Lùi thanh tra thường lệ khỏi các tháng thi
Thanh tra trường học là hoạt động kiểm tra việc chấp hành quy định giáo dục, nhưng lịch thực hiện cần tránh làm xáo trộn dạy học và thi cử. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo thông tư quy định quy trình thanh tra chuyên ngành trong lĩnh vực giáo dục. Điểm đáng chú ý là đề xuất không tổ chức thanh tra chuyên ngành vào tháng 1, 5, 6 và 12, trừ một số trường hợp đặc biệt. Đây là lựa chọn hợp lý: những tháng này thường gắn với kỳ thi cuối kỳ, cuối năm học hoặc thời điểm chuẩn bị, tổ chức các kỳ thi quan trọng. Hạn chế các đợt kiểm tra thông thường có thể giúp nhà trường tập trung cho hoạt động chuyên môn, thay vì phải chia nhân lực và thời gian để tiếp đoàn. Dự thảo được xây dựng nhằm cụ thể hóa Nghị định 217/2025/NĐ-CP ngày 5/8/2025.
Ngoại lệ vẫn giữ vai trò bảo đảm kỷ cương
Đề xuất này không tạo ra khoảng trống giám sát. Thanh tra vẫn có thể diễn ra khi liên quan trực tiếp đến kỳ thi, cuộc thi; khi có dấu hiệu vi phạm; hoặc theo yêu cầu của người đứng đầu cơ quan có thẩm quyền. Cách tiếp cận này cân bằng hơn việc cấm kiểm tra tuyệt đối: vừa giảm xáo trộn không cần thiết, vừa cho phép xử lý vấn đề cần can thiệp kịp thời. Phạm vi thanh tra phụ thuộc thẩm quyền của từng cơ quan, người đứng đầu, trong đó có Bộ Giáo dục và Đào tạo, UBND các cấp và giám đốc sở giáo dục và đào tạo. Vì vậy, lịch thanh tra giáo dục cần được sắp xếp có trọng tâm, chứ không chỉ dời lịch đồng loạt. Ngoại lệ chỉ phát huy tác dụng nếu được áp dụng đúng căn cứ, tránh biến thành lối đi để các cuộc thanh tra thường lệ tiếp tục gây áp lực trong mùa thi.
Giám sát kỳ thi vẫn có thể tiến hành tại chỗ
Dự thảo nêu các hoạt động có thể được thanh tra gồm kỳ thi tốt nghiệp THPT, kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, kỳ tuyển chọn đội tuyển dự Olympic quốc tế và khu vực, cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh trung học, cùng các kỳ thi và cuộc thi khác. Đoàn thanh tra có thể làm việc trong quá trình chuẩn bị hoặc tổ chức; nếu phát hiện thiếu sót, đoàn kiến nghị biện pháp khắc phục kịp thời. Đây là ngoại lệ cần thiết bởi bảo vệ thời gian dạy học không đồng nghĩa với buông lỏng tính nghiêm túc của kỳ thi. Dự thảo cũng ưu tiên làm việc từ xa với trường có dữ liệu, hồ sơ điện tử đầy đủ và chính xác. Cách làm này có thể giảm việc đi lại, tiếp đoàn, nhưng chỉ hiệu quả khi dữ liệu số đáp ứng yêu cầu và quy trình giám sát vẫn đủ chặt.
Cần bảo đảm ngoại lệ không thành quy tắc
Sau khi kết thúc thanh tra, đoàn có tối đa 30 ngày để hoàn thiện báo cáo và văn bản yêu cầu khắc phục; với vụ việc phức tạp, thời hạn có thể kéo dài nhưng không quá 45 ngày. Người ra quyết định thanh tra xem xét, ban hành yêu cầu khắc phục trong 10 ngày làm việc kể từ khi nhận báo cáo. Những mốc này cho thấy dự thảo không chỉ điều chỉnh thời điểm thanh tra mà còn đặt ra tiến độ xử lý kết quả. Tuy nhiên, giá trị của lịch mới phụ thuộc vào cách áp dụng: tháng 1, 5, 6 và 12 nên thực sự là khoảng thời gian giảm thanh tra thường lệ, không phải chỉ đổi tên hoặc chuyển hình thức kiểm tra. Dự thảo đang được lấy ý kiến đến ngày 8/11. Nếu được hoàn thiện theo hướng rõ căn cứ ngoại lệ và ưu tiên phương thức từ xa khi phù hợp, quy định có thể bảo vệ nhịp năm học mà vẫn giữ trách nhiệm giải trình.
