Mục tiêu giảm đỉnh là bài toán vận hành, không chỉ tiết kiệm
Phụ tải đỉnh miền Bắc là mức công suất điện cao nhất mà khu vực cần tại một thời điểm; giảm đỉnh nghĩa là dịch chuyển hoặc cắt bớt nhu cầu trong những giờ căng thẳng, thay vì nhất thiết giảm tổng lượng điện tiêu thụ. Ngày 7/11 tại Hà Nội, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng chủ trì hội nghị về vận hành hệ thống điện quốc gia và bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2027-2028. Tại đây, Bộ trưởng yêu cầu điều chỉnh phụ tải, phấn đấu giảm ít nhất 3.000 MW công suất đỉnh ở miền Bắc trong năm 2027. Đây là mục tiêu đáng chú ý vì nó xử lý một điểm yếu của hệ thống: nhu cầu dồn vào cùng khung giờ có thể gây áp lực lớn hơn nhiều so với mức tiêu thụ bình quân. Muốn đạt con số này, ngành điện cần phối hợp điều độ nguồn với thay đổi thời điểm sử dụng điện, thay vì trông chờ riêng vào việc xây thêm nhà máy.
Nhu cầu tăng nhanh, trong khi nguồn mới cần thời gian
Áp lực không chỉ nằm ở một mùa nắng nóng. Trong 10 tháng đầu năm 2026, điện thương phẩm tăng 9,84%; tổng sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu cả năm ước đạt 356,2 tỷ kWh, cao hơn 10,3% so với năm 2025 và vượt kịch bản cơ sở khoảng 6,2 tỷ kWh. Tại hội nghị, các ý kiến cảnh báo nhu cầu còn tăng khoảng 10%, trong khi những nguồn điện nền mới chưa thể đi vào vận hành ngay vì cần thời gian đầu tư. Nguy cơ El Niño kéo dài đến khoảng tháng 6/2027 cũng có thể khiến thủy văn phức tạp, đặt việc phát điện cạnh tranh với yêu cầu giữ nước cho sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt ở hạ du. Vì vậy, kế hoạch cung ứng điện 2027 phải dựa trên kịch bản theo tháng, theo miền và theo tình huống bất lợi; một dự báo lạc quan duy nhất sẽ không đủ để bảo vệ độ tin cậy cung cấp điện.
Điều hành hệ thống phải đi cùng quản lý nhu cầu
Bộ Công Thương yêu cầu sớm hoàn thiện phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia, tính đến cả năm 2028 và các giai đoạn tiếp theo. Đơn vị vận hành cùng cơ quan quản lý sẽ tính toán các dự án nguồn, xây dựng kịch bản cơ sở, kịch bản vận hành và phương án kiểm tra cho cao điểm mùa khô, đồng thời làm rõ khả năng cấp điện theo từng giai đoạn. Đây là phần việc cốt lõi: điều độ phải nhìn thấy trước điểm nghẽn, cân đối nguồn và lưới, rồi chuẩn bị phương án ứng phó thay vì xử lý khi thiếu hụt đã xảy ra. Nhưng điều hành nguồn không thể thay thế quản lý phụ tải. Yêu cầu sử dụng điện hiệu quả, tiết kiệm trong sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt, nhất là giờ cao điểm, là cách trực tiếp để giảm nhu cầu điện đúng lúc hệ thống chịu tải lớn.
Nguồn tại chỗ, tích trữ và chuẩn bị từ cuối năm 2026
Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ từ những tháng cuối năm 2026, không chờ đến khi mùa nóng bắt đầu. Bộ trưởng yêu cầu chuẩn bị nhiên liệu, tích nước hồ thủy điện, nâng độ sẵn sàng của tổ máy và đẩy nhanh công trình nguồn, lưới; đồng thời khuyến khích hệ thống lưu trữ năng lượng để giảm phụ tải giờ cao điểm và tăng khả năng tự chủ tại chỗ. Chính quyền địa phương phối hợp ngành điện thúc đẩy điện mặt trời mái nhà tại khu công nghiệp, khách hàng lớn và công sở, gắn với chỉ tiêu phát triển được giao. Sau khi phương thức vận hành được thông qua, Bộ Công Thương sẽ ban hành chỉ thị bảo đảm cung ứng điện giai đoạn 2027-2028. Với hộ gia đình và doanh nghiệp, lợi ích cần thấy là điện ổn định hơn trong cao điểm nắng nóng; đổi lại, tiết kiệm và dịch chuyển một phần nhu cầu giờ cao điểm phải trở thành hành động thực tế, không dừng ở lời kêu gọi.
