Giảm 50% cuộc thi học sinh: Quyết định cắt bớt áp lực hay bớt cơ hội?
Chính sách giảm cuộc thi học sinh ở Thành phố Hồ Chí Minh là chủ trương tinh giản tới 50% số cuộc thi, hội thi dành cho học sinh, đồng thời bỏ kỳ thi chọn học sinh giỏi lớp 9 để chuyển sang hình thức thi Olympic nhẹ nhàng hơn, với mục tiêu giảm áp lực thi cử và tập trung cho việc dạy, học thực chất của hệ thống giáo dục phổ thông thành phố.
Tại hội nghị tổng kết năm học và triển khai nhiệm vụ giáo dục phổ thông ngày 13/8, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Bảo Quốc cho biết từ năm học 2026–2027, TPHCM dự kiến giảm 50% số lượng các cuộc thi, hội thi dành cho học sinh. Điểm nhấn gây chú ý nhất là kỳ thi lớp 9 Hồ Chí Minh để chọn học sinh giỏi cấp thành phố sẽ dừng tổ chức theo cách cũ, thay bằng một kỳ thi Olympic nhẹ nhàng, mang tính “sân chơi” hơn. Đây là bước đi mang màu sắc cải cách giáo dục rõ rệt: cắt bớt thi cử, ưu tiên thời gian cho chuyên môn, cho việc dạy thật – học thật, thay vì chạy theo thành tích.
Từ kỳ thi học sinh giỏi đến Olympic nhẹ nhàng: Áp lực thi cử được gỡ đến đâu?
Thành phố dự kiến bỏ hẳn kỳ thi chọn học sinh giỏi lớp 9, chuyển sang hình thức thi Olympic nhẹ nhàng hơn và được thiết kế giảm áp lực hơn nhiều so với kỳ thi trước đây. Ngành giáo dục xác định Olympic lớp 9 là “sân chơi” thay vì “trận đánh lớn”, với số lượng thí sinh mỗi trường, mỗi khu vực được quy định cụ thể để tránh phong trào ồ ạt. Đề thi cũng được định hướng tăng cường câu hỏi vận dụng kiến thức đã học để giải quyết tình huống thực tiễn, thay vì chỉ ôn luyện mẹo thi và bài khó nặng tính mẹo.
Nếu thực hiện đúng tinh thần “Olympic nhẹ nhàng”, áp lực thi cử sẽ hạ nhiệt đáng kể: học sinh không phải lao vào các lớp luyện thi cấp tốc chỉ để tranh suất học sinh giỏi cấp thành phố. Những em không có định hướng thi cử vẫn có thể tập trung cho chương trình chính khóa, trong khi học sinh yêu thích môn học vẫn có một sân chơi để thử sức. Tuy vậy, nguy cơ biến Olympic thành một kỳ thi học sinh giỏi trá hình luôn hiện hữu, nếu các trường, phụ huynh vẫn coi đây là thước đo danh tiếng và tiếp tục “luyện quân” theo lối cũ. Quyết định bỏ hay giữ kỳ thi không quan trọng bằng việc thay đổi cách nhìn về thi cử và thành tích.
Giảm cuộc thi học sinh: Giải phóng thời gian hay tạo khoảng trống quản lý?
Giảm bớt các hội thi, cuộc thi được Sở khẳng định là để dành thời gian cho việc dạy và học thực chất, ưu tiên công tác chuyên môn và giáo dục học sinh. Trong bối cảnh thành phố đang thiếu tới 4.091 phòng học và 10.868 giáo viên so với định mức, việc “chạy” quá nhiều cuộc thi rõ ràng là xa xỉ: giáo viên bị kéo khỏi lớp, học sinh bị phân tán, còn nhà trường phải căng mình cho các phong trào. Cắt giảm 50% cuộc thi học sinh không chỉ là giảm áp lực thi cử mà còn là cách trả lại thời gian cho những việc cốt lõi: soạn bài, bồi dưỡng chuyên môn, hỗ trợ học sinh yếu và phát triển học sinh mạnh.
