Không thể bảo vệ trẻ bằng cách chỉ cấm đoán
Nhóm “Con ghét bố mẹ” trên mạng là những hội, nhóm trực tuyến có nội dung về sự bất hòa giữa con cái và cha mẹ, có thể tác động tiêu cực đến tâm lý, hành vi và quan hệ gia đình của trẻ. Trước nguy cơ đó, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Đồng vừa ban hành Văn bản số 6346, triển khai tuyên truyền và phòng ngừa ảnh hưởng của nhóm này trên không gian mạng.
Động thái này đáng chú ý vì phản ứng của người lớn không nên dừng ở việc yêu cầu trẻ rời mạng hay cấm một nhóm cụ thể. Nếu trẻ đang tìm nơi để bày tỏ bất mãn, cấm đoán mà không lắng nghe có thể khiến khoảng cách trong gia đình lớn hơn. Cách tiếp cận của địa phương đặt vấn đề rộng hơn: xây dựng gia đình hạnh phúc, giáo dục đạo đức và lối sống, đồng thời phòng, chống bạo lực gia đình.
Với trẻ em mạng xã hội, điều cần thiết không phải là mặc định mọi nội dung đều nguy hiểm, mà là giúp các em hiểu nội dung mình xem có thể định hình cách nhìn về bản thân và người thân. Phòng ngừa hiệu quả phải bắt đầu từ quan hệ đủ tin cậy để trẻ có thể kể điều khiến mình bức xúc mà không sợ bị mắng hay làm nhục.
Kỹ năng ứng xử gia đình phải bắt đầu từ người lớn
Lâm Đồng nhấn mạnh hướng dẫn kỹ năng giao tiếp, ứng xử giữa cha mẹ và con cái, với trọng tâm là lắng nghe, thấu hiểu, tôn trọng và đồng hành. Đây không phải lời khuyên một chiều dành cho trẻ. Người lớn cũng cần nhìn lại cách góp ý, đặt giới hạn và giải quyết bất đồng, bởi những lời xúc phạm, áp đặt hoặc thường xuyên so sánh con có thể gây tổn thương tâm lý và ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ.
Vì vậy, kỹ năng ứng xử gia đình không thể chỉ được dạy như một bộ quy tắc về phép lịch sự. Trẻ cần được chỉ cách nói rõ cảm xúc, bất đồng mà không công kích; cha mẹ cần phản hồi bình tĩnh, hỏi để hiểu thay vì vội kết luận. Khi xảy ra xung đột, mục tiêu không phải tìm người thắng, mà là xử lý nguyên nhân và giữ an toàn về thể chất lẫn tinh thần cho các thành viên.
Nhà trường có thể giúp nối tiếp việc giáo dục này bằng hoạt động tuyên truyền, trang bị kỹ năng phòng, chống bạo lực gia đình và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh. Nhưng lớp học không thể thay thế đối thoại ở nhà: điều có sức nặng nhất với trẻ là cách người lớn cư xử hằng ngày, nhất là khi bất đồng.
Dạy trẻ đọc mạng, không chỉ tránh mạng
Lời khuyên “đừng tin mọi thứ trên mạng” chưa đủ để giúp trẻ tự bảo vệ mình. Trẻ cần thực hành cách tiếp nhận, chọn lọc và kiểm chứng thông tin; nhận diện nội dung có thể tác động xấu đến tâm lý, hành vi; và biết tìm một người lớn đáng tin khi gặp điều khiến mình lo lắng. Lâm Đồng yêu cầu tăng cường hướng dẫn các kỹ năng này, đồng thời nâng cao nhận thức của phụ huynh, trẻ em và thanh thiếu niên về việc sử dụng mạng xã hội an toàn, văn minh, có trách nhiệm.
Gia đình nên trò chuyện về nội dung trẻ xem mà không biến mỗi cuộc trao đổi thành tra hỏi hay kiểm tra điện thoại. Nhà trường có thể tạo không gian để học sinh phân tích thông tin và tìm kiếm hỗ trợ; cộng đồng cần góp phần tạo hoạt động giao lưu, vui chơi ngoài màn hình. Khi trẻ được hướng dẫn thay vì bị phán xét, các em có nhiều cơ hội hơn để phân biệt trải nghiệm cá nhân với lời kêu gọi cực đoan trên mạng.
Bảo vệ trẻ em còn đòi hỏi người lớn thận trọng khi chia sẻ câu chuyện liên quan. Định hướng của Lâm Đồng yêu cầu thông tin về nhóm này theo hướng khách quan, nhân văn, phân tích nguyên nhân và giải pháp; không giật tít câu tương tác, khai thác nội dung tiêu cực hay để lộ danh tính, đời tư của trẻ. Trẻ không nên trở thành đối tượng bị đem ra phán xét công khai chỉ vì các em đang có mâu thuẫn với cha mẹ.
Cộng đồng cần tạo thêm nơi để gia đình gắn kết
Tuyên truyền sẽ khó đi xa nếu trẻ không có lựa chọn hấp dẫn ngoài không gian mạng. Lâm Đồng khuyến khích khu, điểm du lịch và cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch tổ chức hoạt động trải nghiệm, vui chơi lành mạnh cho gia đình, trẻ em và thanh thiếu niên; đồng thời vận động địa phương, cơ sở thể thao tạo sân chơi và hoạt động thể chất để các em giao lưu, rèn sức khỏe, phát triển kỹ năng xã hội.
Đây là phần việc không thể giao riêng cho cha mẹ. Trường học, tổ chức cộng đồng và các cơ sở sinh hoạt có thể giúp trẻ gặp gỡ bạn bè, khám phá sở thích và xây dựng quan hệ trực tiếp. Địa phương cũng định hướng nhân rộng mô hình gia đình hạnh phúc, câu lạc bộ gia đình phát triển bền vững. Những hoạt động ấy chỉ có ý nghĩa khi được duy trì và tạo cơ hội để cha mẹ, con cái thật sự cùng tham gia.
Thông điệp quan trọng từ động thái của Lâm Đồng là phòng ngừa ảnh hưởng tiêu cực từ mạng cần đi cùng việc cải thiện quan hệ ngoài đời. Gia đình phải biết lắng nghe, nhà trường dạy trẻ ứng xử và kiểm chứng nội dung, còn cộng đồng mở rộng những không gian an toàn để trẻ kết nối. Cấm đoán đơn lẻ không thể thay thế sự đồng hành; muốn bảo vệ trẻ em, người lớn cần tạo được niềm tin để các em tìm đến khi gặp khó khăn.
