Giảm gián đoạn trong các giai đoạn quan trọng
Kiểm tra chuyên ngành trong giáo dục là hoạt động giám sát việc thực hiện quy định tại các cơ sở và hoạt động giáo dục, theo quy trình do cơ quan có thẩm quyền tiến hành. Bộ GD-ĐT vừa công bố dự thảo thông tư quy định quy trình này và đang lấy ý kiến, trong đó đề xuất hạn chế bố trí kiểm tra vào tháng 1, tháng 5, tháng 6 và tháng 12. Đây là hướng điều chỉnh hợp lý: nhà trường cần có không gian tập trung cho dạy học, tổng kết và tổ chức thi, thay vì phải dành nguồn lực xử lý các đợt kiểm tra thường kỳ đúng lúc lịch học dồn dập. Mục tiêu của đề xuất là giảm ảnh hưởng đến tiến độ năm học, hoạt động dạy và học cũng như việc tổ chức các kỳ thi. Tuy nhiên, các tháng này không trở thành vùng cấm kiểm tra; cách hiểu chính xác là ưu tiên tránh xếp lịch, nhưng vẫn có ngoại lệ.
Ngoại lệ giữ lại khả năng giám sát
Dự thảo cho phép kiểm tra trong các tháng dự kiến hạn chế nếu nội dung liên quan đến kỳ thi, cuộc thi; khi có dấu hiệu vi phạm; hoặc theo yêu cầu của thủ trưởng cơ quan có thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành. Ngoại lệ này cần thiết: một quy định bảo vệ lịch học không nên làm suy yếu việc giám sát những hoạt động có yêu cầu cao về an toàn, công bằng và tuân thủ. Phạm vi được nêu gồm kỳ thi tốt nghiệp THPT, kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia, các kỳ tuyển chọn đội tuyển dự Olympic quốc tế và khu vực, cùng cuộc thi khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh THCS và THPT. Việc kiểm tra có thể diễn ra khi các khâu của kỳ thi hoặc cuộc thi đang được thực hiện; đoàn kiểm tra ghi nhận ưu điểm, hạn chế và vi phạm nếu có, rồi kiến nghị khắc phục kịp thời.
Lịch kiểm tra cần báo trước và tránh chồng chéo
Tác động thực tế sẽ phụ thuộc không chỉ vào bốn tháng được nêu mà còn vào cách cơ quan quản lý lên kế hoạch. Theo dự thảo, trưởng đoàn kiểm tra phải thông báo bằng văn bản cho đơn vị được kiểm tra chậm nhất ba ngày làm việc trước ngày công bố quyết định, trừ trường hợp ngoại lệ. Kiểm tra trực tuyến hoặc từ xa dựa trên dữ liệu điện tử được ưu tiên khi hồ sơ và hệ thống dữ liệu của đơn vị đáp ứng yêu cầu; phương thức và thời gian thực hiện cần được thông báo, thống nhất với đối tượng kiểm tra. Dự thảo cũng yêu cầu gửi kế hoạch kiểm tra của Bộ đến Thanh tra Chính phủ trong vòng 10 ngày làm việc kể từ khi ban hành; kế hoạch của UBND cấp tỉnh, cấp xã được gửi đến thanh tra tỉnh. Những bước này có thể giúp lịch năm học ít bị xáo trộn, nhưng hiệu quả còn tùy vào việc phối hợp và hạn chế các cuộc kiểm tra trùng lặp.
Dự thảo đặt nền tảng cho quy trình theo dõi
Đề xuất được xây dựng nhằm cụ thể hóa Nghị định 217/2025/NĐ-CP ban hành ngày 5 tháng 8 năm 2025 về hoạt động kiểm tra chuyên ngành, đồng thời hoàn thiện cơ sở pháp lý cho công tác kiểm tra trong giáo dục. Dự thảo quy định thời hạn hoàn tất báo cáo kiểm tra và văn bản yêu cầu khắc phục là 30 ngày kể từ khi kết thúc kiểm tra; vụ việc phức tạp có thể kéo dài nhưng không quá 45 ngày. Trong vòng 10 ngày làm việc từ khi nhận báo cáo, người ra quyết định kiểm tra xem xét và ban hành yêu cầu khắc phục nếu cần; đơn vị được kiểm tra phải báo cáo bằng văn bản kết quả thực hiện đúng thời hạn. Đây là phần quan trọng không kém việc chọn tháng: hạn chế kiểm tra chỉ có ý nghĩa nếu vẫn bảo đảm xử lý sai phạm và theo dõi kiến nghị đến cùng. Vì vậy, nên xem đây là nguyên tắc sắp xếp lịch có ngoại lệ, không phải lệnh cấm kiểm tra tuyệt đối.
