Quản lý phụ tải điện: từ khái niệm đến áp lực hiện hữu ở Bắc Ninh
Quản lý phụ tải điện là tập hợp các giải pháp kỹ thuật, kinh tế và tổ chức nhằm điều tiết thời điểm, mức độ sử dụng điện của các nhóm khách hàng, giúp giảm áp lực lên hệ thống nguồn và hạ tầng điện lực, hạn chế nguy cơ quá tải trong giờ cao điểm, đồng thời vẫn bảo đảm nhu cầu điện phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Nhu cầu điện Bắc Ninh đang chứng minh vì sao khái niệm này không còn là lựa chọn phụ mà trở thành yêu cầu bắt buộc. Tỉnh là tâm điểm thu hút doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu nên nhiều nhà máy vận hành liên tục, tiêu thụ điện lớn. Theo Công ty Điện lực Bắc Ninh, công suất phụ tải cực đại Pmax đã lên tới 3.229,7MW, tăng khoảng 12,6% so với năm 2025. Nếu không quản lý phụ tải điện chủ động, tăng trưởng kinh tế sẽ sớm bị kìm hãm bởi chính giới hạn của lưới điện hiện hữu.
Phụ tải biến động và thách thức cho hệ thống điện miền Bắc
Điện thương phẩm của Bắc Ninh trong 7 tháng đầu năm đã đạt 10,551 tỷ kWh, tăng 13,62% so với cùng kỳ và dự kiến cả năm khoảng 18,5 tỷ kWh, tăng 11,45%. Đây không chỉ là con số đẹp trong báo cáo tăng trưởng mà là lời cảnh báo về sức ép liên tục lên hệ thống điện. Phụ tải không tăng đều mà biến động mạnh theo thời tiết, nắng nóng đẩy công suất lên cao và dịch chuyển đỉnh phụ tải từ chiều tối sang buổi trưa do nhu cầu làm mát. Dự báo giai đoạn 2027-2028, đặc biệt mùa khô, hệ thống điện miền Bắc tiếp tục tiềm ẩn thách thức khi phụ tải tăng nhanh trong khi nguồn mới bổ sung còn hạn chế. Bài toán lúc này không phải đơn thuần là thêm nhà máy, mà là thiết kế lại cách điều tiết phụ tải và vận hành lưới cho một nền công nghiệp vận hành gần như 24/7.
Điều tiết phụ tải: công cụ mềm nhưng hiệu quả nếu làm đến nơi đến chốn
Điều tiết phụ tải đang trở thành “van xả áp” quan trọng cho hệ thống điện Bắc Ninh. Công ty Điện lực Bắc Ninh đã triển khai các chương trình điều chỉnh, dịch chuyển phụ tải phù hợp từng nhóm khách hàng. Đến nay, đơn vị ký thỏa thuận điều chỉnh phụ tải với 946 khách hàng trọng điểm, tổng công suất đăng ký khoảng 109,5MW; 864 khách hàng sản xuất công nghiệp tham gia dịch chuyển phụ tải với khoảng 190MW. Thêm vào đó, 257 khách hàng sản xuất lớn sẵn sàng điều chỉnh nhanh khi hệ thống ở tình huống khẩn cấp, với khoảng 108MW có thể co giãn. Đây là những con số cho thấy điều tiết phụ tải không phải khẩu hiệu mà là nguồn lực cụ thể, tương đương một nhà máy điện vừa. Tuy vậy, nếu Bắc Ninh muốn quản lý phụ tải điện bền vững, các thỏa thuận này cần được gắn với cơ chế khuyến khích rõ ràng và hệ thống dự báo phụ tải chính xác hơn, tránh việc điều chỉnh mang tính đối phó từng mùa nắng nóng.
Năng lượng địa phương: điện mặt trời mái nhà và bài toán hạ tầng điện lực
Chỉ điều chỉnh phụ tải mà không bổ sung nguồn tại chỗ sẽ khiến hệ thống điện luôn bị căng ở giới hạn. Bắc Ninh vì thế chọn cách song song phát triển năng lượng địa phương thông qua điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ. Đến hết tháng 7, toàn tỉnh có 1.078 khách hàng bán điện theo giá FIT, công suất 34,945MW và 994 khách hàng tự sản xuất, tự tiêu thụ với 208,5MW; tổng cộng 243,445MW điện mặt trời mái nhà, hỗ trợ khoảng 6% công suất phụ tải toàn tỉnh khi bức xạ cao. Tỉnh đã ban hành Đề án phát triển điện mặt trời mái nhà giai đoạn 2025-2035 và qua hai đợt khuyến khích đã xác định 417 doanh nghiệp trọng tâm với tổng công suất định hướng tối thiểu khoảng 811,5MW. Song song, các trạm 220kV Bắc Ninh, Bắc Ninh 2, Châu Khê thường xuyên tải cao, có lúc quá tải ngắn hạn. Rõ ràng, phát triển năng lượng địa phương chỉ thực sự giảm áp lực khi đi kèm đầu tư đồng bộ vào hạ tầng điện lực truyền tải và phân phối.
Giai đoạn 2027-2030: cần một chiến lược phụ tải gắn với tăng trưởng công nghiệp
Theo các kịch bản hiện tại, phụ tải mới đăng ký của khách hàng trên 5MW sẽ tăng từ 339MW năm 2026 lên 534MW năm 2027, 749MW năm 2028 và khoảng 847MW vào năm 2030. Phần lớn phụ tải này đến từ khu công nghiệp, cụm công nghiệp, doanh nghiệp sản xuất công nghệ cao, điện tử, bán dẫn. Đây là những ngành coi điện ổn định như điều kiện sống còn. Dự báo giai đoạn 2027-2030 sẽ còn nhiều thách thức, nên ngoài đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn và truyền tải, các bên đều thống nhất phải nâng chất lượng dự báo phụ tải, chia sẻ dữ liệu, phát triển nguồn phân tán gắn với lưu trữ và mở rộng giải pháp điều chỉnh, dịch chuyển phụ tải. Bài toán cốt lõi là cân bằng giữa bảo đảm điện cho tăng trưởng kinh tế và giảm căng thẳng hệ thống, chấp nhận quản lý phụ tải điện như một trụ cột chính sách chứ không phải giải pháp tình thế. Nếu Bắc Ninh kiên trì chiến lược đa trụ cột – điều tiết phụ tải, năng lượng địa phương và đầu tư hạ tầng điện lực đồng bộ – thì giai đoạn tăng trưởng công nghiệp tiếp theo có cơ hội diễn ra mà không bị “nút thắt điện” kìm hãm.
