Từ phòng thí nghiệm đến cánh đồng: công nghệ sinh học ứng dụng là gì?
Công nghệ sinh học ứng dụng là việc đưa các kết quả nghiên cứu về gen, vi sinh, nuôi cấy mô và quy trình sinh học ra khỏi phòng thí nghiệm, gắn trực tiếp với sản xuất nông nghiệp, chế biến tại nhà máy và quản lý môi trường, nhằm tạo ra sản phẩm có chất lượng cao hơn, giá trị gia tăng lớn hơn và phù hợp với mô hình kinh tế xanh, tuần hoàn. Yêu cầu phát triển công nghệ sinh học đã được xác định là nhiệm vụ chiến lược để tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế, coi đây là lĩnh vực khoa học công nghệ quan trọng giúp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Vì thế, câu hỏi không còn là “có nên áp dụng hay không”, mà là “ai đi trước để hưởng lợi nhiều nhất”.
Nông nghiệp sinh học: giống, chế phẩm và vùng nguyên liệu chuẩn hóa
Điểm mạnh nhất của nông nghiệp sinh học hiện nay nằm ở khâu giống và canh tác. Ngành Nông nghiệp và Môi trường đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ gen, nuôi cấy mô và giâm hom để chọn lọc, nhân nhanh giống cây sạch bệnh, sinh trưởng nhanh, năng suất cao. Nhờ đó, các doanh nghiệp giống lâm nghiệp, cây ăn quả và dược liệu có thể cung cấp hàng chục triệu cây giống đồng đều mỗi năm, tạo nền tảng cho năng suất và chất lượng ổn định. Trên đồng ruộng, việc sử dụng chế phẩm sinh học, phân bón hữu cơ và quy trình sản xuất bền vững giúp cải thiện năng suất, chất lượng nông sản, đồng thời hình thành vùng nguyên liệu đáp ứng yêu cầu chế biến và xuất khẩu. Đây là sự khác biệt rõ rệt so với cách làm truyền thống vốn phụ thuộc nhiều vào phân hóa học và thuốc bảo vệ thực vật hóa học.
Sản xuất sinh học trong nhà máy: từ vùng nguyên liệu đến sản phẩm giá trị cao
Công nghệ sinh học không dừng ở cánh đồng mà tiếp tục phát huy ảnh hưởng trong nhà máy chế biến. Khi vùng nguyên liệu đạt chuẩn được hình thành nhờ quy trình canh tác sinh học, khâu chế biến sử dụng thêm các giải pháp công nghệ sinh học để kiểm soát chất lượng, xử lý môi trường và phát triển sản phẩm mới. Từ vùng nguyên liệu đạt chuẩn, công nghệ sinh học tiếp tục nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của sản phẩm, giúp đáp ứng những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường. Việc áp dụng các quy trình sinh học theo hướng xanh, hữu cơ và tuần hoàn đang góp phần giảm tác động đến môi trường, đồng thời nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm nông nghiệp. Nói thẳng: doanh nghiệp nào coi sinh học chỉ là “khâu nghiên cứu” mà bỏ qua khâu sản xuất sinh học, sẽ tự giới hạn biên lợi nhuận của chính mình.
Biotech như động lực kinh tế xanh và tuần hoàn
Công nghệ sinh học đang được định vị không chỉ là công cụ kỹ thuật mà là động lực tăng trưởng kinh tế mới. Trung ương coi phát triển công nghệ sinh học là nhiệm vụ chiến lược để tạo động lực tăng trưởng, đưa lĩnh vực này trở thành nền tảng khoa học công nghệ phục vụ phát triển bền vững và nâng cao giá trị gia tăng cho các ngành kinh tế. Khi quy trình sản xuất sinh học góp phần giảm phát thải, sử dụng đầu vào hữu cơ và tái sử dụng phụ phẩm, mô hình kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh không còn là khẩu hiệu mà trở thành thực tiễn sản xuất hàng ngày. Theo các chủ trương đã được ban hành, công nghệ sinh học được kỳ vọng đóng góp tỷ lệ đáng kể trong cơ cấu GDP, nhưng để đạt được điều đó, phải coi nông nghiệp sinh học và sản xuất sinh học là hai trụ cột, chứ không phải hai “dự án thí điểm” mang tính phong trào.
Từ nghiên cứu cơ bản đến ứng dụng thương mại: cần cú hích chính sách
Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở thiếu phòng thí nghiệm, mà ở khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường. Dù nhiều cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp đã chủ động ứng dụng công nghệ sinh học vào sản xuất và đời sống, việc triển khai vẫn gặp khó do quy mô ứng dụng nhỏ, nguồn lực hạn chế và liên kết giữa nghiên cứu với sản xuất chưa hiệu quả. Từ phòng nuôi cấy mô đến vùng trồng dược liệu, công nghệ sinh học đang hiện diện trong sản xuất, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện cơ chế kết nối nghiên cứu với thị trường để nâng cao giá trị sản phẩm. Nghị quyết và chỉ thị hiện nay đã khẳng định trách nhiệm của các bộ, ngành và địa phương trong việc thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hình thành chuỗi giá trị và tạo ra sản phẩm có sức cạnh tranh. Không có cú hích chính sách, công nghệ sinh học sẽ mắc kẹt ở mức “tiềm năng”, thay vì trở thành ngành kinh tế – kỹ thuật quan trọng như mục tiêu đề ra.
