chiến lược toàn diện giữa hai nước sẽ trở nên thực chất hơn chứ không chỉ là danh xưng. Ngược lại, nếu thiếu giám sát và đánh giá độc lập, chiến lược dễ bị cuốn vào quán tính hợp tác hình thức mà không tạo ra những thay đổi thấy được trên bản đồ kinh tế – xã hội khu vực.
