Phòng ngừa cần bắt đầu từ quan hệ trong gia đình
Nhóm “Con ghét bố mẹ” là một hội nhóm trên không gian mạng được địa phương xem là có thể tạo tác động tiêu cực đến tâm lý, hành vi và mối quan hệ giữa trẻ với cha mẹ. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Đồng vừa ban hành Văn bản số 6346, yêu cầu tăng cường tuyên truyền, phòng ngừa những ảnh hưởng này. Đây là cách tiếp cận đáng chú ý: thay vì coi vấn đề chỉ nằm ở nội dung trực tuyến, tỉnh gắn phòng ngừa với giáo dục đạo đức, xây dựng gia đình hạnh phúc và ngăn chặn bạo lực gia đình. Trọng tâm ấy hợp lý, bởi trẻ cần được bảo vệ không chỉ khỏi điều gây hại trên mạng mà còn khỏi những cách giao tiếp trong nhà khiến các em tổn thương. Việc ứng phó vì vậy phải bao gồm cả môi trường trực tuyến lẫn quan hệ đời thường.
Văn bản yêu cầu các đơn vị đẩy mạnh tuyên truyền về giá trị gia đình Việt Nam, đồng thời hướng dẫn kỹ năng giao tiếp giữa cha mẹ và con cái. Lắng nghe, thấu hiểu, tôn trọng và đồng hành không nên chỉ là khẩu hiệu trong một chiến dịch; đó là những thực hành giúp trẻ có nơi an toàn để nói về điều mình gặp trên mạng. Địa phương cũng lưu ý tác hại của xúc phạm, áp đặt và so sánh con cái, những hành vi có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý trẻ. Nếu muốn hạn chế sức hút của các cộng đồng trực tuyến khơi gợi bất mãn, người lớn cần nhìn nhận nghiêm túc cả những xung đột đang diễn ra trong gia đình.
Cha mẹ cần trò chuyện, không chỉ kiểm soát màn hình
Với trẻ em trên mạng xã hội, yêu cầu “dùng mạng an toàn” sẽ khó có ý nghĩa nếu trẻ không biết cách đánh giá nội dung hoặc không dám hỏi người lớn khi gặp điều gây lo lắng. Lâm Đồng đề nghị nâng cao nhận thức của phụ huynh, trẻ em và thanh thiếu niên về việc sử dụng mạng xã hội an toàn, văn minh, có trách nhiệm; đồng thời hướng dẫn kỹ năng tiếp nhận, chọn lọc và kiểm chứng thông tin. Phần việc của phụ huynh không dừng ở việc đặt giới hạn thời gian hay cấm một nhóm cụ thể. Hãy hỏi trẻ đã đọc gì, nội dung ấy khiến trẻ cảm thấy ra sao, rồi cùng phân biệt chia sẻ cá nhân với lời khuyên đáng tin cậy. Cách trò chuyện bình tĩnh giúp cha mẹ nhận ra sớm khi trẻ bị tác động, thay vì chỉ biết chuyện sau khi mâu thuẫn đã bùng lên.
Kỹ năng ứng xử gia đình cũng cần thể hiện trong lúc bất đồng: nghe hết lời con, hỏi thay vì quy kết, và giải thích giới hạn bằng lý do rõ ràng. Những việc này không bảo đảm trẻ sẽ tránh mọi nội dung độc hại, nhưng giúp các em có điểm tựa để cân nhắc trước khi tin, làm theo hoặc chia sẻ. Cùng lúc, bảo vệ trẻ em online đòi hỏi người lớn tôn trọng quyền riêng tư của trẻ. Định hướng dành cho báo chí của sở nhấn mạnh việc thông tin khách quan, nhân văn, không giật tít câu tương tác và không đăng hình ảnh hay dữ liệu có thể làm lộ danh tính, đời tư trẻ em. Nguyên tắc ấy cũng đáng được phụ huynh áp dụng khi chia sẻ chuyện của con.
Tạo lựa chọn ngoài không gian mạng
Phòng ngừa không thể chỉ dựa vào lời nhắc nhở. Lâm Đồng khuyến khích khu, điểm du lịch và cơ sở dịch vụ tổ chức hoạt động trải nghiệm, vui chơi lành mạnh cho gia đình, trẻ em và thanh thiếu niên; địa phương và cơ sở thể thao được khuyến khích tạo sân chơi, hoạt động vận động. Những dịp cùng đi chơi, vận động hay tham gia hoạt động cộng đồng mở ra cơ hội trò chuyện tự nhiên, giúp trẻ giao tiếp và hòa nhập, đồng thời giảm sự lệ thuộc quá mức vào mạng xã hội. Trường học cũng được đề nghị phối hợp tuyên truyền, trang bị kỹ năng phòng, chống bạo lực gia đình và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Các hoạt động này có ích nhất khi bổ trợ cho sự gắn kết thường ngày, chứ không thay thế vai trò của cha mẹ trong việc có mặt và lắng nghe.
Đáng ghi nhận là kế hoạch kết hợp nhiều nơi: gia đình, nhà trường, cơ sở văn hóa, du lịch và thể thao. Tuy nhiên, hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc các thông điệp có trở thành hành động cụ thể hay không—một cuộc trò chuyện không phán xét, một môi trường học đường an toàn, hay sân chơi trẻ muốn quay lại. Truyền thông về nhóm “Con ghét bố mẹ” cũng cần tránh biến tên gọi thành nhãn dán cho trẻ đang có xung đột với cha mẹ. Cách tiếp cận nhân văn mà địa phương yêu cầu nên hướng sự chú ý vào nguyên nhân và giải pháp, bảo vệ đời tư trẻ, đồng thời giúp phụ huynh nhận ra trách nhiệm của mình.
Bảo vệ trẻ bằng kết nối và kỹ năng
Thông điệp đáng giữ lại từ động thái của Lâm Đồng là phòng ngừa ảnh hưởng trên mạng cần đi đôi với cải thiện cách người lớn đối xử và giao tiếp với trẻ. Cảnh báo về hội nhóm có thể giúp cộng đồng chú ý, nhưng tự nó không dạy trẻ chọn lọc thông tin hay tìm người hỗ trợ khi gặp nội dung gây bất an. Muốn bảo vệ trẻ em online bền vững, gia đình cần tạo được niềm tin để con có thể kể chuyện mà không sợ bị mắng; nhà trường và cộng đồng cần duy trì môi trường sinh hoạt an toàn, lành mạnh. Khi kỹ năng số đi cùng sự tôn trọng và gắn kết ngoài đời, trẻ có thêm khả năng tự bảo vệ mình trước tác động tiêu cực, còn cha mẹ có cơ hội đồng hành thay vì chỉ giám sát.
