Đồng minh Mỹ lo ngại trước chính sách ‘phập phù’ của Tổng thống Trump

Chính sách phập phù của Trump: vấn đề cốt lõi với đồng minh

Các đồng minh Mỹ ngày càng lo ngại khi Tổng thống Trump liên tục xoay chuyển giữa cam kết và đe dọa, vừa điều chỉnh lực lượng quân sự vừa thay đổi phát biểu chính trị, tạo nên một kiểu chính sách đối ngoại “phập phù” khiến mọi kế hoạch an ninh dựa trên Mỹ trở nên thiếu ổn định và khó đoán định, đặc biệt trong bối cảnh nhiều liên minh đã hình thành và duy trì suốt hàng thập niên. Điển hình là việc ông Trump bất ngờ yêu cầu cắt ngắn cuộc tập trận thường niên Lá chắn Tự do Ulchi với Hàn Quốc chỉ một ngày trước khi khai mạc, với lý do Seoul không giúp Mỹ đủ trong cuộc chiến chống Iran. Sự thay đổi này đi ngược lại đánh giá tích cực trước đó của Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ về nỗ lực tăng chi tiêu quốc phòng và vai trò lãnh đạo an ninh của Hàn Quốc. Sự đứt gãy giữa tuyên bố của Lầu Năm Góc và chỉ đạo từ Nhà Trắng cho thấy Tổng thống Trump chính sách đang vận hành theo cảm tính hơn là theo chiến lược nhất quán.

Khoảng trống chiến lược ở châu Á vì ưu tiên quân sự Trung Đông

Điều gây sốc nhất với các đồng minh châu Á không chỉ là giọng điệu chính trị bất nhất, mà là những quyết định tái triển khai lực lượng khiến chiến lược châu Á của Mỹ bị đẩy xuống hàng thứ yếu. Để phục vụ cuộc chiến Mỹ–Israel chống Iran đã kéo dài sáu tháng, Washington cắt giảm lực lượng tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương để tăng hiện diện quân sự Trung Đông. Nhóm tác chiến tàu sân bay USS George Washington được điều từ Nhật Bản tới Trung Đông để thay thế USS Abraham Lincoln, con tàu đã hoạt động liên tục từ tháng 1 và đang xuống cấp nghiêm trọng. Kết quả là, nơi Mỹ thường duy trì hai tàu sân bay thường trực trước xung đột với Iran thì nay không còn chiếc nào hiện diện. Theo một phân tích an ninh khu vực, “những diễn biến này làm suy giảm khả năng phô diễn sức mạnh của Mỹ tại châu Á cũng như năng lực đối phó với các mối đe dọa từ Trung Quốc”.

Niềm tin lung lay: đồng minh đứng trước rủi ro địa chính trị mới

Khi Mỹ vừa rút bớt lực lượng, vừa phát đi những tín hiệu chính trị khó đoán, các đồng minh buộc phải đặt câu hỏi: họ có thể tin vào sự bảo đảm an ninh của Washington đến mức nào. Hàn Quốc hiện là nơi đồn trú 28.500 binh sĩ Mỹ, thuộc số hiện diện lớn nhất của Washington ở châu Á, nhưng vẫn bị cắt ngắn tập trận và chịu áp lực phải “giúp đỡ nhiều hơn” trong chiến dịch với Iran. Song song, Seoul được cho là bất bình khi Trump chấp thuận cho Ả Rập Xê Út làm giàu nhiên liệu hạt nhân trên lãnh thổ mình, một quyền lợi Hàn Quốc nhiều lần đề nghị mà không được đáp ứng. Với Nhật Bản, Đài Loan và các đối tác khác, việc Mỹ rút bớt thành phần hệ thống THAAD khỏi Hàn Quốc và tiêu thụ gần 80% kho tên lửa đánh chặn này, cùng khoảng một nửa tên lửa Patriot, làm dấy lên lo ngại rằng ô phòng thủ tên lửa Mỹ đang suy yếu đúng lúc căng thẳng với Trung Quốc gia tăng.

Chiến lược châu Á bị xáo trộn: đồng minh phải tự gia cố phòng thủ

Về lâu dài, sự kết hợp giữa ưu tiên quân sự Trung Đông và Tổng thống Trump chính sách thiếu nhất quán đang khiến chiến lược châu Á của Mỹ lệch quỹ đạo. Washington nói rõ trong Chiến lược Quốc phòng năm 2026 rằng muốn tăng “chia sẻ gánh nặng” với đồng minh để đối phó Trung Quốc, Triều Tiên, Nga và Iran, yêu cầu các nước châu Á – châu Âu nâng chi tiêu quốc phòng lên 3,5% GDP và chi an ninh lên 1,5% GDP trong thập niên 2030. Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan đã nhanh chóng tăng ngân sách quốc phòng, Đài Bắc đặt mục tiêu tăng 18% đến năm 2027. Nhưng khi Mỹ cùng lúc đổi hướng lực lượng và gửi thông điệp ngoại giao mâu thuẫn – thậm chí đe dọa ném bom một đối tác như Oman nếu “cản trở” thỏa thuận Hormuz – thì việc yêu cầu đồng minh chia sẻ gánh nặng dễ bị nhìn như động thái chuyển rủi ro hơn là xây dựng chiến lược chung.

Kết luận: khi sự khó đoán trở thành rủi ro chiến lược toàn cầu

Điều làm các đồng minh Mỹ lo ngại không phải là một quyết định đơn lẻ, mà là mẫu hình lặp lại: ưu tiên ngắn hạn ở Trung Đông, phát biểu đối đầu rồi lại hòa dịu, cùng những điều chỉnh quân sự thiếu dự báo. Từ cuộc tập trận Lá chắn Tự do Ulchi bị cắt ngắn đến việc rút tàu sân bay cuối cùng khỏi châu Á để tăng lực lượng ở Iran, bức tranh chung là một sức mạnh Mỹ vừa hiện diện rộng, vừa vận hành theo xung lực chính trị nhất thời. Các chuyên gia tại châu Á kỳ vọng tàu sân bay Mỹ rồi sẽ quay lại khu vực. Nhưng kể cả khi lực lượng trở về, vết nứt trong niềm tin chiến lược đã xuất hiện. Khi Tổng thống Trump chính sách tiếp tục “phập phù”, đồng minh không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tăng tốc tự gia cố khả năng phòng thủ, đồng thời chuẩn bị cho một thế giới nơi cam kết của Mỹ không còn là điểm tựa tuyệt đối trong tính toán an ninh.