Béo phì trẻ em TPHCM: Khủng hoảng sức khỏe mới sau suy dinh dưỡng
Béo phì trẻ em TPHCM là tình trạng ngày càng nhiều học sinh ở các cấp học mang khối lượng mỡ cơ thể vượt ngưỡng khỏe mạnh do chế độ ăn nhiều năng lượng, ít vận động, chịu tác động của môi trường đô thị và thói quen sinh hoạt không lành mạnh, dẫn đến nguy cơ cao mắc bệnh mạn tính và giảm chất lượng sống lâu dài.
Điều đáng nói là khi câu chuyện suy dinh dưỡng đã được kiểm soát khá tốt, thì béo phì lại âm thầm trở thành “khủng hoảng mới” của sức khỏe trẻ em đô thị. Tại TPHCM, báo cáo năm học 2025-2026 cho thấy tỷ lệ béo phì ở học sinh tiểu học là 18,3%, THCS 12,1%, còn THPT lên tới 17,4%. Đây không còn là vài con số lẻ tẻ, mà là một chỉ báo rõ ràng rằng thừa cân học sinh đã trở thành vấn đề sức khỏe cộng đồng. Nếu phụ huynh vẫn nghĩ “mũm mĩm mới là khỏe”, chúng ta đang vô tình đẩy con vào tương lai nhiều bệnh tật hơn là hạnh phúc.
Những con số biết nói: Từ lớp Một đến lớp 12, không bậc nào an toàn
Nhìn vào số liệu, không khó để thấy béo phì trẻ em TPHCM đang lan rộng ở cả ba cấp học. Ở bậc tiểu học, trong gần 900.000 trẻ được khám, tổng cộng 38,7% thừa cân hoặc béo phì. Riêng năm học 2025-2026, tỷ lệ thừa cân là 20,4% và béo phì 18,3%. Nghĩa là cứ năm học sinh thì có gần hai em mang trọng lượng vượt chuẩn. Lên THCS, tỷ lệ thừa cân 21,5% và béo phì 12,1%; THPT là 17,4% và 8%.
Ở góc độ quốc gia, khoảng 19,5% dân số Việt Nam đang sống chung với thừa cân, béo phì, trong khi trẻ 5-19 tuổi tăng từ 8,5% lên 19% chỉ sau một thập kỷ. Theo các thống kê chuyên môn, Việt Nam nằm trong nhóm 10 nước có tốc độ tăng thừa cân béo phì ở trẻ từ 5-19 tuổi cao nhất thế giới. Đây là câu trả lời rõ ràng cho mọi phụ huynh còn nghĩ “nhà mình chắc không sao”. Thực tế là không cấp học nào còn thực sự an toàn.
Nguyên nhân đa chiều: Lỗi không chỉ ở chiếc bánh và lon nước ngọt
Đổ lỗi cho một chiếc hamburger hay ly trà sữa là quá dễ, nhưng sẽ là tự ru ngủ nếu chúng ta không nhìn vào bức tranh lớn hơn. Theo các cơ quan chuyên môn, béo phì trẻ em TPHCM là kết quả cộng hưởng của lối sống tĩnh tại, áp lực học tập, thói quen tiêu thụ thức ăn nhanh và đồ uống ngọt, quan niệm sai lầm của người lớn về “trẻ phải ăn càng nhiều càng tốt”, cùng môi trường sống thiếu không gian vận động.
Môi trường thực phẩm hiện nay thúc đẩy việc bán và tiêu thụ thực phẩm, đồ uống không lành mạnh; môi trường kinh tế khiến nhiều gia đình phụ thuộc vào đồ ăn vặt rẻ, tiện; môi trường vật chất lại hạn chế cơ hội vận động thể chất của trẻ. Nói cách khác, trẻ đang sống trong một hệ sinh thái khuyến khích tăng cân, trong khi người lớn lại bận rộn đến mức giao phó mọi thứ cho căng tin, dịch vụ giao đồ ăn và màn hình. Nếu không thay đổi hệ sinh thái đó, mọi lời khuyên “con ăn ít lại” chỉ là hình thức.
Béo phì không chỉ là ngoại hình: Cái giá sức khỏe trẻ em phải trả
Tâm lý phổ biến của nhiều phụ huynh là: “Lớn lên con cao thêm sẽ tự ốm lại”, nhưng y học không đứng về phía họ. Thừa cân và béo phì ở trẻ em liên quan đến hàng loạt bệnh đồng mắc như bệnh lý gan chuyển hóa, xơ vữa động mạch, bệnh tim mạch, ngưng thở khi ngủ, rối loạn mỡ máu… gây gánh nặng cho cá nhân, hệ thống y tế và cộng đồng.
Các bác sĩ cảnh báo, thừa cân học sinh làm tăng nguy cơ tử vong do tim mạch khi trưởng thành, tăng nguy cơ hội chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn, gan nhiễm mỡ và viêm gan nhiễm mỡ. Nói thẳng, béo phì không phải “điều chỉnh ngoại hình” mà là một bệnh mạn tính nguy hiểm, ăn mòn sức khỏe trẻ em từ bên trong. Phụ huynh nào xem nhẹ chuyện cân nặng hôm nay sẽ phải đối diện hóa đơn sức khỏe rất dài trong tương lai của con.
TPHCM đã hành động, phụ huynh cần làm gì để không bị bỏ lại?
Trước làn sóng béo phì trẻ em TPHCM, các cơ quan chức năng không đứng yên. Ngày 14/8, một lễ ký kết ghi nhớ hợp tác chương trình “Thành phố vì sức khỏe thế hệ tương lai” đã diễn ra giữa cơ quan y tế, giáo dục TPHCM và các đơn vị y tế Đan Mạch, đánh dấu TPHCM là thành phố đầu tiên trong nước tham gia mạng lưới này. Một biên bản ghi nhớ khác cũng được ký với một doanh nghiệp y tế để triển khai chương trình Cities for Better Health trong giai đoạn 2026–2029, với mục tiêu tăng cường phòng, chống bệnh tật và nâng cao hiểu biết sức khỏe trong trường học và cộng đồng.
Thành phố đặt mục tiêu đến 2030 chuẩn hóa bữa ăn học đường, kiểm soát căng tin, tăng cường vận động; khống chế tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ dưới 5 tuổi xuống 14%, trẻ 5-18 tuổi dưới 40%, người trưởng thành dưới 35%. Nhưng mọi chính sách sẽ vô nghĩa nếu phụ huynh không thay đổi ngay hôm nay: chủ động cho trẻ khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc thừa cân; cùng nhà trường tuân thủ thực đơn cân bằng; giới hạn đồ ăn nhanh và nước ngọt trong gia đình; ưu tiên hoạt động thể lực tối thiểu 60 phút mỗi ngày. Phòng ngừa béo phì không phải là cuộc vận động phong trào, mà là nếp sống mới cần được thiết lập bền bỉ trong từng gia đình.
