TP.HCM cắt giảm cuộc thi học sinh: bước ngoặt giảm áp lực

Quyết định tinh giản cuộc thi: bước đi mạnh để giảm áp lực học sinh

Chính sách giảm các cuộc thi học sinh TP.HCM là việc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố ban hành quy định tinh gọn hội thi, cắt bỏ những hoạt động mang tính hình thức, không còn phù hợp, đồng thời giữ lại một số sân chơi thiết yếu nhằm giảm áp lực học sinh, giảm gánh nặng hành chính cho nhà trường và giáo viên, hướng hoạt động giáo dục trở lại trọng tâm là dạy học và sự phát triển lành mạnh của học sinh.

Điểm cốt lõi của quyết định này không phải ở con số 5 hội thi, mà ở việc TP.HCM lựa chọn nói không với áp lực và bệnh thành tích. Tối 9-9, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM ban hành văn bản vừa giảm hồ sơ, sổ sách, hội họp, báo cáo trung gian, vừa tinh gọn các kỳ thi và hội thi cấp thành phố. Thay vì để học sinh quay cuồng trong danh mục hoạt động thi đua chằng chịt, thành phố gửi đi thông điệp rõ: cuộc thi không còn là thước đo duy nhất của thành tích, mà chỉ là một phần nhỏ trong hành trình giáo dục.

Chỉ còn 5 hội thi học sinh cấp thành phố: giữ phần tinh, bỏ phần rườm rà

Theo chính sách giáo dục 2026-2027 tại TP.HCM, toàn bộ hệ thống cuộc thi học sinh TP.HCM được thu gọn còn 5 hoạt động cấp thành phố. Danh mục giữ lại gồm: cuộc thi khoa học kỹ thuật dành cho học sinh THCS và THPT; kỳ thi chọn học sinh, học viên giỏi lớp 9, lớp 12 – những hội thi học sinh giỏi được xem là cần thiết để phát hiện nhân tố nổi bật; Olympic TP.HCM cho học sinh lớp 11; hội thi các môn ngoại ngữ; và hội thi Khéo tay kỹ thuật.

Đổi lại, các sân chơi vốn từng được coi là "must-have" như Olympic TP.HCM lớp 10, Văn hay – chữ tốt, Lớn lên cùng sách sẽ không còn nằm trong danh mục chính thức. Đây là lựa chọn mang màu sắc ưu tiên: tập trung vào những lĩnh vực gắn chặt với năng lực học thuật và kỹ năng thực hành, thay vì duy trì hàng loạt cuộc thi dễ trùng lặp nội dung. Thành phố vẫn giữ các đợt khảo sát năng lực học sinh lớp 3, lớp 7 và khảo sát năng lực ngoại ngữ lớp 9, lớp 11, nhưng đó là hoạt động đánh giá nội bộ, không phải cuộc đua giải thưởng.

Không huy động kinh phí, mọi sân chơi phải tự nguyện

Một trong những thay đổi quan trọng nhất – và đáng được ủng hộ mạnh mẽ – là việc thành phố cấm huy động kinh phí và cấm gây áp lực tham gia đối với học sinh, cha mẹ học sinh trong các cuộc thi học sinh TP.HCM. Nghĩa là mọi hoạt động thi, hội thi, giao lưu nếu do Sở tổ chức hoặc phối hợp với các tổ chức chính trị, xã hội, doanh nghiệp, phải đáp ứng hai điều kiện tối thiểu: thực sự cần thiết và hoàn toàn không tạo gánh nặng tài chính cho gia đình.

Không dừng ở chuyện tiền bạc, chính sách mới yêu cầu mọi sân chơi như tiếng Anh, STEM/STEAM, trải nghiệm, văn nghệ, nghệ thuật, thể dục thể thao, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo… phải tổ chức theo tinh thần vui tươi, tự nguyện, thiết thực; không được biến thành kỳ thi, không sử dụng số lượng giải thưởng và thành tích làm căn cứ đánh giá chất lượng dạy học hoặc thi đua. Đây là cú hạ nhiệt cần thiết cho một môi trường học đường lâu nay quá quen với việc biến hoạt động trải nghiệm thành các cuộc đua danh hiệu, vô tình đẩy cả học sinh lẫn phụ huynh vào vòng xoáy áp lực.

