STEM “gõ cửa” trường học thiểu thế: Từ chủ trương đến những phòng học cụ thể
Phòng học STEM vùng biên và các bộ học cụ STEM là không gian và bộ công cụ thực hành tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, cho phép học sinh học qua trải nghiệm, lắp ghép, lập trình và giải quyết vấn đề gắn với đời sống, thay vì chỉ nghe giảng và ghi nhớ kiến thức lý thuyết trên lớp.
Điểm đáng nói là làn sóng giáo dục STEM vùng sâu lần này không chỉ là vài mô hình thí điểm mang tính biểu tượng, mà được gắn trực tiếp với chỉ đạo của Bộ Khoa học và Công nghệ về thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng cường giáo dục STEM trong nhà trường. Điều đó đặt các trường học thiểu thế vào đúng tâm điểm của chiến lược nhân lực số, thay vì “được hỗ trợ nếu còn dư nguồn lực”. Một khi STEM trở thành yêu cầu chính sách, việc trao tặng học cụ STEM hay mở phòng STEM ở vùng khó không còn là hoạt động từ thiện rời rạc mà là bước bắt buộc để giảm bất bình đẳng cơ hội học tập.
Từ Kiến An tới Lào Cai, Thái Nguyên: Bản đồ mở rộng của lớp học STEM
Chỉ trong ít ngày đầu tháng 9, bức tranh về mạng lưới phòng học STEM vùng biên đã thay đổi rõ rệt. Ngày 03/9, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông trao tặng 36 bộ học cụ STEM cho các trường tiểu học, THCS và THPT công lập tại phường Kiến An, Hải Phòng. Đây là con số không nhỏ nếu nhớ rằng mỗi bộ là một “bộ phòng thí nghiệm thu nhỏ” có thể xoay vòng sử dụng cho nhiều lớp.
Hai ngày sau, ngày 05/9, Bộ Công an phối hợp FPT Telecom trao hàng loạt phòng học thực hành STEM hiện đại cho các điểm trường vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên cả nước, sẵn sàng dùng trong năm học 2026-2027. Các phòng học này đã hiện diện tại Lào Cai, Thái Nguyên, Đắk Lắk, Cần Thơ, Tây Ninh, trong khi Nghệ An nhận phòng trước đó vào ngày 28/8. Nói cách khác, bản đồ giáo dục STEM vùng sâu không còn là vài chấm lẻ tẻ, mà đang dần nối thành “chuỗi hành lang số” trải dài từ miền núi phía Bắc, Tây Nguyên đến đồng bằng sông Cửu Long.
Thiết bị đổi cuộc chơi: Khi AI, IoT và Robot bước vào lớp học vùng sâu
Điểm khác biệt của làn sóng trao tặng học cụ STEM lần này là chất lượng thiết bị và định hướng kỹ năng số dài hạn, chứ không dừng ở vài bộ thí nghiệm vật lý cũ. Các phòng học STEM được trang bị bộ lắp ghép robot, sân thi đấu Thế vận hội Robot, đấu trường Neo One trên máy tính, máy in 3D, trạm làm phim hoạt hình và Internet miễn phí. Với cấu hình như vậy, học sinh không chỉ ôn lại kiến thức sách giáo khoa, mà còn làm quen với AI, IoT, Robotics và các kỹ năng số.
Ở chiều ngược lại, 36 bộ học cụ STEM tại Kiến An lại cho thấy một mô hình “nhẹ” nhưng linh hoạt hơn, phù hợp với cả tiểu học, THCS lẫn THPT. Học sinh có thể học qua trải nghiệm, thiết kế, chế tạo sản phẩm và giải quyết bài toán thực tiễn. Một câu nói đáng trích là: “Các trường học trên các địa bàn khó khăn, vùng sâu vùng xa được xây dựng môi trường học tập hiện đại, giúp học sinh từng bước tiếp cận STEM và làm quen với AI, IoT, Robotics và các kỹ năng số”.
Tác động lên học sinh thiểu thế: Từ “học vẹt” sang tư duy giải quyết vấn đề
Không thể đòi hỏi học sinh vùng sâu chinh phục công nghệ nếu mỗi ngày các em vẫn chỉ nhìn bảng phấn và thuộc lòng công thức. Việc trao tặng học cụ STEM và mở phòng STEM vùng biên đang thay đổi điều này từ gốc. Theo mô tả dự án, các hoạt động mới giúp học sinh học qua trải nghiệm, phát triển tư duy sáng tạo và hình thành kỹ năng cần thiết trong khoa học – công nghệ. Đây chính là chuyển dịch từ “học thuộc” sang “tư duy giải quyết vấn đề” mà hệ thống giáo dục lâu nay tìm kiếm.
Đối với trường học thiểu thế, lợi ích càng rõ: học sinh dân tộc thiểu số, học sinh vùng sâu vốn thiếu cơ hội tiếp xúc thiết bị hiện đại nay có thể trực tiếp lắp ráp, thử nghiệm, điều khiển và sáng tạo trong phòng STEM. Điều này không chỉ khơi dậy hứng thú học tập mà còn khiến STEM trở thành cầu nối giúp các em hình dung con đường nghề nghiệp ngoài vòng lao động giản đơn. Khi thầy cô lại được đào tạo bởi các chuyên gia STEM để chủ động triển khai hoạt động tại các không gian mới, sức lan tỏa không dừng ở vài tiết ngoại khóa mà có thể định hình lại cả phong cách dạy học.
Không chỉ là từ thiện: STEM như “hạ tầng” cho Nghị quyết 57 về nhân lực chất lượng cao
Nếu coi phòng học STEM vùng biên là quà tặng thì chúng ta đã đánh giá thấp vai trò chiến lược của những lớp học này. Dự án phối hợp giữa Bộ Công an và doanh nghiệp viễn thông được triển khai để hưởng ứng chính sách an sinh xã hội giai đoạn 2026-2030, gắn với phong trào thi đua “ba nhất” và mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, đây là cách cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển nhân lực cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Điểm tích cực là kế hoạch không dừng lại ở đợt trao tặng đầu tiên: trong thời gian tới, các bên sẽ tiếp tục mở thêm phòng STEM tại nhiều địa phương khó khăn. Tuy vậy, để giáo dục STEM vùng sâu không bị “đứt gãy” sau vài năm, cần coi những phòng học này như hạ tầng thiết yếu – được bảo trì, cập nhật thiết bị và gắn với chương trình chính khóa. Khi đó, những học sinh thiểu thế hôm nay có thể trở thành lực lượng nòng cốt dẫn dắt cộng đồng mình bước vào nền kinh tế số ngày mai.
