Từ tuyển sinh sang tiếp nhận học sinh
Quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp là khuôn khổ dự kiến hướng dẫn việc bố trí chỗ học phổ thông theo địa bàn, đối tượng, điều kiện và khả năng tiếp nhận, thay vì dùng thi cử để sàng lọc trẻ. Dự thảo của Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến góp ý từ các cơ quan, tổ chức, cá nhân đến hết ngày 1-11. Đây chưa phải quy định đã ban hành, nên phụ huynh cần xem đây là đề xuất chính sách, không phải hướng dẫn tuyển sinh đã có hiệu lực. Điểm thay đổi đáng chú ý là chuyển cách tiếp cận từ “tuyển sinh” sang “tiếp nhận học sinh đầu cấp”. Theo hướng này, trách nhiệm không chỉ nằm ở gia đình đăng ký đúng hạn: địa phương phải dự báo nhu cầu, xác định chỗ học và chuẩn bị phương án bố trí. Đây là hướng đi hợp lý hơn việc để thiếu chỗ rồi mới xử lý.
Lớp 1 không thi; tuyển chọn lớp 6 là ngoại lệ
Với lớp 1, dự thảo yêu cầu không kiểm tra, đánh giá, phân loại hay tuyển chọn trẻ dưới bất kỳ hình thức nào để làm căn cứ tiếp nhận. Nói cách khác, bỏ kiểm tra lớp 1 không chỉ là bỏ một bài thi công khai; trường cũng không được thay bài thi bằng một cách sàng lọc tương tự. Trẻ trong độ tuổi được tiếp nhận theo địa bàn và kế hoạch của địa phương. Với lớp 6, nguyên tắc cũng là không phân loại hoặc tuyển chọn. Ngoại lệ chỉ dành cho cơ sở được cấp có thẩm quyền giao nhiệm vụ phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu hoặc thành tích nổi bật phục vụ giáo dục mũi nhọn; khi đó, trường có thể xét tuyển theo quy chế. Trường hợp này phải nằm trong kế hoạch tiếp nhận của địa phương, có tiêu chí do Sở hướng dẫn và không được làm ảnh hưởng quyền học tập của học sinh trên địa bàn. Vì vậy, tuyển chọn lớp 6 không đồng nghĩa với mở rộng thi tuyển đại trà.
Điều phối chỗ học là phần việc không thể bỏ qua
Nếu số học sinh vượt khả năng tiếp nhận của một điểm trường, dự thảo đặt trách nhiệm điều phối lên nhà trường và cơ quan quản lý, căn cứ vào nơi cư trú, cơ sở vật chất, giáo viên, khoảng cách và điều kiện đi lại. Việc phân bổ giữa các trường không được dùng để loại những học sinh đã đáp ứng điều kiện tiếp nhận. Đây là điểm thiết yếu: bỏ sàng lọc chỉ bảo vệ quyền học tập khi địa phương có đủ dữ liệu và phương án chỗ học. Dự thảo yêu cầu địa phương dự báo nhu cầu, xác định năng lực tiếp nhận và chuẩn bị phương án điều phối trước khi thiếu chỗ phát sinh. Hồ sơ tiếp nhận dự kiến được xử lý trên môi trường số, khai thác dữ liệu hợp pháp để hạn chế yêu cầu gia đình nộp lại giấy tờ. Nhưng số hóa không được thành rào cản; khi hệ thống trục trặc hoặc người dân khó thao tác, vẫn phải có cách hỗ trợ.
Phụ huynh nên theo dõi kế hoạch địa phương
Trước mắt, phụ huynh nên chờ quy chế tiếp nhận học sinh được ban hành và theo dõi kế hoạch cụ thể của địa phương, nhất là địa bàn tiếp nhận, khả năng từng trường và cách phân bổ nếu nơi đăng ký quá tải. Dự thảo chưa cho phép kết luận rằng mọi trường sẽ tổ chức tuyển sinh giống nhau; với lớp 6, trường hợp xét tuyển đặc biệt phải được giao nhiệm vụ và ghi trong kế hoạch địa phương. Dự thảo còn đề cập lớp 10: phương thức hiện hành được giữ, nhưng định hướng giảm thi tuyển khi chưa cần thiết; nếu thi, dự kiến gồm Toán và Ngữ văn, còn vào trường chuyên cần thi môn chung và một môn chuyên. Chi tiết này cho thấy đề xuất nằm trong nỗ lực giảm áp lực thi cử, nhưng không nên đánh đồng với thay đổi đã có hiệu lực. Kết luận cần nhớ: quyền tiếp cận chỗ học là trọng tâm, còn khâu thực thi và điều phối mới quyết định phụ huynh có thấy khác biệt hay không.