Giảm hồ sơ, bỏ hội thi giáo viên giỏi: dồn nguồn lực cho việc dạy

Không chỉ nhắm đến giảm áp lực học sinh, văn bản mới còn chạm thẳng vào nỗi mệt mỏi lâu năm của giáo viên: hồ sơ, minh chứng, hội thi hình thức. Ngành giáo dục thành phố yêu cầu các cơ sở giáo dục rà soát, giảm hội thi, giao lưu, phong trào cấp trường mang tính phong trào; không tự đặt thêm hồ sơ, sổ sách, biểu mẫu, báo cáo hoặc minh chứng không có căn cứ pháp lý hay không thực sự cần thiết. Nói thẳng, đây là lời nhắc nhở rằng thời gian của giáo viên phải ưu tiên cho việc dạy và tự học, chứ không phải cho "cuộc thi trên giấy".

Đặc biệt, hội thi giáo viên dạy giỏi cấp trường, cấp xã để lấy thành tích sẽ không còn được tổ chức. Chỉ khi cần phát hiện, lựa chọn giáo viên tham dự hội thi do cấp trên tổ chức thì nhà trường mới tổ chức với yêu cầu không phát sinh hồ sơ, minh chứng không cần thiết. Thay vào đó, ngành giáo dục khuyến khích giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm, sinh hoạt chuyên môn, thực hành chuyên môn; giáo viên tự nguyện chia sẻ sáng kiến, thiết bị dạy học, đổi mới phương pháp, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, AI phục vụ trực tiếp hoạt động giảng dạy. Đây là cách chuyển trọng tâm từ "thi để công nhận" sang "làm để tiến bộ" – một hướng đi hợp lý nếu muốn nâng chất lượng dạy học thật sự.

Chống bệnh thành tích và những điều cần theo dõi tiếp theo

Bối cảnh cho quyết định mạnh tay này không phải ngẫu nhiên. Trước đó, ngày 3-9, Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Công văn 5922/BGDĐT-GDPT, yêu cầu các Sở rà soát, cắt giảm những cuộc thi, hội thi, giao lưu, phong trào mang tính hình thức, trùng lặp, không nâng cao chất lượng giáo dục hoặc gây áp lực không cần thiết cho học sinh, giáo viên và nhà trường. Mục tiêu được nêu rõ: dành thêm thời gian, nguồn lực cho dạy học, chăm sóc, giáo dục học sinh và sinh hoạt chuyên môn; giảm áp lực, giảm hình thức, góp phần chống bệnh thành tích.

TP.HCM đang là một trong những địa phương đi đầu trong việc hiện thực hóa yêu cầu đó, với bộ khung cuộc thi học sinh TP.HCM đã được thu gọn và cơ chế bảo vệ học sinh khỏi áp lực thi cử lẫn áp lực tài chính. Tuy vậy, chính sách giáo dục 2026-2027 này mới là điểm khởi đầu chứ chưa phải điểm kết thúc. Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM khẳng định tùy tình hình thực tế, việc tổ chức các cuộc thi, kỳ thi, hội thi dành cho học sinh và giáo viên sẽ được điều chỉnh, bổ sung theo quy định của cấp có thẩm quyền. Điều cần theo dõi là liệu các trường có thực sự từ bỏ thói quen đặt nặng thành tích, hay lại tìm cách biến hoạt động tự nguyện thành "thi ngầm". Nếu chính sách được thực thi nghiêm, học sinh thành phố có cơ hội bước vào một giai đoạn mới: học ít áp lực hơn, thi ít nhưng chất hơn.