Tuy vậy, giảm cuộc thi không đồng nghĩa bỏ hết sân chơi. Vấn đề là chọn lọc: cuộc thi nào thực sự góp phần vào cải cách giáo dục, khơi gợi hứng thú học tập, thì giữ và nâng chất; cuộc thi nào thiên về hình thức, lấy thành tích làm mục tiêu thì phải mạnh tay loại bỏ. Nguy cơ mới là sau khi tinh gọn trên giấy, trường vẫn âm thầm nhân rộng “thi nội bộ”, hoặc biến hoạt động kiểm tra định kỳ thành kiểu thi đua thành tích khác. Nếu Sở không siết kỷ luật và minh bạch danh sách các cuộc thi được phép tổ chức, nỗ lực tinh giản sẽ bị vô hiệu hóa ngay trong năm đầu.
Cải cách giáo dục không dừng ở chuyện bỏ thi: Từ lớp học đến quản trị nhà trường
Các lãnh đạo ngành nhấn mạnh việc giảm hội thi, cuộc thi chỉ là một phần trong bức tranh cải cách giáo dục rộng hơn: sắp xếp lại mạng lưới trường lớp, chuyển từ tư duy quản lý sang quản trị trường học, nâng cao tâm thế đội ngũ giáo viên, và khuyến khích chia sẻ nguồn lực như ngân hàng đề, tài liệu, mô hình chuyên môn hiệu quả giữa các trường. Trong điều kiện cơ sở vật chất chưa theo kịp tốc độ gia tăng dân số cơ học, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo còn chênh lệch giữa các trường, việc “bớt thi” phải đi kèm “tăng chất” trong từng tiết dạy, từng hoạt động học tập.
Cốt lõi của cải cách giáo dục lần này là đặt học sinh làm trung tâm: kế hoạch giáo dục phải xuất phát từ nhu cầu và sự phát triển của học sinh, trên nền tảng nhân lực, cơ sở vật chất và nguồn lực xã hội của từng trường. Nếu giáo viên có thời gian tái thiết kế bài học, tăng hoạt động trải nghiệm, kết nối kiến thức với thực tiễn, thì việc cắt giảm 50% cuộc thi học sinh mới trở thành đòn bẩy nâng chất, chứ không phải động tác “giảm việc giấy tờ” đơn thuần. Ngược lại, nếu lớp học vẫn dạy – chép – kiểm tra theo lối cũ, mọi khẩu hiệu về dạy học thực chất sẽ chỉ nằm trên văn bản chỉ đạo.
Kết luận: Bớt thi để học tốt hơn hay chỉ để thở?
Quyết định giảm 50% cuộc thi học sinh và bỏ kỳ thi học sinh giỏi lớp 9 là bước đi can đảm, thừa nhận rằng hệ thống đã quá tải áp lực thi cử và thành tích. Về nguyên tắc, đây là tín hiệu tích cực: khi thời gian và sức lực được trả lại cho lớp học, cơ hội nâng chất dạy – học sẽ lớn hơn. Đặc biệt, việc chuyển sang Olympic nhẹ nhàng cho lớp 9 giúp giảm bớt nỗi ám ảnh thi cử, nhất là với những em không định hướng vào đường đua “học sinh giỏi”.
Tuy nhiên, mọi cải cách giáo dục đều có mặt trái nếu thiếu giám sát: học sinh giỏi có thể mất đi một kênh phát hiện, giáo viên có thể xem việc bớt thi là lý do để hạ chuẩn nỗ lực. Điểm mấu chốt là trách nhiệm của từng nhà trường: dám bỏ bớt các phong trào hình thức nhưng phải bù lại bằng chương trình bồi dưỡng phù hợp, hỗ trợ cá nhân hóa cho cả học sinh yếu lẫn học sinh xuất sắc. Bớt thi không phải để “thở cho nhẹ”, mà để học tốt hơn. Nếu TPHCM chứng minh được điều này qua kết quả học tập, khoảng cách chất lượng giữa các địa bàn và sự hài lòng của phụ huynh, đây sẽ là một tiền lệ mạnh mẽ cho các địa phương khác trong hành trình cải cách thi cử.
